PERSIO

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Persio: la ragione conversazionale – filoofia italiana – Luigi Speranza (Matera). Abstract. Grice: “I was so happy when the Logic Institute was founded on St. Giles, Oxford. It meant it was never again part of the Sub-Faculty of Philosophy!” -- Filosofo italiano. Persi, Persii. Ascanio. Nasce da Altobello, scultore, e da Beatrice Goffredo, ultimo di cinque fratelli: Antonio, Giovanni Battista, Giulio -- da cui nacque il giureconsulto e poeta Orazio --, Domizio.  Così come il fratello Antonio, si forma a Matera alla scuola tenuta dallo zio materno Leonardo e poi nel convento di S. Francesco, dove studia filosofia. Segue le orme di Antonio, che a Napoli divenne precettore di Lelio e Pietro Orsini, fratelli minori di Ferdinando Orsini, duca di Gravina e conte di Matera. Poi si lega alla famiglia Caetani e è amico di Manuzio: tutti personaggi con cui anche P. stringe rapporti. Persio è a Roma, in familiarità con Muret e con il letterato sulmonese Ciofano, e a Venezia. Qui pubblica, in una stampa sine notis, ma edita da Manuzio, La corona d’Arrigo III re di Francia, e di Polonia, componimento d’occasione per il passaggio sulla laguna del nuovo re di Francia Enrico III diretto a Parigi per salire sul trono di Francia, composto in verso volgare Heroico Patritiano, cioè nel verso di tredici sillabe adottato da Patrizi nel poemetto mitologico Eridano -- Ferrara -- per ovviare all’inadeguatezza dei metri italiani alla nobiltà dell’epica. Testimonianza dell’amicizia che lo legò a Manuzio è la dedica a P. del Lepidi comici veteris Philodoxios fabula ex antiquitate eruta ab Manuccio, che Manuzio pubblica a Lucca con questo frontespizio, incorrendo però in un infortunio, poiché si tratta della commedia autobiografica Philodoxeos scritta da ALBERTI (vedasi) che si firmò con il nome di Lepido, ingannando a lungo i lettori.  P. studiò lettere latine a Padova, ma frequenta anche i corsi di filosofia di ZABARELLA (vedasi). Ottenne a BOLOGNA la cattedra di lingua greca, libera per la morte d’AMASEO (vedasi), per un biennio con lo stipendio di 800 lire. Negli anni successivi è confermato senza interruzione, con progressivi aumenti di stipendio, l’ultima volta a vita , con l’elevato stipendio di 2000 lire, quando però gli resta poco da vivere. Gli studi filosofici hanno intanto prodotto i Logicarum exercitationum libri duo priores critici -- Venezia, F. Valgrisi -- con dedica a Orsini suo ‘mecenate’, in cui postilla la critica scritta da PETRELLA (vedasi), professore di filosofia a BOLOGNA, alla Logica di ZABARELLA (vedasi), prendendo posizione a favore di quest’ultimo. Seguirono i Logicarum exercitationum liber tertius apologeticorum primus -- Bologna, G. Rossi -- e la Defensio criticorum et apologetici primi, quos edidit adversus Bernardini PETRELLA (vedasi) logicam in Patavino Gymnasio primo loco profitentis logicas disputationes -- Bologna, G. Rossi. Consegue anche la laurea in filosofia, dopo la quale gli è dato l’incarico di leggere Aristotele IN GRECO – “as he should be read, or not at all!” – Grice --. Sul versante degli studi greci P. compila un lessico del I libro dell’Iliade -- ne da notizia per lettera a Titi, in Lettere memorabili --, pubblicato a cura dell’allievo Garisendi con il titolo Indicis in Homeri poemata, quae extant omnia, Graecolatini, et Latinograeci, qui scholiorum fere vicem explere possis, ab P. diligentissime constructi, specimen -- videlicet in primum Iliados uterque index -- Bologna, Er. G. Rossi --, precede una lettera di Manuzio, contenente l’elogio dell’opera. L’indice si compone di un elenco greco-latino e di uno latino-greco. L’opera è presentata come parte di un lavoro lessicografico completo sulle opere omeriche, al quale però non risulta che P. si sia effettivamente applicato. Lo Specimen ha tuttavia risonanza negli studi omerici successivi. Il solo indice greco-latino è ristampato, in versione ridotta senza glosse, in calce alle Commentationes in I lib. Iliad. Homeri di Kraus – Crusius – Heidelberg --, G. Voegelin -- , che dichiara la dipendenza da una edizione romana, molto probabilmente mai esistita) e, completo, nei Commentarii in Iliadem di Eustazio a cura di Alessandro Politi (I, Firenze 1730, pp. XLI-LXVII).  A conferma del radicamento nella vita culturale cittadina, fu conferita a Persio la cittadinanza bolognese. Compose in italiano, latino e greco la Historia della s. imagine della gloriosa Vergine, la quale si serba su ’l monte della Guardia presso Bologna, nella chiesa di S. Luca, da cui fu dipinta, pubblicata con ampio corredo di versi di autori non solo bolognesi, nei Componimenti poetici volgari, latini et greci di diversi, sopra la s. imagine della beata Vergine dipinta da san Luca la quale si serba nel monte della Guardia presso Bologna, con la sua historia in dette tre lingue scritta da Ascanio Persii (Bologna, V. Benacci, 1601). La Historia fu acclusa nella Vita b. mem. Nicolai Albergati Carthusiani, episcopi Bononiensis edita a Colonia nel 1618 dal certosino Georg Garnefeld, insieme con le biografie di Albergati (1373-1443) di Giacomo Zeno, Poggio Bracciolini e Carlo Sigonio e scritti di altri autori.  Le relazioni intellettuali intrattenute da Persio con letterati italiani e stranieri si ricostruiscono per lo più sulla base delle testimonianze epistolari, a stampa e manoscritte. Nell’ottobre 1592 conobbe Tommaso Campanella, di passaggio a Bologna diretto a Padova. In stretti rapporti con il fratello di Persio, Antonio, Campanella era allora già sospetto al S. Uffizio; il nome di Persio emerse in un interrogatorio di Campanella durante il processo a cui fu sottoposto nel 1594 presso il tribunale dell’Inquisizione, ma solo come testimone di opinioni contrarie alla fede cattolica espresse da altri. Altri personaggi con i quali Persio fu in contatto sono Ulisse Aldrovandi, Giovan Vincenzo Pinelli, il latinista tedesco Valtin Havekenthal (Valens Acidalius), studente di filosofia e medicina a Bologna nel 1590-93, Bellisario Bulgarini, Antonio Quarenghi.  Della sua abilità di verseggiatore in greco, riconosciutagli dai contemporanei, resta testimonianza nel ms. J.149 inf. della Biblioteca Ambrosiana di Milano e nel Vat. lat. 3435, cc. 63r, 64r (un epigramma a Ippolita Paleotti e una lettera, autografi). Collegamenti con ambienti liguri si ricavano dalla lettera di Pinelli a Manuzio del 26 ottobre 1584 (Inedita Manutiana, 1960, p. 538), nella quale si legge che Persio aveva avuto dal Comune di Genova l’incarico di volgarizzare la Historia Genuensis di Uberto Foglietta, allora in stampa, ma l’incarico gli era stato tolto per dissidi sopraggiunti. Un Discorso geografico intorno alla città di Savona, sulla discussa origine e ubicazione della città ligure, composto su richiesta di Giovanni Antonio Magini, risale al 1602.  Persio morì a Bologna il 1° febbraio 1610. Fu sepolto nella chiesa delle suore di S. Agostino; sul sepolcro fu collocato un busto marmoreo e un epitafio dettato da Antonio (il testo in Fantuzzi, 1788, p. 373). Dal matrimonio con la bolognese Costanza Virgili non ebbe prole.  L’opera a cui Persio deve la sua fama moderna è il Discorso intorno alla conformità della lingua italiana con le più nobili antiche lingue, e principalmente con la greca, stampato per la prima volta a Venezia nel 1592 da Giovan Battista Ciotti, al quale l’operetta fu mostrata da Giovan Giacomo Tognali. Ciotti se ne entusiasmò a tal punto da pubblicarla senza autorizzazione dell’autore con dedica a Tognali (2 marzo). Lo stesso anno Persio provvide a una ristampa bolognese per Giovanni Rossi, emendata dagli errori tipografici e con dedica a Bonifacio Caetani (1568-1617, al quale e al di lui casato Persio professa la sua devozione e la sua riconoscenza) mantenendo però quella di Ciotti a Tognali.  Il Discorso mutua il titolo dal Traicté de la conformité du langage françois avec le grec di Henri Estienne (Genève 1565), in cui il letterato francese aveva studiato il rapporto del francese con il greco piuttosto che con il latino, prendendo però le distanze dalla corrente di studi sviluppatasi in Francia a partire dal terzo decennio del XVI secolo (Joachim Périon, Jean Picard), intorno al tentativo di provare la corrispondenza del francese con il greco antico o addirittura una presunta discendenza, mediata dal celtico parlato dagli antichi abitatori delle Gallie anteriormente alla romanizzazione. In effetti, nel Discorso il greco occupa una posizione praticamente esclusiva. Preoccupazione costante di Persio è di estendere l’orizzonte della sua indagine a tutti i volgari della penisola, nei quali si è disseminata, attraverso differenti vicende storiche, l’eredità ellenica. L’indagine di Persio ha il pregio di portare la scienza etimologica a dialogare con la frammentazione del volgare, che costituiva una specificità della situazione italiana, con la quale gli studiosi francesi non si erano dovuti misurare. Notevole è l’apertura verso l’eredità viva del greco in alcune zone del Meridione, distinta dal greco classico, «che da molto tempo in qua vive solamente ne’ libri» (p. 16), rispetto al quale Persio avverte il problema di rintracciare conformità con la lingua parlata. Persio unisce così, con mirabile equilibrio, competenza etimologica, indagine sul campo e proposta di una lingua italiana che, pur riconoscendo l’eccellenza del toscano («benché in universale la Toscana lingua con molta ragione a tutte le altre Italiane s’antepone», p. 24), non disdegna di accogliere voci proprie ed espressive di altre regioni qualora siano legittimate dal greco e il toscano sia sprovvisto di un termine equivalente.  In alcuni passaggi del Discorso Persio dichiara di andare raccogliendo da anni molte «conformità» della lingua greca e latina con la italiana, oltre a diverse «somiglianze» con altre lingue, e tale materiale etimologico, già alquanto voluminoso, sarebbe andato a comporre «un grosso volume», la cui pubblicazione egli era costretto a differire a causa degli impegni di lavoro e del progredire dei confronti tra le lingue, che aumentavano costantemente le schede destinate a trovare posto nel libro (pp. 10-11). Il Discorso costituirebbe un anticipo di questa monumentale opera etimologica, che però non fu mai portata a termine e della quale ci restano solo alcune etimologie di parole e frasi nel ms. Ambrosiano R.109 sup.  Il Discorso geografico è edito in Sabatia, scritti inediti o rari, a cura di G. Cortese, Savona 1885, pp. 1-10 (e in G.V. Verzellino, Delle memorie particolari e specialmente degli uomini illustri della città di Savona, I, Savona 1885, pp. 91-98, in entrambi senza indicazione del manoscritto). Il Discorso intorno alla conformità della lingua italiana è stato riproposto all’attenzione degli studiosi da Francesco Fiorentino, con una premessa in forma di epistola a Francesco Lomonaco (Napoli 1874; ristampata in Padula - Motta, 1991, pp. 125-139); l’ed. anast. della stampa bolognese è a cura di T. Bolelli, Pisa 1985 (ristampata in Padula - Motta, 1991, pp. 83-124, insieme con la riproduzione di Bolelli, 1967, alle pp. 141-166).  Fonti e Bibl.: V. Havekenthal (Valens Acidalius), Epistularum centuria I, Hannoviae 1606, pp. 133-135, 140-144, 186-189; Lettere memorabili, istoriche, politiche, a cura di A. Bulifon, I, Napoli 1693, pp. 123-126; T. Tasso, Le lettere, a cura di C. Guasti, III, Firenze 1855, p. 150; Inedita Manutiana 1502-1597, a cura di E. Pastorello, Venezia 1960, ad ind.; G. Chiabrera, Lettere, Firenze 2003, pp. 110 s. (i rinvii nell’indice a pp. 122, 134 si riferiscono, a mio avviso, ad altro personaggio).  G. Fantuzzi, Notizie degli scrittori bolognesi, VI, Bologna 1788, pp. 372-378; S. Mazzetti, Repertorio di tutti i professori antichi e moderni della famosa Università di Bologna, Bologna 1848, p. 241; Catalogo dei manoscritti di Ulisse Aldrovandi, a cura di L. Frati, Bologna 1907, ad ind.; L. Firpo, Appunti campanelliani, in Giornale critico della filosofia italiana, XXI (1940), pp. 431-434; E. Pastorello, Epistolario manuziano, Venezia 1957, ad ind.; P.O. Kristeller, Iter italicum, I, II, V, VI, London-Leiden 1960-1992, ad indices (talora confuso con Antonio); T. Bolelli, A. P. linguista e il suo «Discorso», in L’Italia dialettale, 1967, vol. 30, pp. 1-28; M. Padula - C. Motta, Antonio e A. P.: il filosofo e il filologo, Matera 1991; A. Daniele, Sviluppo della critica, in Storia letteraria d’Italia, Il Cinquecento, a cura di G. Da Pozzo, III, Padova 2006, p. 1536; G. Sacchi, Esperienze minori della mimesi, ibid., II, Padova 2006, pp. 1068 s.; F. Pignatti, Etimologia e proverbio nell’Italia del XVII secolo. Agnolo Monosini e i «Floris Italicae linguae libri novem», Manziana 2010, pp. 118-127 e ad ind.; V. Cox, The prodigious Muse. Women’s writing in counter-reformation Italy, Baltimore (MD) 2011, pp. 263, 299 n. 41; A. Lucano Larotonda, Riprendiamoci la storia. Dizionario dei Lucani, Milano 2012, pp. 416 s.; D. Danesi, Cento anni di libri: la biblioteca di Bellisario Bulgarini e della sua famiglia, circa 1560-1660, Pisa 2014, pp. 14, 216.C DEFENSIO CRITICORVM , ET APOLOGETICI PRIMI Quos edidit aduerfus BERNARDINI PETRELLAE Logicam in Patauino Gymnaſio primo loco profitentis LOGICAS DISPVTATIONES . AD ILLVSTREM D. IOANNEM ANGELELLVM PATRICIVM BONONIENSEM . BIBL- CADANATENSE 00,722 BONONIAE , Apud Ioannem Roſsium . MDLXXXVII . Curia Archiepifc . & S. Inquifit.conceffu . : ОКИНЧИС CRILICОВАТ JOHVLJI SIGNII AD IOANNEM ANGELELLVM mobigo 17. BANONIENSIS ACADEMIAE BILO 20 . VD ΙΓΓΛ EVINICIAW BOR TOCICVE TALLIONIS ☑ Mnigena infignis doctrina Per- fius , Hellas Helladis , & quo vno Græca do- cente , vocor , Angellelle tibi , decorat quem Iuppiter om ni Corporis , atque animi dote , facrauit opus . Hoc petra parua ruens vbi Mulciber ęgida celat , Conteritur mutos ocyus in cineres . ... 2 lipidoraini : ANGELELLO . Aſcanius Perfius . S.P. D. : VOD ego tibi , Ioannes Angelelle humaniſsime , cum Ariftotelis de felicitate fententiam pluribus explicarem , dicere veritus ſum præſenti , núc , quan do abſentem alloquor , iucundam eius , & mihi hoc loco neceffariam fere commemorationem non pre termittam . Dú enim tibi vnum aut alterum eorum qui fælicesad Ariftotelis ſenſum vocari potuiffent , ex veteribus hiſtorijs proferre , in menté venit tú mihi , verè tibi poffe à me- dici , eſſe in te ipſo perfectam illam , ac ſuis omnibus expletam numeris fæ licitatem : cuius in te ſpecies multò quam in hiſtoria vlla clarius elucet . Id quia non ſum auſus tibi coram eloqui , liceat nunc mihi tecum perepiſto- lam colloquenti libere pronúciare , & tibi ipſi , quafi alieno homini , cauffas tuæ fælicitatis enarrare . Non ignoras Angelelle ornatiſsime quæ ad sú- mum illud bonu & Ariftoteles , & Philoſophorum omnes pæne familiæ neceſſaria efle voluerút , ea vel animi ſolú , aut cum ijs etiam corporis bo- na , aut cu vtrifq ; tertia illa , quæ fortunæ dicuntur , aliud præterea effe nul . lú . Exige nunc tua ipſius ad eorum numeru . Tu in vrbe natus ampliſsi- ma , vetuftifsima , nobiliſsima , in ipſo Italiæ ſinu ; quam bonis omnibus re- fertam Bononiam fuiſſe vocatam diuinitus exiſtimo : Et ex ea progenitus familia , quæ & litterarum ſcientia , & bellica virtute , & maximarum vfu re rum clarifsimos patriæ viros tulit difficillimo quoque reipublicæ tempo- re vtiliſsimos : ac ſenatores dedit & noftra , & maiorum noſtrorú memo- ria ſapientiſsimos , hodieq ; fuum habet columen virum optimum , ac pru dentilsimum Angelum Mariam , Senati qui columen cluet . Diuitię verò , & opes tibi tante ſunt ( augeat & fortunet eas tibi Deus ) quantæ ad exer- cendam liberalitatem , & ad magnificentiam , quam de te nataliú tuorum ſplendor exigit , fatis efle videantur . Corporis autem tui bona vt fileam cetera , ſpecies , ac fingularum eius partium venuſtas eſt tanta , quantam in quam paucifsimis reperias . Quo fit vt affines , ciues , amici tui omnes pul . cherrimę te prolis haud dubia ſpe maneant parentem , data tibi præfertim ſocia diuino confilio vxore tua femina lectifsima , digna parente filia Ca- rolo Ruino Senatoria , quam præclare tuetur , dignitate digniſsimo ; in quam natura venuſtates omnes , omnia contulit ornamenta corporis , di- ſciplina ſciplina autem , & educatio mores induxit honeſtiſsimos . Tetamen hifce ornamentis , que inter partes numerantur fælicitatis , iſto loco in maximis commodis ac delicijs natum , contemptis ijs perdifficilem ingreffum ab initio ſemitain virtutis cùm iam ibi effe videam , vt fructu ipfius præſtan- riſsimo fruare , animi videlicet tranquillitate , & recte factorum , cogitatio- numq ; honeſtiſsimarum confcientia , ac recordatione , cetera vero , quæ ab alio , quam à uirtutis fonte manant , nihili pendas , beatum uere , ac fæ- licem cenfeo . ftatuis enim in ea re fola fælicitatem , quæ fola ſolidam da- re poteft . Quare nulla in re alia ceteros , ac te ipſum vt fuperares , à puero laboraſti , quam in excolendo animo tuo pręcipuarum habitibus uirtutum temperátiæ , modeſtiæ , æquitatis , pietatis , fortitudinis . Quibus accedere ut cumulum uoluiſti liberalium , ac nobili uiro dignarum artiú ſcientiam , linguarum etiam , Græcæ , & Latinæ cognitionem non uulgarem . Hæc quidem , & tibi fructum ferunt , quem maximum exoptare licet : & non minori aliquando tum familiæ , tum reipublicæ utilitati erunt , quam núc ſunt ornamento . Tu uerò quorſum hæc inquies . Quorfum autem Pri mum ut huic meæ defenfioni , cui hec epiſtola præfigitur , in publicú exeun ti bene me omnes intelligant confuluiffe . quippe ad pugnam proficifcen ti , & cum nobili aduerfario in congreſſum prodeunti bene fuit oininan- dum : ego uero quodnam omine fæliciſsimi tui nominis omen inuenire potui lætius , optabiliuſque ? Secundo loco ut meum animum expleam iu cunda bonorum tuorum commemoratione , cum te amem plurimum amore omnium , & obferuantia digniſsimű : quem amare etiá plurimú de beo ſi gratus efle volo , & acceptorum abs te beneficiorum memor . Cùm enim ornatum eſſe me ſentiam à familia tua omni , potifsima tamen abs te collata in me ſunt ornamenta , & à patruo tuo Ioanne Francifco viro hu- maniſsimo , atque integerrimo . A quo non fummis tantum liberalitatis & amoris officijs cumulantur litterarum ſtudioſi , verum etiam qui fami liaritate ipfius , & confuetudine perfruuntur , faluberrimis ipfius confilijs , & exemplis adeo iuuantur , vt nullius pręterea philoſophi documenta de fiderent . Quem huic patrię Deus incolumem quam diutiſsime feruet ve extet quamdiutiſsime perfugium , ac præfidium ijs , qui Bononiam tan- quam in mercatum optimarum artium confluentes , imparati à re dome- ſtica , propter inopiam , ſtudia litterarum aut intermittere , aut penitus di- mittere cogutur : cum ipſe ex ijs haud paucos inufitato quodam beneficen tiæ genere , nulla præmiorum ſpe , proprio contubernio , conuictuq ;, & menſa dignatus voti copotes in patria remiſerit optimis artibus ac vir tutibus honeſtatos . Suſcipe igitur à me Angelelle ſignificationé hanc & iudicij de te , & amoris in te mei , maioré , cú occaſio tulerit , ſuſcepturus . Vale . Bononię Die conceptionis Diuæ Marię ſemper Virginis . 1587 . ASCANII 5 . 5 DEFENSIO PRIORIS CRITICI . PRAEFATIO . : VM Exercitationum Logicarum Criticos duos , & Apologeticum primum edidi in logicas Bernardini Petrella difputationes , fore iam tum exiftimaui , ut mihi ( quod poftea factum est ) refponderetur , atque adeo par pro parireferretur . itaque animum ad futuras re- Sponfiones absque ulla perturbatione cognofcendas tanto ante compa raui . Vnum illud prater expectationem meam est factum , quod ego item prater opinionem omnium equissimo animo tuli : non con- tentus enim aduerfarius in sua reſponſione contra nos edita , quam Propugnationem vocat , nobis eade reponere , dum nos errare , labi , falfa opinari , Aristoteli repugnare , & cetera hu- iufmodi , que nos ipfi obieceramus , vicissim nobis obijcit , quaſi certamen inter nos fit non tam de logicis rebus , quă de lingue procacitate , atque infolentia , id operam dat , fcilicet , no tam ut ego bene diſſerendo , quam maledicendo posteriores feram . Cuius cam , quam di- xi , Propugnationem cum hyeme fuperiore ad me Patauio miſſam accepiſſem , quia tum ego longe aliorum occupatione ſtudiorum diftinebar , ubi nonnullas eius libelli paginas curfim legi , ridiculum acroamaratus , lectionem eius in fequentem astatem reieci , ut haberem quod à ferijs ftudijs feriatus , animi cauffa , & legerem , & fcriberem . Sumpto igitur bac astate in manus libro , postquam eum auide legi , dubius aliquandiu fui an ipfi re- ſponderem , tum quia libri auctorem aduerfarius non se ipsum , ſed Iulium quenda Mar- tialem faceret , qui quidem an fatis reſponſione dignus effet , cum hominem non noffem , con- Stituere non poteram : tum quia nullam ferè in ea propugnatione afferri viderem aduerfus argumenta folutioneſq ; meas , aut refponfione , aut animaduerfione dignam ſolutionem , aut argumentationem , atque in ea complures latere contradictiones animaduerterem , vt ti mendum non effet ne viri docti , ſi reſpondere neglexiſſem , aduerfario victoriam adiudica- rent : tum quia fi confutande eſſent rationes rationibus , vindicanda etiam effe maledicta maledictis viderentur : quod ut facerem , ab indignitate rei deterritus , adduci non poteram . Hac igitur de reper dies aliquot anceps animi familiares primum , deinde me ipfum iteru confului . Tandem fic ego mecum : cum uno Petrella nobis , non cum Martiali , contentofu- Scipietur , cum propugnatio istac non in hunc , fed in illum una omnium voce referatur auctorem . ille enim typis mandandum volumen curauit : ille operarum errata , dum Sub pralo liber effet , emendauit : ille typographo pecuniam pro opera numerauit : illetan . dem excuſa bibliopolis exemplaria vendenda distribuit : Martialis autem ise , quem li- ber auctorem ciet , nunquam Patanij visus , nec forte unquam inter homines numeratus . t3 aut igitur hac ille fcripfit , aut certe ex feprofecta ad fuum difcipulum , ſi diſcipulum vn- quam hunc habuit , tanquam ſuos fætus videtur adamaſſe , atque ca feciffe tanti , ut nec validioribus argumentis , nec forte aptiori oratione agı potuiſſe cauſsă fuă existimarit . quid dixi , cum uno Petrella rem fore nobis ? Cum pluribus , yſq ; ingeny , & doctrine nomine cla ris erit contentio ; cum vel ipfius Petrella difcipuli perfamiliares , ac perstudiofi quidam fa- teatur in eam difputationem , qua ad Logicam , ab ipso Petrella , qua uerò ad aliquam aliam facultate pertinetia inter nos disputantur , adde & verba iocorumq ; non dicam ſalem , sed infulfam mordacitatem , ab alijs ( quorum nomini parco ) effe collata . Quodsi facile est mihi rationes , & folutiones aduerfariorum redarguere ; quod non niſi diſputando , ac multa dicendo fieri potest ; quanto erit facilus ſcurrilibus iocis , ac maledictis refistere ? quibus certe nulla philofopho dignior adhiberi potest reſponſio , quàm filentium , hoc enim uno dicacitas omnis pulcherrime retunditur , ita nec à reſpondendo conuicia nos retar- dabunt , fiquidem ijs tum optime reſpondetur , cum nihil refpondetur , nequerationum le- witas , atque imbecillitas , vt difputationem hanc dedignemur efficient , cum fatis hac per- Jonarum grauitate compenfentur . Hac ego mecum . Sed duo ( vt rem fatear ) potifsimum me adreſpondendum incitarunt , primum quidem defendendi studium à calumnia virum clarifsimum comitem Iacobum Zabarellam , quo olim præceptore in philoſophia vſus ſum , & ab ea quidem calumnia , quàm vir optimus , certe immerens , cauſſa mea sustinebat , cum aduerfarius ut meum honorificum de tanti viri fcriptis iudicium , quod tum verbis , tum ve teftatum reliqueram , infringeret , aut eleuaret , cum in hoc opere multis nominibus per maximam iniuriam exagitet , virum non philoſophie folum , quam in Patauino Gymnasio permultos annos fumma cum laude profitetur , aliarumque optimarum artium cognitione prastantissimum , verum etia & generis familieque & integritatis , probitatis , humani- satis ſplendore clarifsimum . Secundo loco ad ea , que in Criticis , & Apologetico primo à me fcripta funt defendenda id me compulit cauffa , quod cum viderem in ijs effe a me complura fubobscure tradita , que lectorem remorari poßent , atque in dubitationem ad ducere , ea declarare , & latius explicare operapretium videretur . fateor enim à me quam- plurima ex ijs multo clarius , ac distinctius dici potuiffe . id verò mihi facere per occupatio- nes minime licuit . quo quidem ego nomine cum multa in ijs defiderem merito calut abortus quosdam ingeniy mei contemno . Quanquam ut defenfionem hanc aque contem- nam cauffa eadem est ; cumeam à me ſubſecinis horis exaratam neque refcribere , neque emendare potuerim . Quare & in hac multa , cum recens excufa folialegerem dum fub pralo liber effet , aut defiderari , aut obfcurius enarrari , quin & abundare non nulla de- prehendi , quorum vnum , aut alterum in calce operis cum erratis operarum notaſſe votui . Confido nihilominus nostra omnia fatis fuperq ; ab aduerfarij telis vindicaſſe , cum hebe- tiora , ac leuioraca fint , quàm vt maiori adhibito studio propulſari debeant . Suscepi igi tur contentione hanc tum mea , tum viri clarifsimi cauſſa . à quo tantum abest , ut artem maledicendi ( quod miht aduerfarius obijcit ) didicerim , ut eum mihi non minus humani- tatis , & modestie , quam philofophie praceptorem fuiſſe vere dicere , immo etiam gloriari poſsim : ipse enim mihi à primo perfuadere est conatus , atque adeo me rogauit ne vellem eam fui defenfionem edere , cum diceret quid de ſuis atquc aduerfarij ſcriptis viri docti exi ftimarent , euentum fatis iam docuiffe . Cui fanè libenter paruiſſem , nifi cauffam aduer- Sarius ipfe facti huius mihi dediſſet , quam in preſentia commemorare longum foret : iam enim tempus est , ut nostram lectori cognofcendam difputationem exhibeamus , in qua Pe- trella rationes , & argumenta , pratermiſsis conuicijs , bona fide retuli , tantum perſonas commutaui , vt quod fibi vindicat Martialis , nos in auctorem Petrellam reiecerimus Quem vt antea fecimus , Aduerfarij , Zabarellam verò ipfum Viri . clarissimi nomine fi gnificauimus . T CAPVT PRIMVM Falfum effe artem habere finem externum , quem non habeat artifex operans : Ac falfum in arte finem externum elfſe conſiderandi modum . Selarijonas artificis E ſubiecto logices aduerfarius li.pri.difp.log.c.4.verba faciés nő idé ce îqt fubie & u artis cú ſubiecto artificis operatis.id.n.ee iter vtrúq ; diſcrimé , vt cú vtriufq ; fubie & ú adæquatú coſtet duobus , re.f.cófiderata , fubie & a materiale , & mo cófideradi , formale ſubie & ú dicut , male qdé ſubie & u artificis fit mä , in qua artifex operat , quả proinde ſubie & u vocă operonis : formale aút ſit forma illi materię , fubiectoue ope- ronis ab artifice induceda ; atq ; his veluti cellis artificis opera , & cófideratio vniuerfa cócludat : Artis aut mäle ſubie & ú , res.f.in arte cófiderata fit in & adequatu fubie & ú , hoc é , res ab artifice cófiderata cú mó eius cófideradi fimul supraeius , prificis integru eius , aut fubie & ú , cófideradi.ſ.modus artis ſit quatenus opus illud artificis iſeruire alijs debeat . Hác nos aduerfarij ſentétia vt ab auctoritate ſummorú philoſophorú , & a róne ipſa maxime abhorrété , & auctoritate & rone cófutauimus pri . Critici c . 1. Cu.n.reí arte , & ab artifice cófiderata , vel ſubicctú corú mále , idé cé velit aduerfarius & Arift . & veteres alij philoſophi vnica voce ſubicau , vel mâm vocat , idéq ; eé modú cóſiderădi , vel ſubie & u formale o illi fine artis , aut artificis dicit , & Ariftote les , Galenus , Auerroes , alij , idé medico , & medicinæ fubie & u , eūdé vtriq ; finé attribuat , eadéq ; fic corú sététia de aliarū artiū , atq ; aliorú artificü fubiectis , & finibus , manifeſtu hinc fatis ee diximus ſter ſubie & ü adæquatū artis , & fubie & ú adequatū artificis nullú eos eé diſcrimé voluiſſe . Id ipsuce ét róni cóſentaneu demoſtrauimus.diximus.n.ad endé finé & artem ipſam , & artificis operá dirı- gi , & circa ide verſari ſubie & ŭ tū illius pcepta , tú huius operónes . Reprehéfioni huic nữę occurrere conat aduerfarius initio a ſe editæ Propugnationis , íquies : Licet oës affirmēt cudë cë finë iternă artis , & artificis , eādēq ; utriusq ; mam , no pinde ſupponere pit ide cẽ vtriuſq ; adequatu fubiectu , quia pter finë internū viriq ; cõem ars het fine externu , que no pöt , nec det artifex attingere , fi diligéter vtriufq ; munus cõſideremus.nă artis é munus artifici pcepta tradere forma artificiosa in mām artificiosā īducēdi , ut illud , qd ' oritur ex bmõi mã , & forma alteri inferuire poffit , qui artis externus finis eft : munus vero artificis eft ea exequi pcepta . Tradit.n . u.g.medicina medico pcepta fanitatis introducēde in corpus ſanabile , vi f vt fungi poßit ſuis muneribus.medicus ve- ro in illud fanabile corpus iuxta medicine præcepta ſanitate introducere , & tueri conatur . Quorsi vero medici- na id medico præcipiat , no est medici , vt operatis , & medētis ſpeculari , mſi ex accideti , quatenus medicine babi- tu est aſſequutus , Hæcille ; in gbus plura , vt in vniuerfa hac eius ppugnatione , funt errata , a verba : Ar të ingt hře finé externű , que artifex no habeat : quo aut finis hic ad arte ptineat , no fatis explicat Nos aút clare atq ; aperte rei veritaté doceamus , qui diſputacionis vniufcuiuſq ; ſcopus eſſe dét , & aduerfarij ſentétia coarguamus . Diuidit ars oís vulgata ac recepta ab oibus diftin & ione in docété & operātē.ars operas eſt habitus artificis operátis , ſiue ró operandi in artifice operāte , nihil aliud præterea finis aut eius quicüq ; fit , idé eſt cú fine artificis operantis , neq ; hæc vlterius artifice ſe ex- rendit , ſed idé eſt terminus artis operatis , & operationis artificis , nimirű internus finis a & u , & ex- ternus ptáte productus . An vero doce vel prout eſt in artifice actu docete , vel prout in libris per- ſcripta habet du cófideratur vt doces , ſi aliu demus fine ab art operandiuerfum , tantum abeft fore vt finis ille proprius ac peculiaris artis docétis ſit vltra fine artificis operatis , vt potius citra , aut in- fra ipfum effe videatur , nag ; artis docétis coſiderate vt eſt docens proprius finis erit cognitio igno tæ rei per ea cognoſcendæ : qd aut in arte docéte cognofcédú proponitur id neq ; eſt finis artificis operatis internus , neq ; externus ; hi.n.duo fines pcognofcuntur , & en in arte docéte locú occupat , que in ſcía obtinet principia , vt ſuppoſitiones , & definitiones , quæ funt termini a quibus in habitu - dine ad cóclufiones , q funt termini , ad quos . Quid ergo in arte docéte proponit cognoſcédú ? nihil certe aliud , qua ipſa principia coſtitutiua finis interni , hæc.n.ignoratur : quare eorú notificatio , ac declaratio proprius eft finis artis docétis ; hic verò finis , vt nemo non videt , eſt infra , aut citra ope- ratione artis , atq ; artificis operantis ; quo ergo finis artis docentis erit finis externus artificis ope- rantis ? Confiderari quidé ſolet in arte docéte finis externus artificis operatis , ſeu artis operantis , fed vt terminus a quo ( vt dixi ) non vt terminus ad que , videlicet vt conferens tātű mó ad cognitio- né & inuentioné principiorú internú fine coſtituentiū , quare in arte finis is no primario , fed tantú ſedario , hoc eft no propter ſe , ſed propter aliud cõſiderabitur : nullo igit mo in arte docéte finis ex ternus artis operātis effe poterit coſideradi modus . Exéplo q diximus illuftremus . Ars ædificatoria vt aduerfarius confitetur : externus aut eius finis eſt vſus ædificij , ad qué neque ſe extendit ædificato- ria vt operans , neque ædificator vt opus faciens , ambo enim funt eius vſus cauſſe remotæ , vt vnicui que patet . Ars vero eadé vt docens fine habet notificationem principiorum ædificij , nempe teti , parietű , fundamentoru , ac materiæ , vt lapidū , cementoru , & ceterorum hmoi , ex quibus ipſum con tituitur ædificium.nihil.n.aliud præter hæc docet : ad hæc aute inuenienda principia tum externo fine , nimirum vſu ædificij , tum interno , nimirum ædificio ipſo vtitur vt principijs cognitionis , & ter minis a quibus ; a definitione.n.u.g . domus , quæ eſt operimentum frigus arcens , & calorem , & c . & teti , & parietum , & fundamentorú , & materiæ lapideæ necefsitatem docet : quæ oía fi commode tradi poſſent abſque præcognitione finis interni , & externi , qui ambo in ea definitione continentur nulla prorfus in arte docéte corum mentio haberetur : quare fines hi non pp ſe , ſed pp aliud confi- oyuvalo uperans , neq ; ars docens vlteriorem artifice operante fine refpicit , nifi quatenus finis illius cognitio cófert ad peculiaris ſui finis cognitioné , quonam modo aduerfarij di Aum , quod nimirum ars vt confiderandi modum finem habeat exteriorem , artifex verò operans non item , defendi poſsit , equidem non video . Quod fi finem externum neceſſario vel ad artem ſo- lum , vel ad ſolum artificem pertinere velimus , is certe ad artificé potius qua ad arté ſpectare dicen dus fuerit . Cum etenim finis duplicem habeat ronem , vnam vt cauffe , alteram vt mouentis , vt cauf- ſa quidem finis externus & artem , & artificis perſona reſpicit : fuit.n.u.g. & ædificatoria ars , & ædi- catoris excogitata perſona propter habitandi comoditatem tanquam ob finalem cauffans : at vero finis vt mouens ſolum refpicere poteft artificem , quoniam ab eo vt a re appetibili moueri artifex pot , cum homo fit , ac proinde appetitus capax , ars vero ipſa non poteft , quoniam ab eo moueri ne quit , cùm ars pura fit qualitas , pura aút qualitas appetitionis oſs ſit expers . Peccat igitur in eo pri- mum aduerfarius quod cum externum neget artifici finem , eum tú concedit arti , & ob ea cauffam aliud artis , aliud artificis facit ſubie & ú . Peccat & in eo quod ſubiectum artis eſſe vult id ipſum qd ab artifice fit , & de quo faciendo præcepta in arte traduntur , & in quo tota conſumitur artis pręce- ptio , cum operationis ſubie & um nec fieri ab artifice , nec ab arte quo fiat precipi valeat , fed vt exi- ſtens artifici ſubijciendum , & ab eo ſupponendum fit . Peccat & in alio grauifsime , quod modú con fiderandi in arte vult eſſe quod extra artem eſt , atque adeo id quod fæpe eſt modus confiderandi alterius artificis.fic.n.ſe habet in arte conſideradi modus , vt & in ſcientia : at in ſcientia modus con fiderandi cum gerat vicem formę eſt ipſi internus , ac peculiaris , nulli alij ſcientiæ communicabilis , quod non poteſt conuenire fini externo in habitudine ad artem , cuius externus eſt finis , cú is haud proprius fit eius artis , ſed alterius . plerunq ; enim finis externus artis inferioris eſt internus , ac pro- prius artificis ſuperioris , vt artis conficiendi fræna finis externus , qui eſt vſus frænorum , proprius , & internus eſt artificis ſuperioris , qui vel equitandi , vel equos inſtituendi , ac frenandi rationem do- cet . Peccat quarto quia ſanitatem neceſſario referri vult ad finem vlteriorem etiam cum in medici- na confideratur , cum ſanitas res fit per ſe expetibilis , ne dum propter operationes corporis rectè obeundas , fines autem artium per ſe expetibiles ad alios fines referri non oporteat , quare non ne- cefle eſt ſanitatem in arte medica confideratam ad aliud referre ; propterea nullum alium medici- næ finem Ariftoteles , Plato , Galenus , Auerroes , alijque no ninant quain ſanitatem : & apud Plato- nem in Gorgia Socrate inquit ammum in medicina bonum eſſe ſanitatem : neque finem aliú Auer roes in afferenda medicinæ definitione perfectifsima , & a ſe admodum celebrata , quam ſanitatem ponit . Sed certe fines artium interni aut per ſe , aut propter vlteriores fines expetantur , in arte , & ab arte ſoli per ſe conſiderantur , nullo autem modo ad vlteriores diriguntur , eorum enim ad vl- teriores fines relatio , ac directio fit ab artibus ſuperioribus , fiue ab architectonicis.ob id primo magnorum moralium cap.33.fa & ilium artium , & a & iuarum facultatum nullus alius præter inter- num ab Ariftotele finis ſtatuitur . Multa alia ad id confirmandum dicere poffem , quæ conſulto pra- termitto . Si igitur hæc aduerfarius confideraffet , forte nec ea , quæ fuperius retulimus , dicere effet auſus , neque hæc præterea , nimirum : Videat modo Criticus vtra diſflinctio fit voluntaria , hac ne ex artis , artificis munere deſumpta , an illa viri clarißimi de duplici huius vocis , quatenus ipfum , fignificatione , qus quidem necvei , nec vocabuli ſignificationi , nec Aristoteli , nec vllis eius Peripateticis explicatoribus confen- tanea est . Quod vero attinet ad distinctionem viri clarifsimi de duplici vocum Quatenus ipfum figni- ficatione , eam eſſe & rei , & vocabuli ſignificationi , & Ariftoteli , & Peripateticis eius explicatori- bus confentaneam in defenfione pofterioris Critici clarifsime patefaciam . CATVT : ) CAPVT SECVNDVM . Aduerfarium , ſi ſibi conftare velit , dicere non poſſe logicam efſſe ſcientiam aquiuoce : eamque neceffario ipfi vocandam eſſe operatricem . VM aduerfarius logicarum difputationum libro primo cap . 12. Scoti fenten- tiam , quòd nimirum logica fit ſcientia , tanquam veriſsimam tueri profiteretur ; ait enim : Hanc Scoti fententiam , quam verissimam eſſe exiftimamus , non nulli conantur acerrime impugnare , probantes contra doctorem fubtilem logicam non eſſe ſcientiam abſo- lute ; nos eam fententiam non tam vt a ratione alienam , quam vt aduerfarij ip- fius fundanientis contrariam penitus , ac repugnantem primi Critici capite ſecundo reprehen- dimus . Vult enim ibi aduerfarius ſcientiam vniuoce dici de ſcientia reali , ac de ſcientia ratio- nali . fic enim ille : Parcant mihi , qui hæc in medium attulerunt , propofitum enim non affequuntur : quo- niam attribuunt ſcientiæ in communi id quod alteri eius ſpeciei , nempe fcientia reali competit , vt circa rem extra animam tantummodo neceffariam verſetur , qui modus probandi perinde eſt , ac fi quis probaret equum non eſſe animal , quoniam animal non folum de rationali , fed etiam de irrationali , ſicuti equus prædicatur . Cumigitur fcientia in communi fit de ente reali , & rationali , non valet a negatione partis , ad negationem totius , videlicet , logica non eft de ente reali , ergo logica non est fcientia . ficuti non ſequitur , equus non eft rationalis , ergo equus non eft animal , quia fcientia in communi , vt dictum eſt , de ente in animo , & de ente extra animum dicitur non fecus ac animal de rationali , ac de irrationali : Quibus ex verbis luce clarius patet ipſum exiftimare ſcientiam vniuoce de reali , ac de rationali ſcientia prædicari , cùm dicat ſcientiam in communi de ente in animo , & de ente extra animum dici non ſecus ac animal de rationali , ac de irrationali : ac logicam dicat eſſe ſimpliciter ſcientiam . Idem tamen primi libri logic . diſput . capite tertio logicam repoſuerat ſub habitu inſtrumentali , quem a precipuo con- tradiſtinguit , fub quo ſcientiam , ſapientiam , intellectum , prudentiam , & artem inquit contine- ri . Hæc igitur inter ſe cohærere non poſſe , immo verò ſe ſe mutuo euertere pluribus oſtendi . Dixi enim fi logica eſt ſcientia , & realis ſcientia eſt ſcientia , cùm illa ſub inſtrumentario conti- neatur habitu , hæc autem fub præcipuo , ſub quo & ſapientia , & ars & reliqui iam commemo- rati habitus continentur ; de his igitur omnibus in communi ſumpta ſcientia prædicabitur , cùm hæc vt habitus & logicæ , & reali ſcientiæ communis ample & i neceffario debeat habitum præ- cipuum , & habitum inſtrumentalem : quod fi præcipuum , ergo & artem , quæ eſt ſub præcipuo , vt alios habitus taceam , ergo ars erit ſcientia , quod aduerfarius ipfe , vt & alij , negaret . fin au- tem habitus ſcientiæ in communi acceptus amplecti negabitur habitum præcipuum , & inftru- mentarium , ergo erit ſub alterutro : tum autem ſcientia in communi ſi prædicabitur de reali , non poterit de logica prædicari , ſin autem de logica , non poterit de reali enunciari . Eadem ratione probaui , logicam , ſi ſit ſcientia , non poffe eſſe operatricem facultatem : vt ibi eſt videre . Ad hanc meam reprehenfionem in hac ſua propugnatione reſpondens ait obie & ionis meæ ſo- lutionem in ipſiuſmet verbis contineri.libri enim ſui primi cap . 11.dixerat ſcientiam communi- ter acceptam fundari in ente communiter ſumpto . nam ficuti datur ens commune ad ens extra animum , & ad ens in animo , ita datur ſcientia communis ad ſcientiam de re extra animum , id eſt de ente reali , & ad ſcientiam de re in animo , hoc eſt , de ente rationali . Quare colligitur , in- quit , ſcientiam equiuoce no purè , ſed ad vno dici de ſcientia reali , & de ſcientia rationali , quem- admodum ens de ente extra animum , & de ente in animo æquiuoce ab vno dicitur . Hoc autem pacto cùm logica dicatur ſcientia æquiuoce ab vno , non eſt abſurdum eam eſſe ſcientiam , & eſſe ſub alio habitu , non autem fub eo , in quo ſcientia realis continetur.effet id quidem abſurdú , fi logica eſſe vniuoce ſcientia ſtatueretur . Bone Deus quam grauiter peccat iſte vir in hac reſpon fione ? Dum eftugere conatur vnam repugnantiam , in aliam impingit . Si enim de logica , & de reali ſcientia communiter acceptam ſcientiam æquiuoce vult dici , falſo ergo libri ſui primi logi carum difp.cap . 12. ſcientiam in communi genus eſſe dixit ad realem , & rationalem.genus enim vniuoce prædicatur de ſuis ſpeciebus . an vero dicet eſſe genus analogum ? non poteſt hoc dice- re . funt enim in medio eius verba , quæ ipſum conuincant . ea autem ſunt hæc : Quia fcientia in com muni , vt dictum est , de ente in animo , & de ente extra animum dicitur non fecus ac animal de rationali , ac de irrationali.at animal de rationali , & de irrationali vniuoce dicitur , non æquiuoce ab vno . Præterea Scotum non defendit ( vt profitetur ) ſed oppugnat , fi negat ſcientiam comuniter ſum- ptam effe genus vniuocum ad realem , & ad rationalem . nobis autem non repugnat , fed potius fuffragatur . Quod repugnet Scoto nemo non intelligit , qui Scoti de re hac opinionem intelli- git.Scotus enim voluit logicam eſſe ſcientiam vniuoce , non æquiuoce , vt eſt videre apud eius fe- Aatores , qui conditiones omnes ſcientiæ non æquiuoce ab vno , ſed vniuoce attribuunt logicæ , nempe eſſe notitiam veram , euidentem , habitualem , neceffariam , habitam per diſcurſum , & a principijs pendentem per ſe notis.ob id ipfi facultatis logicæ fubiectum faciunt neceſſarium non minus ac ens reale , ne vlla ſcientiæ conditio deeſſe logicæ videatur . atque hanc eſſe opinionem Scoti lippis patet , & tonforibus . Delabitur etiam imprudens aduerfarius , vt dixi , in noftram ſen tentiam , dum logicam æquiuoce ſcientiam fatetur effe , nos enim , atque omnes adeo , qui negat logicam effe vere ac fimpliciter & vniuoce ſcientiam , concedimus eandem eſſe ſcientiam æqui- uoce.quod & vir clarifsimus libro primo de natura logicæ fatetur , dum negat logicam habere * conditiones , quæ ad veram ſcientiam requiruntur . Vt igitur tot ac tanta deuitet aduerfarius in- commoda , queſo fateatur ingenue ( quod etiam fecit pag . 17. fuæ propugnationis ) repugnan- tiam effe in ſuis di & is me vere dixiſſe . Fateatur etiam uidiſſe me in hac ſua reſponſione latere quandam non neceſſariam , ideoque falſam conſequentiam . eſt autem hæc , Ens dicitur æquiuo- ce de ente reali , & de ente rationis : ergo ſcientia dicitur æquiuoce de ſcientia de ente reali , & de ſcientia de ente rationis . En etenim fimilem huic conſequentiam , Ens dicitur æquiuoce de en- te per ſe , hoc eſt , de ſubſtantia , & de entis ente , hoc eft de accidente , ergo ſcientia dicitur æqui- uoce de ſcientia ſubſtantiæ , & de ſcientia accidentis . Quid hinc ſequitur ? ergo Geometria eſt æquiuoceſcientia ( quod eſt contra communem Peripateticorum , atque adeo philoſophorum omnium fententiam ) cùm eius fubiectum fit Quantitas , quæ eſt accidens.ſi igitur bona eſt illa aduerfarij conſequentia , hæc quoque bona eſt : ſed hæc non admittenda , ergo neque illa . Falſum igitur eſt minorem entitatem ſubiectorum ſcibilium eſſe in cauffa , vt quæ de ipfis eft , ea dicatur eſſe a quiuoce ſcientia . Hæc ego cùm ſcripiſſem , legi forte reſponſionem Conſtantij Sarnani Car dinalis ( quem honoris cauſſa nomino ) pro Scoto aduerfus obie & iones Hieronymi Balduini , cu- jus hoc inter alia erat in Scotum argumentum : De ente diminuto , imperfecto , & per accidens , cogni- zio eſt imperfecta , diminuta , & per accidens , ens rationis vt eſt ſubiectum in logica , eſt ens imperfectum , di- minutum , & per accidens , ergo cognitio de ente rationis , quæ logica dicitur , est imperfecta , diminuta , & per accidens . Ei autem Sarnanus reſpondet his verbis : Dicimus ad hoc quod vt aliqua fit fimpliciter fcientia , non requiritur quod obiectum eius fit fimpliciter ens , fed fatis est , quod fit de re neceffaria , & fub ra- tione vniuerfali , vt habetur primo poſt . Modo tam neceßaria eſt quæcunque propoſitio logicalis , u.g. qd de monftratio generat fcientiam , quam hominem eße riſibilem , & adeo vniuerfalis : unde quamquam ens ratio- nis non fit fimpliciter ens , de illo eft fimpliciter fcientia , licet cognitio eius , & definitio non fit ex parte obie- Eti ta perfecta , quàm cognitio realis.nă alias codē argumēto probatur ſcientias mathematicas non efſſe ſimpli- citer fcientias , quæ tractant de accidente , puta de Quantitate , quia accidens ſecundum Arist . non est ens , fed entis ens , cùm tamen illas appellet Aristoteles primo poſter . certiſſimas . Hęc vt legi , valde ſum læta- tus virum do & ifsimum eadem ratione , qua ego vſus eram , aduerfarij conſequentiam refellere . Atque hæc hactenus . An verò logicæ fubiectur , hoc fit neceffarium , alibi fortaffe diſputabitur . Et quoniam me reprehendit aduerfarius quòd logicam effe dixerim facultatem operatricem , ſciat igitur dum me hoc nomine reprehendit , ſe ipſum reprehendere , qui logicum confiderarit yt operantem . fi enim ideo artes aliæ dicuntur operatrices , quia illarum artium habitu præditi dicuntur operantes , cùm ipſe logicum vocet operantem , fecit vt ego exiftimarem exiftimare ſe logicam effe operatricem . quam ſi non recte ita vocari putat , fateatur ergo ſe non recte logicú vocaffe operantem . Verum ego non ſolum ſuppoſita aduerfarij ſententia quod logicus fit ope- rans , logicam eſſe dicendam operatricem exiftimo , verum etiam fimpliciter fic eſſe vocandam cenfeo : & non folum operatricem , fed & operantem dici poffe contendo ; operantem ſcilicet , vt quo , non vt vt quod . Fa & iuam quidem facultatem eſſe logicam prorfus nego , at operatricem eſſe facultatem audater dico . & fi enim ars omnis factiua eſt operatrix , non tamen omnis facultas operatrix eſt factiua.operationis enim nomen latius patet , quam fa & ionis , ita vt ad animum quo que pertineat . Non temere igitur ( vt caput hoc concludam ) ſcriptum eſt a nobis in Criticis , ad- uerfarium dicentem logicam eſſe ſcientia ) , pugnantia dicere frontibus aduerfis .  Aduerfarium non intelligere viri clarißimi fententiam de logica subiecto . S Tatuit aduerfarius logicarum diſput . lib . 1.cap.4 . logicæ ſubie & ú eſſe notiones ſe- cundas fimplices . Quam nos fententia reprehendimus primi Critici cap . 3.often- dimuſque effe eas non poffe logici ſubiectum primum , cùm hẹ notiones a logico fiant quatenus ab eo in primis rerum conceptibus effinguntur , primum aute ſu- biectum a logico fieri , & fabricari non poſsit . Dum hanc igitur ſententia defen- dens oftendere nititur me , ipſum reprehendentem , virum clarifsimum reprehendere , dum ſcili- cet eius verba ex c . vltimo libri prioris de natura logicæ vt ſuam ſententiam cófirmantia in me- dium allata interpretatur , næ ipſe ſuam eorum interpretationem verborum ridendā nobis pro- ponit . Primum hæc affert viri clarifsimi verba : Proprie igitur loquendo nullum aliud fubiectum , quam operationis , quærendum est in logica , idque dicimus eſſe res omnes , fiue earum cöceptus , qui primi conceptus , feu prime notiones vocari folent . Nam quemadmodum ſtatuario proponitur es tanquam materia , in qua formam Statue efficiat , quæ eius artis ſcopus ac finis est , ita logico proponuntur res omnes , fiue earum con- ceptus , tanquam fubiectum , in quo fecunda notiones effingantur , vt fint instrumenta nos iuuantia ad rerum notitiam adipiſcendam . bæ funt finis logici , non fubiectum , prima verò notiones funt fubiectum logice pro- pria loquendo , non quidem fubiectum , de quo demonstrationes fiant , fed fubiectum operationis . Interpre- tatur autem aduerfarius verba hæc his , quæ fequuntur , verbis : Qua verba , vt conijcere poffium , in- nuere videntur fecundas notiones in ſubiecto operationis logica effingendas non poſſe alias eße , nifi compofi- tas , & instrumenta . etenim hæc funt finis logici , noſque iuuant ad rerum notitiam adipiſcendam . Hoccine eſt interpretari ? Quis ignorat ſi ſubiectum logicæ ſtatuantur primi conceptus rerum , vt his vi- ri clarifsimi verbis clarifsimè ſtatuuntur , & in ijs effingenda fint logica inſtrumenta , prius eſſe in ijs a logico effingendas partes inſtrumentorum , quæ funt ſecundæ fimplices notiones ? ſi enim ego dicam , in ædificatoria materiam eſſe lapides , & finem domum , quis non intelligit prius effe ab ædificatore edolandos lapides , & extruendos parietes ex ea materia , quam ad eum finem per ueniatur ? Quonam igitur pacto dicere audet aduerfarius hæc verba innuere fecundas notiones in fubiecto operationis logicæ effingendas non pofle alias eſſe niſi compoſitas , & inſtrumenta ? immo verò contrarium innuunt . Cum enim a logico ſecundi conceptus cópofiti effingendi fint ex primis rerum conceptus , neceſſe eſt vt ex primis rerum conceptibus effingantur prius ſecun - di conceptus fimplices , vt poftea ex ijs conſtruantur ſecundi conceptus compoſiti . Recitat dein de aduerfarius verba quædam alia uiri clarifsimi ex eodem capite paullo poſt ſequentia.funt ve rò : Non est autem existimandum fecundas notiones effe quiddam a primis difiunctum , quod postea illis im ponatur , fed funt ipse metres feu rerum conceptus his fecundis conceptibus operti . Quare fubiectum alo- gico confideratum funt res omnes , non tamen quatenus res funt , sed quatenus fecundis notionibus ſubstantes . homo enim , & equus res funt , & a logico confiderantur , non tamen vt homo , & equus , fed vt species , & nomina appellantur : & inquit : Ecce virum clarissimum velle quod Criticus in aduerfario reprehendit , nimi- rum logici operasionis fubiectum eſſe ſecundas notiones fimplices primis annexas , ex quibus fecundis notio- mbus fimplicibus logicus conſtruit instrumenta , que funt & ipfa fecunda intentiones cõpofitæ primis annexe Cùm inquit vir clarifsimus ſubie & ú logicæ eſſe primas notiones ſecúdis opertas , non intelligit eſſe ſubie & um totú illud , quod eſt aggregatum ex prima & ſecunda notione , ſed res ipſas tan- tùm ſecundis intentionibus ſubſtantes , vt verba ipſa ſatis oftendunt.non enim inquit eſſe ſubie- tum logici ſecundas notiones rebus impofitas vna cum rebus ipfis , ſed inquit res ipſas , quæ funt , vel quatenus funt fub fecundis notionibus , ipſæ enim res confideratæ vt quoddam aggre- gatum ex notionibus primis , & notionibus fecundis non ſunt amplius fubie & um logici , ſed pri ma eius opera . fic dicimus fubie & um ſtatuæ lapidez eſſe lapidem forma ſtatuæ conformatum , hoc eft lapidem illum , qui eft , vel quatenus eſt ſub ea forma , non autem lapidem , & formá ftatuæ fimul . totum enim illud dicitur opus ſtatuarij , non ſubie & um . Hinc illud notari volo , ſi- cuti ſtatua dicitur opus ſtatuarij , quæ tamen ipfius eft opus , hoc eft ab eo eſt elaborata quoad formam tantum , non quoad materiam , fic etiam notiones ſecundas fimplices vocari opus logi ci , cùm tamé ipſæ opus logici ſint , hoc eſt a logico fabricatæ & fatæ fint quoad formam tan- A 2 tum ( liceat enim nobis ita loqui ) non quo ad materiam.funt enim earum materia res ipſæ extra animam fine vlla logici opera exiſtentes . Ex quo dupliciter intelligi , atque accipi poteſt ſe- cunda notio , prout dupliciter poteſt confiderari . Confideratur autem vel prout imponēda eſt primæ , & tum fignificat formam abſque materia.atque hanc Scotiſtæ vocant ſecundam inten- tionem in abſtracto : vel prout impoſita iam eit ; tum autem fignificat formam cum materia fimul . & hane Scotiſtæ vocant ſecundam intentionem in concreto . Primo modo capitur ſe- cunda notio , cum dicimus logicum imponere ſecundas notiones primis , fecundo autem modo accipitur , cum dicimus ſecundas intentiones fimplices eſſe prima logici opera , & ex ijs conſtrui logica inſtrumenta . hoc etiam fecundo modo capiuntur a viro clariſsimo , dum inquit : non eft existimandum fecundas notiones eße quiddam a primis difiunctum , quod postea illis im- ponatur , fed funt ipfa metres , seu rerum conceptus his fecundis conceptibus operti . primo autem mo- do accepit idem vir clarifsimus , dum dixit , logico proponuntur res omnes tamquam fubiectum , in quo fecunda notiones effingantur , & accepi ego primi Critici capite tertio ſuperius commemorato dum dixi , fecunda notiones fimplices , vt funt genus , ſpecies , fubiectum , prædicatum , terminus , & alia buiufmodi , a logico ipfo primis rerum conceptibus impofitæ funt . Quare inconfiderate reſpondet dein- ceps aduerfarius inquiens : Ex viri clarissimi ſententia negatur hoc . fi enim ſecunde notiones ( vt ipse met affirmat ) non funt quidam a primis diſiunctum , quod poftea illis imponatur , quomodo primis ſecunda notiones fimplices a logico poſſunt eſſe impofita ? no enim animaduertit vtrunque eſſe verű pro diuer fa acceptione ſecundæ notionis , quam duplicem diximus eſſe . Sed de ſecundis notionibus fu- ſiſsime agetur in defenfione primi Apologetici capite ſecundo , aut tertio . Patet ergo ( vt ad pri ma redeamus ) aduerfarium non intellexiſſe viri clarifsimi de ſubiecto logicæ ſententiam , quæ non eſt , vt logici ſubiectum fint primi conceptus & fecundi fimul , ſed vt fint primi ſecundis fub ſtantes : & primi quidem non confiderati per ſe , & quatenus res funt , hoc eſt , quoad reales ſuas affectiones , & paſsiones , hac enim ratione in ſcientijs ipfis confiderantur , fed tantum quate- nus aliorum aut genera , aut ſpecies , aut ſubiecta , aut prædicata effe poffunt . Neque igitur ipſe cum viro clarifsimo ſentit , neq ; ego a viro clarifsimo diſſentio . Cum eo igitur nobis eſt diſpu ' catio , qui interdum nefcit an , aut in quo diſſentiamus : Subdit is poſtea : Sed nos difputandi gra- tia admittentes hoc quod fecunde notiones fint quiddam a primis distinctum , negamus fecundas notiones a logico , quatenus logico fabricatas effe , licet eas primis rerum conceptibus impoſitas confideret . Ab eo enim conceptus illi funt fabricati , cuius funt opus , ſed intellectus noſtri funt opus , ab eo igitur , vel ab homine per intellectum , non fecus ac primi conceptus fabricati funt : Verum dum homo intellectus ope & primas , & fecundas notiones fabricat , id non facit nec vt philofophus , nec vt logicus . nam fi logicus fecundas no- tiones fabricaret , philoſophus fabricaret primas , cum nec a logico , nec a natura ipſa produci poffint , non a logico , quia illas præfupponit , neque etiam a natura , quia quicquid natura facit , fingulare est , no- tiones verò quæcunq ; illæ funt , vniuerfales funt . id tamen abfurdum est , vt fcilicet philofophus primas no- tiones fabricet , alioquin contra viri Clarifsimi fententiam fciens eßet operans , abfurdum igitur etiam eft a logico fecundas notiones fabricari . Quam multa hic non dico reprehendenda , fed ridenda funt ? vt refponfionem nullam aliam , quam rifum mereantur . Vel vltimis in verbis quam ridicu- la nectitur conſequentia , philofophus non fabricat primas notiones , ergo nec logicus ſe- cundas . Non ne vides philofophum ideo fabricare non poſſe notiones primas , quoniã phi- lofophus contemplatur ea , quæ abſque vlla'eius opera in natura funt ? at vero logicus , quæ non funt , coſiderando facit vt fint , quare ea ipſe fabricat in animo , & cornm faber iure dicitur.ge nus enim , ſpecies , fubie & um , prædicatum , propoſitio , niſi a logico fabricata eſſent , nuſqua reperirentur.propterea logicus confiderari poteft vt operans , philofophus non item . Quid ? tu te ipſe damnas falſi : inquis enim ideo philoſophum dici non poſſe fabrum primarum notionú quia non eft operans . Quid enim hinc ſequitur ? logicus eft operans ( vt tu ipſe aſſeris & in hac tua propugnatione , & in difputationibus logicis ) ergo logicus eft faber ſecundarum notio- num . non te alio , quam temet ipſo auctore redarguo . Tandem operæpretium eſt audire quam ipſe huic capiti imponat coronidem . Cum enim ego primi Critici capite tertio dixif- ſem : Cognofcere bine licet aduerfarij tudicium , qui cum veram de fubiecto logica fententiam apud alios legiffet , ex multis fibi propoſitis falſam , vera neglecta , fibi fequendam delegerit : vt me vicifsim homo Martialis confodiat , quid mihi reponit ? Critici , inquit , acre iudicium cognofcere hinc licet , quod cum ex multis fibi propofitis falſiſsimam de fubiecto logica viri clarifsimi fententiam legiffet , veram , ca penitus negle L neglecta fibi fequendam delegit . Itane ? fi ergo veram , tuæ contrariam , ego delegi , tu ergo falſam . Verum ergo in Criticis diximus , Aduerfarium ex multis fibi propoſitis de logicæ fubiecto ſen- tentijs falſam , vera neglecta , ſibi ſequendam delegiffe . CAPVT QV ARTVM . Aduerfarij reſponſionem quandam non eſſe ad propofitum . NOVIT aduerfarius libro primo diſput , log . cap . 10. logicum non debere in lo gicæ definitione habitum collocare , quoniam logicus eum confiderare non po- teſt , alioquin cogeretur etia intelletū cófiderare , cùm habitus dicat ad intelle- Aum relationem , & à quo relatiuorum vnum confideratur , ab eodem cófidere tur & alterum : fed a logico intellectus non confideratur , ergo neq ; habitus . Hoc ego ipfius dogma confutaui prioris Critici cap . 4. ea ratione quoniam huiufmodi fit vt feruari neque ſoleat , neque valeat . Quod à nullo feruetur , ne ab ipſo quidem aduerfario , probaui inquiens : Dum ipfe logico prohibet cognitionem habitus , vt non ad eum attinentem , fed ad alium artificem , fatis declarat nolle ſe quicquam in logica traftari , quod merelogicum non fit.at ipfe in hoc opere fuo logico in gratiam iuniorum , vt ipse profitetur , a fe confcripto , & ideo merè logico , genus logica non fine difputatione determinat effe habitum : cur igitur fi logica prohibet habitus cognitionem , in hoc fuo logico opere de habitibus difputat ? præterea fi logicam fatis inquit a logico cognosci vt difciplinam quandam , quorfum igitur , obfecro , capitibus xi . xij . & xiij . cam tuetur eſſe ſcientiam ? & philoſophicis ipfius entis diuifionibus in ens extra anima , & in ens in anima Scoti , te aliorum quorundam opinionem veram effe tueri conatur ? non ne , auctore ipfo , fatis est nobis vt eam eße cognofcamus difciplinam quandam ? neq ; aute ego boc eius faftum , quod nimirum de logice genere , nempe de habitu , & alijs eius attributis fermonem ba- buerit , ommino vituperem : illud in co maxima dignum vituperatione duco , quòd ipſe ſua met , falta verbis improber . Qua quidem in re non fibi foli facit iniuriam , verum etiam celeberrimis peripateticis , qui in logi cis prolegomenis de genere logica difputantes , de habitibus loquuntur , & c . Quinimmo ipfum Peripateti- corum principem Aristotelem reum facit . Is enim in libro prædicamentorum , in ipfo fere logica vestibulo in predicamento qualitatis diftinguit ſpecies qualitatis , & inter eas cõnumerat ſcientias , atq ; virtutes , eafq ; fub habitu , vt fub genere collocat , & c . Ad hæc his verbis in ſua propugnatione reſpondet aduer- farius : Qualibet fcientia , & ars intra fuos terminos continetur , quos , vt talis est , præterire non potest . Nos ergo non volumus vt logicus non debeat , nec poffit cognoscere habitu , intellectum , & huiufmodi alia , quæ ad reales ſcientias pertinent , ingenuæque artes mutuam fibi operam non præſtent , quia & philoſo- pho , & nobis met aduerfaremur : verum quod logicus vt logicus non debet , nec potest ea in logica tracta- ve , quæ ad alias ſcientias , & artes attinent , alienaque funt a logica confideratione : philoſophus enim in pbyficis quando agit de attinentibus ad primam philofophiam , non ne ex communi omnium fententia de ijs agit vt induit habitum metaphyfici ? non igitur quatenus phyſicus . & quando in moralibus ca breuiter tra Flat , quæ ad animum ſpectant , cuius cognitio phyſica est , non id prastat vt moralis , fed vt phyſicus.fimi- liter multis alijs in locis . optime igitur de genere logice differentes diximus illud effe habitum intelle- Etus rationalem , etſi habituum cognitio ad alium artificem pertinet . id enim vt logici non facimus , proin- de non fequitur vt nos fatis declaremus nolle quicquam in logica tractari quod mere logicum non fit , ficuti non fequitur , logice difputationes in gratiam iuniorum a nobis confcriptæ funt , ideo funt mere logica nec igitur verbis nostra facta improbamus , nec Ariftoteli iniuriam facimus , & c . Hæc refponfio non eſt ad propofitum . non enim in priori parte reprehenfionis noftræ negaui logicum no- minantem habitum , induere perſonam phyſici , & id non facere vt logicum , ſed negaui hanc phyfici perfonam ei in logica fuifle aſſumendam , ſi quidem capite decimo eius libri vere tur in definitione logicæ habitum collocare , eo quia confideratio habitus non pertinet ad logi cum . Reprehendi igitur ipſum , quod co capite decimo vereatur affumere aliam perfonam , in afsignanda definitione logicæ , quæ pertinet ad quæfitum quid fit : alijs autem capitibus & præ cedentibus , & fequentibus , in quibus examinat alia quæfita ad natura logicz ſpectantia , de pofito hoc timore , & hac religione , audacter & phyſici , & metaphyfici fibi perſona affumat . hoc in eo exagito , & ' rideo . cum enim ipſe profiteatur hos libros confcripfiffe in gratiam iuniorum , & eo capite decimo nolit in definitione logicæ vlla fieri mentionem habitus , vt hinc facile facile conijcere quiſque pofsit , eum nolle egri de logicæ terminos , the parum conſulere vide retur tyronibus huius facultatis candidatis , afferendis ijs , quæ logicæ limites excedunt , ipſe tamen quaſi immemor ſui , aut fuam negligens admonitionem , nihilominus in examinandıs alijs logicæ quæſitis multa dicit quæ captum , & perfonam logici tranſcendunt , vt ita dixe- rim.hanc igitur inconſtatia in aduerfario reprehédo . Hanc mea reprehéfioné deuiter , ſi poteft , tum enim ego me eum non iure reprehendifle ingenue fatebor . Quanquam ne ſi hanc quidem effugiat reprehenfionem , prorfus reprehenfione vacabit aduerfarius , nam dú ipſe ideo tacet habitum in aſsignanda logicæ definitione , quia putat fi logicus habitum confideraret , cum cogi etiam intelle & um confiderare , eo quoniam habitus dicit ad intelle & um relationem , cam fibi legem præfcribit , vt cum in definitione logicæ collocarit nomen diſciplinæ , ipſe primus logico confiderato vt logico attribuat ea , quæ non funt logici . Id facile probatu eſt.nam qua- re vetat habitum a logico confiderari ? non ne co quia habitus dicit relationem ad intelle Aum ? at ob hanc eandem cauffam diſciplina quoq ; a logico non poteft confiderari , quia & ipſa dicit relationem ad intelle & um , cum diſciplina & habitus idem fint , ipſomet autore , qui capite pri mo & fecundo confundit hæc , Habitum ſcilicet , & Difciplina'm , & Facultatem . Si ergo nó po teſt habitus confiderari , nifi confideretur & intelle & us , neque ergo poteſt diſciplina confide rari , nifi confideretur & intelle & us , quare dum habitum a logico non vult confiderari , ne abeo confideretur intelle & us , intelle & ü ei offert confiderandum . Quod fi dicat diſciplinam eſſe qui dem habitum , ipſam tamen quod ad hoc nomen attinet , non dicere relationem ad intelle & u , tum ego viciſsim dicam habitum eſſe correlatiuum intellectus , non tamen quatenus dicitur habitus . Nam habitus proprie relationem dicit ad id , quod eſt habitu præditum , quod eſt quid confufius , & generalius intelle & u : proprium ergo correlatiuú habitus eſt habitu prædi tum , non autem intelle & us , ergo non eft neceffe confiderare intelle & um dum habitum confi- deramus . vana igitur eſt illa aduerfarij religio in tacendo habitu dum logicæ definitioné tradir . Sed quare cófideratio intellectus prohibetur logico ? quia , inquit , logici , vt logici propria non eft . at neq ; confideratio diſciplinæ eſt logici , cum fit propria phyſici , eſt enim vox primæ inten tionis , & fignificans idem quod habitus : ergo ab eo proprie cognoſcitur , a quo cognofcitur ha bitus . Quare cu aduerfarius hoc capite decimo no folú fine vlla neceſsitate , verú etiam fibi ipſi parum cóftans , neget logico confiderationé habitus , ſuſpicor eû ad id fuiſſe addu & ü ſtudio vel licandi & carpendi virum clarifsimum , qui logicæ definitionem in calce prioris libri de natu- ra logices his verbis colligit : Logica est habitus intellectualis inſtrumentalis , feu difciplina inſtrumētalis a philofophis ex philofophiæ habitu genita , quæ fecundas notiones in conceptibus rerum fingit , & fabricat , vt fint instrumenta , quibus in omni re verum cognofcatur , & a falfo difcernatur , indifferenter enim hic & habitum , & difciplinam collocat . Hoc facile vt credam adducor , cum ſemper occafionem quærat ſuis libris viro clarifsimo detrahendi . Quod an ei ſuccedat , aliorum eſto iudi- cium . Secunda ratio noſtra contra aduerfarium eſt eiufmodi , vt probet hoc eius præceptum , vt ſcilicet ſe logicus contineat intra proprios facultatis ſuæ terminos , ſeruari non poffe , quia lo gico neceffaria eft cognitio ſui fubie & i , neque eft fingere purum logicum , qui nihil cognofcat aut cogitet , quam fecundas intentiones ( vt demus in præfentia logicum non cognofcere ſun ſu- biectum ut logicum , fed ut alienum artificem . Quod an verum fit , hoc loco pronunciare nolu- mus , cum id definiri abſque diſputatione non poſsit ) hoc enim eſt chimæricum , ac fere inintel- ligibile . Nam fi logicus imponere debeat primis notionibus ſecudas , neceſſario tenetur aliquate- nus , & faltem pingui Minerua cognofcere primas , non autem eas penitus ignorare.non poteſt enim artifex in materiam introducere formam nifi aliqua habeat materiæ cognitionem . obid ego dixi : Cogitare etiam potuit aduerfarius neceßariam effe logico leuem quandam , & confufam cognitio- nem rerum omnium , vt primos earum conceptus informare valeat fecundis . nam & habitus , & intellectus notitiam ei aliquam minime denegaſſet Ad hæcita renſpodet : Logicus & fileue quandam , & confusam rerum omnium cognitionem habet , eas in facultate fua non cognofcit vt res funt , fed tamquam fecundis in- tentionibus fubiacentes , nec vllo pacto ab eis difiunctas , & feparatas . Confundit hic aduerfarius co- gnitionem fubie & i artificis cum eius operatione circa ſuum fubie & um . Quod minime faciendū , cum illa hanc præcedat . Ecce enim : faber ferrarius prius cognofcit ferrum , quatenus ad eû per- tinet , deinde in eo fubie & o operatur , hæc igitur duo inter fe diftinguūtur . fic etiam logicus prius cognofcit , ruditer tamen , & ἰπιπολαίως , res ipſas , vt res funt , quatenus futuræ funt fubie & um fecun- : : ſecundarum notionum , quod in categorijs fit : deinde verò in rebus ijs ſecundos conceptus , uel ſecundas inducit notiones , tum autem cum ſecundas ijs imponit notiones , res confiderat vt ſe- cundis intentionibus ſubſtantes , vt ait aduerfarius.id quod an facere incipiat in libro periherme nias , an in categorijs ipfis , parum ad rem in præſentia : Certe prius quam id agat , res ipſas confi- derat vt res , & vt primos coceptus , non vt ſecundis ſubiacentes . Neque vero dicere poteſt aduer ſarius logicum in categorijs confiderare primas notiones vt ſecundis ſubiacentes , nec vilo pacto ab ijs diſiunctas : cum ipſe reſpondere videatur Ariftotelem in categorijs , & habitum , & cetera huiufmodi commemorantem , induere perſonam phyſici . at phyſicus agit de primis intentioni- bus , non de ſecundis , ergo fateri cogetur in categorijs agi de intentionibus primis non folum vt ſubſtant fecundis , verum etiam vt ab ijs ſunt ſeparatæ . Quamquam id etiam , abſolute , & abf- que vlla ſuppoſitione loquendo , negari non poteft . Reliquum eft vt verba quædam aduerfarij confutemus . Quo facto huic capiti finem imponemus . inquit ipſe : Grammatica ſub habitu rationa li instrumentario eft , attamen per artem , non per habitum definitur.quid igitur mali feci , fi vt logicus per di- fciplinam , non per habitum logicam definiui ? Hæc reſponſio non eſt ad propoſitum . non enim dico male eum feciffe , quia logicam definiuit per diſciplinam , ſed dico euin peccaffe in eo , quod ita velit eam per diſciplinam definiri , vt nefas ducat per habitum etiam definiri , cum enim in excu- tiendis alijs logicæ quæfitis , népe An fit , Propter quid fit , & Qualis , fines logici exceſsiffet , abf- que vlla ratione in examinando quæfito quid fit , ſe continet intra cancellos puri logici . hac enim religioné deponere hic etia debuerat , & aliorú philoſophorú , qui de logica ſcripſerút , exemplú ſequi , qui de habitu mentionem in logica facere non verentur . aut certe debebat perpetuo in his difputationibus puri logici perſonam retinere . Grammatica verò non ſolum per artem , fed & per habitum definitur . itaque hoc eius exemplú nihil probat . Atque hæc fatis . Verum eſt igi- tur quod diximus in Criticis : Cum ergo quousque logici cognitio protendatur , aduerfarius non confide- ret , neque Aristotelis loca in logicis diligenter obferuet , in eam prolabitur hærefim vt Aristoteli , & fibi etiam ipfi aduerfetur .  In primo posteriorum non agi de definitione accidentis actu ( ut putat aduer- Sarius ) Sed potestate tantum . VM aduerfarius libri ſui ſecundi logicarum difputationum cap . o & auo hæc ver- ba ſcripfiffet : Falſum est vt Aristoteles in libro fecundo posteriorum agat per ſe de defi- nitione , quatenus ex demonftratione elicitur , cùm de cathoc nomine libro primo egerit : nam tunc definitio ex demonſtratione optime elicitur , quãdo demonftrationis principia conſtant ex omnibus fuis conditionibus : verum de conditionibus principiorum potiffime demonftrationis per ſe agit in libro primo , eiſque in fecundo nullas preſtantiores addit : ergo in libro primo per ſe quoque fi- mul agit de definitione , quæ ex potißima demonftratione elicitur : Reprehendi ego primo Critico capi- te quinto confequentiam hanc vt indignam philoſopho , ac præfertim logicæ profeffore . Verba mea hæc funt : Dictum quidem hoc aduerfarij , nempe de conditionibus principiorum potiffime demonstra- tionis , ex qua definitio elicitur , abunde traftat Aristoteles in primo pofteriorum , ergo in eodem libro agitur de definitione quatenus elicitur ex demonstratione , fatis mirari non poffum , & vix credere a tanto philofo- pho , nifi dormitante prolatum eße . Confiderare aduerfarius debuit cognitionem propriaru rei affectionum no ita prodire ex cognitione principiorum , vt ftatim cognitis aftu proprijs vei principÿs , actu quoque cognofcan tur affectiones : & in fine capitis hæc : Si igitur attualis rei principiorum cognitio non affert ſecum actualem cognitionem proprietatum , ridicula eſt illa confequentia ; In primo posteriorum agitur de principijs , fiue con- ditiombus demonftrationis actu , in eodem igitur libro neceſſario agitur actu de eiufdem proprietatibus , & ne dum fcriptis conſignanda , verum ne cogitanda quidem fuit . In hac igitur ſua propugnatione exclamat aduerfarius inquiens : Criticus meam fententiam contrarie percepit existimans me velle vt Ariftoteles in primo poſter . dum agit de conditionibus principiorum potiſſime demonſtrationis , agat etiam de definitione quatenus ex demonſtratione elicitur.ſi huiufmodi definitio ex demoſtratione extrahi non potest , nifi ea demon- Stratione constructa , quomodo , obfecro , ſane mentis homo id excogitaret quod Criticus commentatus est ? in codem libro dixi agi ab Aristotele de ea definitione , quæ ex demonstratione elicitur , in quo tractat de condi .. tioni cionibus principiorum potiſſime demonstrationis.non propterea intëdo vt fimul , vel flatim post tractationem de principiorum conditionibus agatur de huiufmodi definitione , ea enim ex demonſtratione iam conſtructa ( vi dictum eft ) non ex folis eius principijs elicitur . Cum itaque philoſophus in primo posteriorum non folum agat de materia demonſtrationis , quæ eius principia funt non nullis conditionibus limitata , verum etiam de pro- pria eiufdem demonftrationis forma , quam voluit eſſe non ſimpliciter fyllogifmum , fed fyllogifmum in primo modo prime figure , manifestum est eum ibi regulas , & precepta dediſſe aftu demonftrationem conſtruendi actuque ex ea propriorum accidentium definitionem eliciendi , cum dicat definitionem aut principium demon ftrationis eße , aut demonſtrationem ſola terminorum poſitione differentem , aut conclufionem quandam demon ſtrationis . fi igitur definitio , qua ex demonſtratione elicitur eſt demonſtratio ſola terminorum pofitione diffe- rens , non poteft alibi traftari , nec actu cognofci , niſi vbi philoſophus præcepta reliquerit aftu conſtruende demonſtrationis , fed hoc præftitit Aristoteles in primo libro poſteriorum , in eodem itaque per ſe tractatur , altuque cognofcitur definitio , quæ ex demonſtratione elicitur . Hæc aduerfarius . An vero fententiam eius contrarie præceperim , mox apparebit . Non intendo , inquit ipſe , quòd fimul , dum agitur de principijs demonſtrationis , vel quòd ſtatim , vbi actum fit de principijs demonftrationis , aga tur de definitione accidentis ( videtur enim exiftimare vtrouis modo a me intelle & am reſpon- fionem fuam oppugnari ) ſed intendo inquit , quod poſt quam a & um ſit de demonſtratione tum quo ad materiam , quæ funt eius principia certis quibuſdam condicionibus limitata , tum etiam quoad formam , videatur agi de eductione definitionis accidentis ex demonſtratione . Si ergo probauero verba hæc : Quòd ſtatim vbi actum ſit de principijs demonſtrationis : idem ualere , ac : Quòd * poftquam actum fit de demonſtratione tum quo ad materiam , tum etiam quoad formam : non videbor con trarie eius fententiam percepiſſe , ſed ipſe potius contrarie videbitur meam fententiæ fuæ inter- pretationem effe interpretatus . Hoc facile probatu eſt . Principia demonftrationis non ſunt ſola eius materia , ( vt ipſe falſo exiſtimat ) ſed & forma ſyllogiſtica : idem ergo ſignificat , agi de prin cip : js demonftrationis , & , agi de eius materia , & forma : Ac per principia quidem demonſtra- tionis non ſolam materiam accepiffe me , fed & formam fimul , ex eo etiam patet quòddixi con- tra ipſum difputans , in duobus prioribus libris phyfici auditus agi de principijs corporis natu- ralis ( quæ funt materia , & forma ) in ijs tamen non agi de proprijs corporis naturalis affectio- nibus : qua quidem ratione ſum vfus ad euertendam eius reſponſionem , quam in Criticis repre hendi . Et quamuis parum interſit an hoc modo , quo iam dixi , ſim interpretatus aduerfarij ver- ba , an eo , quo ipfe putat ( quomodocunque enim ea interpretemur , abſurda eſt eorum fenten- tia ) oftendam tamen , aduerfarium ſibi in hac difputatione non conſtare . Iam vidimus cum per principia demonſtrationis intelligi velle ſolam eius materiam : attamen ſi verum eſt eum in fuis logicis difputationibus libro nimirum ſecundo , capite o & auo , intendere quòd poſtquam actu fit de demonftratione tum quo ad materiam , tum quo ad formam videatur agi de eductione de finitionis accidentis , neceſſe eſt , ibi eum per principia demonſtrationis non ſolú intelligere ma teriam , fed & formam . Nam ibi formam demonſtrationis non nominat , ſed ſolum vfurpat no- men principij . inquit enim : Verum de conditionibus principiorum potiſſime demonftrationis per fe agit in primo libro , eiſque in fecundo nullas prestantiores addit : ergo in primo libro per ſe quoque fimul agit de definitione , qua ex potiffima demonſtratione elicitur : Si igitur per principia demonftrationis his verbis modo citatis intelligit materiam & formam , cur nolit ijſdem me verbis idem intelligere ? fin au tem materiam tantum , curergo in hac ſua propugnatione hoc negat ? inconſtans ergo , & fibi repugnans eſt aduerfarius . Eft & alia repugnantia in di & is aduerlarij multo maioris momenti , quam poftea confiderabimus , cum eius refponfionem cófutauerimus in hac propugnatione al- latam . Reſponſio autem aduerfarij ad noſtram reprehenfionem hæc eſt : Quamuis ( inquit ) in prioribus duobus libris phyſici anditus Aristoteles egerit de principijs corporis naturalis , non propterea fe- quitur ve in ijs quoque de communibus corporis naturalis affectionibus neceßario agere debuerit , quoniam communes illa naturalis corporis affectiones non funt eius principiorum affectiones , ideo in distinctis libris de ijs omnibus agendum erat . at definitio , que ex demonstratione elicitur , eadem eft , ac demonſtratio ſolo ſitu ab ea differens , & c . At contra . Dato , etiam definitionem accidentis eſſe affe & ionem principij ma terialis ipfius demonſtrationis : cum principij eius formalis affectio non ſit , immo ab eo maxi- me difcrepet : ergo non fuit neceſſe ( vt putat aduerfarius ) antequam cognofceretur definitio ac cidentis in primo poſter . agi de forma demonftrationis , cum non fit eius affe & io , ſed ſatis fuit egiſſe primum de eius materia : vel vbi de vtroque principio atum fuit , erat expreſſe agendum de de de definitione accidentis , & oftendendum quatenus differrt a principio formali ipfius demon- ſtrationis . Præterea dato ( vt diximus ) definitionem accidentis eſſe affectionem principij ma- terialis demonftrationis , adhuc non ſequitur , ergo de ea ſeparatim agendum non erat . immo verò agendum erat de ipſa ſeparatim , per ſe , & expreſſe , vt cognofceretur & vt definitio forma liter , & vt paſsio principij materialis ipfius demonftrationis , cum quo licet realiter conueniat , tamé ab eo formaliter difcrepat , cum definitio formam habeat propriam , quæ forma non ineſt in ipſa materia demonftrationis , aut in demonftratione ipſa , niſi potentia : Vt hinc inferri liceac primo pofteriorum de accidentis definitione ſolum agi poteſtate , non actu , quoniam ibi de de- monftratione tantum agatur a & u . demonſtratio autem actu eſt potentia tantum definitio teſte Auerr.fecundo poſter.com . 38. Iure igitur conſequentiam illam reprehendimus , in primo po ſteriorum agitur de demonſtratione , ergo in eo agitur de definitione actu , cum demonftratio fit definitio potentia , non actu . Sed reuera definitio accidentis eſt proprietas ( fic enim eam vocat Auerroes ) non principiorum , ſed demonſtrationis ipſius , quæ proprietas eſt huiufmodi , vt non appareat , niſi mutata forma ſubiecti , & in aliam formam conuerſa ( quæ quidem conuerfio ſe- cundo pofteriorum declaratur , non primo ) ſi modo ſubiectum proprie vocanda eſt demonſtra- tio huiufce proprietatis.neque.n.demonſtratio proprie eſt ſubiectu definitionis accidentis , nifi hoc nomé per analogia quandam de re hac vſurpemus . Propterea ne ob factam a nobis in Cri- ticis comparationem inſtrumenti demonſtratiui cú corpore naturali falſo putet aliquis vtruque effe fubiectum eiuſdem rationis , & idcirco eandem omnino in vtriufque rei tractatione metho- dum feruari , is meminerit corpus naturale ( quod uox indicat ) eſſe a natura , demonſtratio- nem autem ab arte , proinde illud vere ſubiectum dici , de quo paſsiones demonftrantur , hanc autem vocari fubiectum per analogiam quandam : quamobrem in phyſicis naturale corpus : cognofcendum exhibetur ordine compoſitiuo , at verò demonftrationis conftru & io primo po- ſteriorum traditur ordine reſolutiuo , qui quidem ordo proprius efle videtur artium , vt fuſe probatum eft a viro clarifsimo in libris de methodis . Quare non mirum fi in tractatione de demonftratione primaria eius proprietas , quæ eſt conclufio , præcognofcitur præmiſsis , quæ eius principia funt . conclufio enim reſpectu præmiſſarum , dum de compoſitione inſtrumenti fyllogiftici fit fermo , finis habet rationem , finis autem in arte neceffario præcognofcitur . Proinde falſa videri poteft argumentatio , qua hic vſus ſum , niſi ſano modo intelligatur , vide- licet , Principia præcognofcuntur affe & ionibus , ergo inſtrumenti demonſtratini principia præ- cognofcuntur ipfius inftrumenti proprietatibus . poffet.n . reſponderi id minime effe verü , tantu enim abeft vt id eueniat in tractatione de inſtrumento demonſtratiuo , vt potius illæ eius prin- cipijs præcognofcatur , fi quidem in eius tractatione ſeruari debeat methodus reſolutiua , ob id aduertendum eſt , in cognofcendo inſtrumento , de quo in arte præcipitur , duas methodos ſer uari poſle , vnam , qua doceamus , ac doceamur inftrumenti ipfius conſtructionem , & hanc effe methodú propriam ipfius artis docentis , quæ cum ad opus dirigatur , eius eſt munus potiſsimu docere finis illius adipiſcendi rationé : quæ quidé ratio traditur ordine reſolutiuo : altera vero methodum in arte ſeruari poſſe huic contrariam , qua ſcilicet effe & um iam , & abſolutú eius ar- tis inſtrumentum poffumus vt opus quodda perfectum cótemplari , cum eius proprietates om nes cognofcere volumus , eaſque potifsimum , quarum notio nihil ad inuentionem principiorú conducebat , neque cognofci re & e poterant , nifi cognitis principijs . Hæc vero ſecunda metho dus vocari poteſt nó cópofitiua , ſed potius fimilis cópoſitiuæ , qua quidem methodo contépla- ri poffumus vnumquodque non naturæ tantum , fed & artis opus . Qua habita diſtinctione ) ( eſt autem hæc diftin & io & apud virum clarifsimum prioris libri de natura logicæ cap . 15 . facillime quiſque intelliget methodū ab Ariftotele feruatam in libris de demonftratione.in ijs enim primum Ariftoteles a notione finis demonftrationis , nimirum quæfiti complexi , quæ eſt ſcientia conclufionis , omnia demonſtrationis principia , & conditiones inquirit . ijs autem per reſolutionem inuentis tandem lecundo poſter . agit de præſtantiſsimo eius effe & u , quam Auer roes proprietatem demonſtrationis vocat , nimirum de difinitione accidentis , quæ elicitur ex demonftratione . Hæc autem cognofcenda non fuit , antequam conſtrueretur demonftratio vt & ab aduerfario ipſo ſupponitur , ob qua ſuppoſitionem argumentatio in eum noſtra validiſsi- ma eft . Quæ quidé proprietas , vt perobſcura , pluribus explicanda fuit , & vt fructus demon- ſtrationis præſtantiſsimus , exactè cognoſcenda , ſicuti diximus prioris Critici capite quinto . Reliquum eſt verepugnantiam in di & is aduerfarij ( quod polliciti ſumus ) oftendamus . Ipfe.n. B libro libro ſecundo diſputationum logicarum cap . ix . & xi . ait de definitione omni tum accidentis , tum ſubſtantiæ ab Ariftotele agi in ſecundo poſteriorum : at vero in hac ſua propugnatione ro tundo ore inquit , in ſecundo poſteriorum de ſola agi definitione ſubſtantiæ . En aduerfarij ver ba ex nominatis capitibus nono , & vndecimo . inquit cap . 9. Ex Aristotelis fententia duo de qualibet fpecie confiderare debemus , ſubſtantiam fcilicet , & accidentia propria . qua omnia non vno , ſed duobus instrumentis cognofcuntur , demonftratione accidentia propria , ſubſtantia vero , seu eßentia defini sione . de demonstratione egit Arift . primo poſter . libro , & in fecundo ipſiuſmet philofophi , & Auer.testi monio de definitione pertractatum eft , vt eſt inſtrumentum a demoſtratione formaliter contradistinctum , notam faciens queſtionem Quidfit , & rei ſubſtantiam . capite autem vndecimo hæc verba declara- rans inquit : Quando dicimus ſubſtantiam definitione , & accidens demonftratione cognofci , per ſubſtan- tiam tam accidentis , quam ſubſtantie propriè dicte effentiam , per accidens autem eius inherentiam intelli- gimus . Ergo ſi ex eius fententia in ſecundo poſter.agitur de definitione , vt eſt inſtrumentum co- gnoſcendi tum ſubſtantiam proprie dictam , tum accidens , quoad quid eft , in ſecundo igitur agi tur non folum de definitione ſubſtantiæ , fed & de definitione accidentis . Idem ſecundi capite 15. id clarius enunciat inquiens : Cum potiſſima demonstratio ex conclufione , & principio compona- tur , in ca refoluitur . quare illa definitio ex fententia Auerrois tractatur in fecundo poſt . in quam refoluitur demonſtratio ; verum demonstratio , de qua agitur in primo , reſolustur in fubiecti , eiuſque propriorum acci- dentium definitionem , ergo ex mente Auerrois in fecundo poſt . libro tractatur effentialis vtriusque definitio , Subiecti fcilicet , & eius paſſionis demonstranda . Contrarium tamen aſſerit aduerfarius in hac ſua propugnatione inquiens : Sicuti in libro primo poſter . ex præceptis ab Ariftotele ibi aßignatis actu co- gnofcitur demonftrationis constructio , ita etiam actu cognofcitur tota propriorum accidentium definitio , in confecutione cius ex demonftratione eductio , frustra igitur per fe a philofopho tractatur in libro fecundo poster.in quo ex fententia commentatoris de eadem definitione per ſe agitur , de qua tractatur in primo , diuer Sa tamen ratione . nam in primo de ea agitur vt dicit propter quid , in fecundo vero vt dicit quid . fed definitio , quam philofophus confiderat in vtroque libro , est ex Auerroe , demonftrationis principium , & medium , cum in proemio primi poſter . velit Aristotelem in vtroque libro eafdem propofitiones ſpeculari , diuerfa tamen ratione ; non potest igitur efſſe definitio , que ex demonstratione elicitur , quoniam demonſtrationis propoſitio , principium , & medium huiufmodi definitio nunquam effe poteft , cum ea fit ipſamet demonstratio fola termi- minorum pofitione differens . Negat hic aduerfarius quod afferuit in ſuis difputationibus logicis , nempe in fecundo poſter . agi de definitione ſubſtantiæ & accidentis , cum hic dicat in ſecundo agi folum de definitione ſubſtantiæ ( quæ eft principium , & medium demonſtrationis ) non auté de definitione accidentis , quæ eſt demonſtratio ſola terminorum poſitione differens . Vtauté caput hoc tandem concludamus , ex ijs , quæ di & a funt aduerfus reſponſionem aduerfarij , infer- re poffumus nos rede aduerfarij conſequentiam ridiculam exiftimaſſe , nimirum , in primo po- ſteriorum agitur de principiis demonſtrationis , ergo in eodem dumde principijs agitur , aut ſta tim vbi a & um fit de principijs , neceſſario , & confequenter agitur de eius proprietatibus . CAPVT SEXTVM Refponfionem aduerfarij ad rationem quandam , non ex alienis , fedex proprijs eius fundamentis allatam videri . Orum ſequitur ſententia aduerfarius , qui exiftimant in ſecundo poſter.agi de de- finitione , vt de inſtrumento notificante rerum eſſentiam , fiue quidditatem , & ra- tionibus quinque contra hanc fuam fententiam a ſe capite 10. libri ſecundi logi- carum diſput.relatis fingillatim reſpondet capite 11. Earum tertia hæc eft : Si in Secundo post , ageret philoſophus de definitione tanquam de instrumento a demonstratione diſtincto , liber ſecundus deberet præcedere primum , quare philoſophus eſſet inordinatus . probatur conſequen tia : Queſtio Quid fit precedit queſtionem Propterquid fis ex Aristotele in ſecundo poſter.nam Propterquid fit præfupponit Quale fit , et hoc plupponit Quid fit , ergo Propterquid fic præfupponit Quid fit.igitur Quid fis præcedit Propter quid fit . Sed Quid fit , ad definitionem , de qua agitur in fecundo , & Propter quid fit ad de- monftrationem pertinet , de qua agitur in primo ; ergo liber ſecundus pofteriorum præcederet primum , quare philofophus effet inordinatus , fi in fecundo ageret de definitione tanquam de inftrumento a demonftratione 2 contra contradiſtincto . Cui rationi fic reſpondet aduerfarius : Pro ſolutione tertiæ rationis aduertendum eft , Quid , & Propterquid confiderari poſſe vel ex rei natura , id eft in ſe , vt talia quæfita funt , vel ex noſtro modo cognofcendi : fi confiderentur primo modo , abſque vllo dubio Quid precedit Propterquid , co quia Pro- pter quid fupponit Quale , & hoc fupponit Quid : fi vero conſiderentur fecundo modo , Propter quid prace- dit Quid , cum per Propterquid ducamur in cognitionem ipfius Quid tam substantia , quam accidentis pro- prij , fed huius per ſe , illius verò per accidens . Præterea accidentium cognitio , quæ per Propterquid habe- tur , multum confert ad cognofcendum Quid . Hoc pofito , formaliter ad rationem reſpondemus , negando con- fequentiam . Ad probationem primo dicimus illam ex rei natura eſſe veram , ex noſtro autem modo cogno- fcendi , quem refpexit philofophus , eſſe falfam . Tertiam hanc rationem , cui refpondet aduerfarius , va- nam eſſe diximus prioris Critici capite ſexto , propterea quod ex rerum cognoſcendarum habi tudine inter fe , & refpe & u colligit habitudinem inter ſe inſtrumentorum ad res ipſas cognoſcen das in logica conſiderandorum , vt quia prior natura eſt vna res altera ' , prius agi debeat de in- ſtrumento cognoſcendæ rei prioris , quam de inſtrumento cognoſcendæ rei poſterioris . Quod non ſequitur . Cum enim triplex habitudo reperiatur , cuius in præſentia ratio fit nobis haben- da , vna , quæ in rebus , alia , quæ in ſcientijs rerum ſpeculatricibus , poſtrema quæ in facultatibus inſtrumentarijs locum habet , in quibus inſtrumenta docemur , quibus in ſcientijs vtamur ad re- rum comparandam cogitionem , non debet vna habitudo cú alia confundi . In rebus enim prior eſt ſubſtantia modis omnibus accidente ; in ſcientijs non item , accidens enim in ijs confuſa ſalté cognitione præcedit ſubſtantiam.in logica autem , in qua neque accidentia cognofcere propoſi - tum eſt nobis , neque ſubſtantias , ſed tantummodo inſtrumenta cognofcendi ſubſtantiam , & ac cidens , ſola ſpectatur habitudo inter inſtrumentum cognoſcendæ ſubſtantiæ , & inter inſtrumen- tum cognofcendi accidentis , non inter accidens , & ſubſtantiam : iuxta quam habitudinem illud prius dici debet , quod fit cognitu , & fabricatu facilius , illud poſterius , quod oppofito modo ſe habeat : ita vt ſi inſtrumentum cognoſcendi accidentis fit fabricatu facilius quam inftrumentum cognofcendæ ſubſtantiæ , licet ſubſtantia re ipſa prior fit accidente , tamen prius dici debeat in logica inſtrumentum cognoſcendi accidentis quam inſtrumentum cognofcendæ ſubſtantiæ , & de illo prius , quam de hoc agendú fit , & contra . Neque igitur ratio ab aduerfario ſoluta efficax eft , quia ex habitudine rerum cognofcendarum infert habitudinem inſtrumentorum ad res illas cognofcendas conftruendorum ; neque aduerfarij ſolutio vera , cum & ipfa confundat methodű ſcientiarum in cognoſcendis rebus cum methodo inſtrumentorú , quibus utamur in ſcientijs , dū agitur de eorum conſtructione . Diftinguenda enim funt hæc omnia . Dixi ergo non fuiffe ab aduerfario reſpondendum ideo prius in logica de demonftratione præcepta tradi , quam de de- finitione , quia prius cognofcamus accidens , quam ſubſtantiam , ſed quia demonftratiuú inftru- mentum fit inſtrumento definitiuo prius ordine non applicationis , fed conſtructionis , & c .. Ad hæc autem reſpondet aduerfarius inquiens : Erraßem profefto ſi ex fententia mea rationem illam tertiam foluiffem . eam itaque rationem ab eius auctorum fundamentis non recedens , co modo diffoluere volui , ne cavillandi locum eis relinquerem.exiftimabant enim ipſi logicum inſtrumenta ſciendi tractantem , in ijs con- ftruendis ea vti methodo debere , qua vtuntur fcientia instrumenta illa applicantes : hinc eft , vt ad probatio- nem negata confequentiæ illius tertiæ rationis dixerim , eam ex rei natura eſſe veram , ex noſtro autem modo cognofcendi , quem ex corum fententia refpexit philoſophus , effe falſame que quidem dictiones , nimirum : Ex corum fententia : fubintelligi debent , quamuis ibi aftu non fuerint expreſſe . An ex propria fententia ter tiam illam rationem , an ex aliena ſoluat aduerfarius , eius verba ſolutionis , quæ fupra retulimus , ſatis oftendere poffunt . Legat quiliber , & perpendat ea verba , ac poſtea iudicet , an ita accipien da fint , vt accipi vult aduerfarius.ego enim ab eius ſententia , quiſquis ille fit , non prouocabo . Sed inquit aduerfarius ſubintelligi in ſuis verbis debere illas di & iones , nimirum : Ex eorum fen- tentia : optima vero foluendi ratio . At hoc modo facile eft omnia foluere , & abſurdiſsima quæ- que di & a tueri ; addendo enim aliquid , aut demendo , quicquid dixeris nullo negotio defenſare poteris . Nectamen hac verborum intercalatione effugit aduerfarius reprehenfionem . Nan- que illius tertiæ rationis auctor clamat ſe nolle ( quod ipfi aduerfarius imponit ) philoſophú in tractatione de inſtrumentis ſciendi , refpicere debere noſtrú modú cognoſcendi , ſed argumétan- do probat eum fequi debere rerum inter ſe habitudinem naturalem , fic enim argumentatur : Quid præcedit Propterquid , ſed de ipſo Quid agitur in ſecundo poſteriorú , & de Propter quid in primo , ergo fecundus præcedere deberet primum , ergo philoſophus inordinatus : At ucro Ba Quid ( vt ipſemet aduerfarius noſter fatetur ) præcedit Propter quid , ex rei natura , non ex noſtro modo cognoſcendi : non ergo ex ſententia autoris illius tertiæ rationis philoſophus refpicere debuit modú cognoſcendi noſtrú ; ( vt cóminiſcitur aduerfarius ) ſed rerú natura.vel ipſe innuere debebat quo in loco , qua in tra & atione , quo libro tertiæ rationis auctor oftendiſſet ſe exiſtima- re philoſophū reſpicere noſtrum modú cognoſcendi , non aut natura rei , & ordine in rebus exi- ſtentem : & monſtrare eŭ ſibi ipſi repugnare , cú alibi dixiffet a philoſopho reſpici noſtrú mo- dum cognofcendi in tra & ione de inſtrumentis logicis , nunc vero in hac ſua ratione deſumat ar- gumentum ab oppoſito , nempe a natura rerum , & ab ordine in rebus exiſtente . Quod cùm ad- uerfarius hic non faciat , exiftimare licet hanc reſponſionem eſſe eius commentű ad effugienda reprehenfionem noftram prolatum . Quas igitur in hac ſua propugnatione prolixe cómemorat inſtantias aduerfarius , quæ ab autore tertiæ rationis afferri poterant , inherendo huic principio , quod ſcilicet philoſophus in libris poſteriorum fit ſecutus noſtrú modú cognoſcendi , non rerum naturam , eas de induſtria prætereo , cum locum non habeant , fi quidem iam oftendi non effe ve- rum huic principio inhærere illius tertiæ rationis au & orem : ac preterea nullius illæ fint roboris ; vt ijs commemorandis , & foluendis difputationem hanc producere putidū videatur . Sed vt con- cedamus auctorem tertiæ rationis in aliqua ſua tractatione hoc ieciſſe fundamentum , quod ſci- licet philoſophus refpiciat noftrum cognoſcendi modum , ac ponamus etiam id , tamquam notū ab aduerfario innui non debuiffe , quod tamen notum non eft : adhuc reprehenfionem non cua- dit aduerfarius , qui defendens , in ſecundo poſteriorű agi de definitione , rationes argumentan- tium , & oppugnantium ſoluat ex eorum fundamentis in alijs ipforum difputationibus , actrata tionibus cóftitutis . potius enim ex proprijs eas fundamétis ac principijs ſoluere debuit . hic enim eſt mos defendentium.vti enim aduerfarij fundamentis in difputando potius ad oppugnantem pertinet , quam ad defendentem , vt eum magis coarguat . Sed certe aduerfarius noſter eam folu- tionem ex propria ſententia attulit , quod indicant modi illi loquédi , quibus vtitur , nempe : Pro folutione tertia rationis aduertendum est , Quid , & Propterquid dupliciter confiderari poffe & c . & : hoc po- fito , formalicer ad rationem refpondemus , & c . Verű adhuc reſpōdet aduerfarius inquiés : Tertiam aute illam rationem ex propria fententia non foluiffe me argumentum effe poffet , tum quia a logici operantis confi- deratione externum logica finem remoui , tum etiam , quoniam alibi , & præcipue libro fecundo logicarum di- ſput.reddens rationem , quare philoſophus in poſter.prius de demonstratione , quam de definitione egerit , dixi ab Ariftotele id factum eſſe propterea quod demonstratio est instrumentum efficacius notificans , quam defi- nitio , non confiderando corum instrumentorum habitudinem ad nostram rerum cognitionem , fed foluminter fe . Hoc argumentum aduerfarij nullius eſt momenti . Primum enim non ſequitur , quia rationé alia alibi reddidit ordinis ab Ariftotele ſeruati in libris poſteriorum , idcirco ſolutionem tertiæ rationis a ſe allatam ex propria ſententia non fuiſſe , ſæpe enim contingit , ut ad argumentum , & ad quæfitum aliquod plures afferamus ſolutiones , & reſponſiones ex propria ſententia , ac tum maxime , cum non facile quæ earum potior fit , & ad foluendam difficultatem aptior , diſpicere valemus : vt facile in præſentia contigit aduerfario , qui non folum eam attulit , quam retulimus folutionem ad tertiam rationem , fed & aliam , quam eodem capite eſt videre , & præterea hanc , quam hic ipſe comemorat vt ex propria ſententia prolatam . Dicere etiam poffumus hoc argu- mento no magis probari id , quod ipſe vult , qua illud , népe eű eſſe incoſtanté , & fibi repugnare . Sed age videamus an maior , minorue notificadi efficacia fint differétiæ inſtrumétorú ſciēdi put a rebus auulſa inter ſe coparātur , nullo ad noſtra rerú cognitioné habito reſpectu.ego.n.potius cótra exiſtimo . Ecce.n.Notificandi vis , aut efficacia maior , aut minor año concipi neutiquá pót , niſi cú intrinfeca relatione ad ipſum notificabile , quod eſt eius correlatiuum , ad ipſas nimirú res notificandas . inſtrumentum ergo efficacius notificans illud efle animo concipimus , quod rei notificabili applicatú eam efficacius notificat . At vero agi de hoc inſtrumento prius , quiz efficacius rem notificat , quam de illo , quia non tam efficaciter notificat , eſt agere de inſtru- mentis ſecundum ordinem , iuxta quem rebus applicantur cú eas cognofcere volumus , hoc eſt ſecundum ordinem noftræ ipfarum rerum cognitionis , cú enim res ipſas cognofcere volumus , applicamus ijs prius inſtrumentum efficacius notificans , deinde minus efficax . prius enim de- monftratione vtimur , deinde vero definitione tum in accidentibus , tum in ſubſtantijs . in acci- dentibus quidem prius inquirimus inhærentiam per demonftrationem propter quid , deinde corume flentiam , educentes eorum definitionem ex demonſtratione : in ſubſtantijs auté prius carum earuin quidditatiua prædicata venamur per demonftrationem Quia , deinde vero definitionem aſsignamus . prius ergo vtimur inſtrumento cognoſcendi accidens , quod eſt demoſtratio , dein- de vero inſtrumento cognoſcendæ ſubſtantiæ , quod eſt ex aduerfarij ſententia definitio . Quare aduerfarius in hac ſua ratione non confiderat ſolam habitudinem inſtrumentorum in- ter ſe , quatenus hoc inſtrumentum eſt illo fabricatu facilius , aut difficilius , fed confiderat corú potius reſpectum ad noſtram rerum cognitionem . Quare coincidit hæc eius ratio cum folu- tione tertiæ rationis , quam ex aduerfarij ſui fundamentis ſe attuliſſe profitetur . Erat aliud ar gumentum ordine prius , quo probabat aduerfarius ſe tertiæ rationis ſolutionem non ex pro- pria ſententia produxiſſe , nimirum quia finem externum a logici operátis confideratione re- moueret . Primum fieri non poteſt vt logicus operans non confideret finé externum . Niſi enim cognofcatur , immo & præcognofcatur a logico operante , duo eſſe , quæ ſcire volumus , ſubſta tiam , & accidens , ſcire non poterit quot inſtrumenta ſciendi fabricaturus fit , & qua ratione fa bricaturus , quare nec ea fabricare : Deinde miror aduerfariú hæc dicere , qui non alio argu- mento probauerit ſecundo libro logicarū diſput.duo ſciendi inſtrumenta tradi in libris poſte- riorum , quam quòd duo ſunt , quæ ſciuntur , ſubſtantia , & accidens , ſcientia vero ſubſtantię , & accidentis funt logicæ , & logici fines externi : quomodo ergo poffunt hi fines a logici operan tis confideratione remoueri ? Immo ipſe aduerfarius logico vt logico finem externum logica neceffario cognofcendum exhibet , cum in definitione logicæ finem eius externum collocet , quod capite decimo primi libri diſput . logicarum eſt videre . Quid ? Ariftoteles primo po- ſteriorum condiciones demonſtrationis , cuius ibi docet conſtructionem , non ne inquirit , ac venatur a notione finis externi , nempe a definitione ipfius ſcire ? Sed de his fatis , ac fortaffe nimium . CAPVT SEPTIMUM Auerroem dicentem finem demonstrationis eſſe definitionem accidentis , non poffe per finem intelligere vltimum , in quod demonſtratio refoluitur . I crv meſt a viro clarifsimo capite 1 7. quarti de methodis finem vltimum de- monftrantium eſſe a demonftratione definitionem accidentis colligere om- nibus numeris abſolutam : idque Auerrois auctoritate confirmari pluribus in locis ſequenti cap . 18. afferit . Loca Auerrois præcipua ibi commemo- rata hæc funt : ſecundo poſter . comm . 38. vbi inquit : Tibi autem expedit fcire quòd intentio ſcientie de demonstratione eſt ſcientia definitionis , & quod id , quod hic commonftratur , quod demonſtrationes fint definitiones in potentia , eſt huius libri : quicquid autem eſt in primo libro , eſt pro pter id , quod in hoc libro commonſtratum est : Primi poſter.comm . ij . vbi inquit : Hoc genns demon- ftrationis ( nempe potissime ) continet in ſe potentia ipsũ quaſitu quid eſt , quæ eſt definitio ipfius : quam vtiq ; natura deſideramus , & eius gratia defideratur ſcientia cauſſari : & quæfito decimo , vbi inquit : he aute funt primo intenta in hoc libro , cùm ipſa verificatio , hoc est , notitia , an eſt , ſit propter formationem , hoc est propter notitiam ipfius quid est , & finis fit ipsa formatio . rotundo his locis ore dicit Auerroes defini- tionem accidentis eſſe finem demonſtrationis . Ad hæc igitur aduerfarius ſecundi diſput.logi- carum libri cap . 15. reſpondet : Cum potissima demonstratio ex conclufione , & principio compona- tur , in ea refoluitur . Quare illa definitio ex fententia Auerrois tractatur in ſecundo poster . libro , in qua refoluitur demonftratio , verum demonstratio , de qua agitur in primo , refoluitur in fubiecti , & cius proprio rum accidentiu definitione , ergo ex mente Auerrois in fecundo poster . libro tractatur effentialis vtriufq ; de finitio , fubiecti ſcilicet , & cius pafsionis demonſtranda , quare optime afferit Auerroes que difta funt in primo eße dicta propter fecundum . Quam ego aduerfarij reſponſionem primi Critici cap . 7. re- prehendi , Quoniam quod dixit Auerroes , nempe , definitionem eſſe finem demonftrationis , cu us cauffa fit demonſtratio , ipſe interpretetur , definitionem eſſe vltimum , in quod reſolua- tur demonſtratio.quod ridiculum eſt . Auerroes enim per finem non intellexit vltimum reſo- lutionis , ſed vltimum perfe & ionis , ac dignitatis , nempe illud , cuius gratia , hoc eft cauffam fi- nalem . vltimum enim reſolutionis eſt pars , quæ tantum abeſt , vt fit id , cuius gratia , vt contra ipſa ordinetur ad totum , tamquam ad finem , fic elementa , ex quibus componitur vniuerfum , B3 & in & in quæ refoluitur , vel conſiderentur vt partes vniuerſi componentes , vel vt partes , in quas fit refolutio , numquam appellari merentur finis vniuerfi , finis nimirum , cuius gratia . Refponder in ſua propugnatione ad hanc reprehenfionem aduerfarius : Quod in compofitione eſt primum , id in refolutione est vltimum . partes igitur integrantes , vel componentes duplicem habent ad compofitum ha bitudinem , vel quatenus id ex ijs constituitur , & tunc primi , vel principij rationem obtinent , vel quate- nus id in cas refoluitur , & tunc vltimi rationem habent , etenim in eas compoſiti reſolutio , veluti in vltimum serminat.quapropter concluſio , & principium , quæ funt due definitiones demonftrationem componentes , dum in cas demonstratio refoluitur , vltimum funt demonstrationis , non tamen vltimum demonftrantium.ete nim demonstrantium vltimum est , eductio definitionis accidentis ex demonstratione , inqua . bec eft corum vlti mum , hanc enim ob cauffam demonftrationem efficiunt.at vero demonftrationis vltimum effè non potest edu Elio definitionis accidentis , cum in eam totam refolui demonstratio non pofsit.id enim , in quod aliquid refol- uitur , eius pars effe debet , non totum , at vero accidentis integra definitio eſt tota demonftratio . Quando ergo inquit Auerroes definitionem effe finem demonftrationis , per finem intelligit non quoduis vltimum , fed Supremam ipfius perfectionem . Proli Deum immortalem quid ergo audio ? nemo non intelligit me in eo id reprehendiffe , quod verba Auerrois dicentis finem demonſtrationis efle definitionem accidentis , & ob eam eſſe demonftrationem , ita intellexerit , vt per finem acceperit partes de finitionis , in quas demonſtratio refoluitur , cùm non partes , ſed integram definitionem intel- * lexerit Auerroes , propter eam enim tamquam propter finem eſt inuenta demonſtratio , non propter partes in quas reſoluitur . dum euim confideramus eas vt partes , earum potius finis eft demonftratio ( finis , inquam , cuius gratia , nam de eo loquimur ) quatenus ex ijs vt totum con- ſtat , quam eæ demonftrationis . Ipſe igitur oftendere debebat ſe recte Auerrois loca eſſe in- terpretatum , & finem in ijs Auerrois locis , ſignificare vltimum , in quod refoluitur demonſtra- tio : is tamen nihil minus agit . Sed inquit omne id , in quod aliquid reſoluitur , poſſe dici vltimű . quorfum hoc ? quis id ei negat ? quin etiam concedam id ipſum poſſe dici finem . ſequitur ne ex hoc igitur id eſſe finem , cuius gratia ? de quo ego loquutus ſum . At inquit ab Auerroe integra accidentis definitio dicitur eſſe finis demonſtrationis , hoc'eſt eius fuprema perfectio . Ita ne ? cur igitur ipſe Auerrois interpretans verba in logicis diſput . cap . 15. a nobis commemorato , per finem demonſtrationis intelligit vltimum , in quod demonftratio reſoluitur , nempe conclu fionem , & principium , ſi Auerroes per finem ibi intelligit totam accidentis definitioné , quæ eſt demonftratio fitu differens ? Si igitur definitio eſt ſuprema perfe & io demonſtrationis , eſt finis cuius gratia fit demonſtratio . finis enim obtinet rationem perfectionis , & nobilioris , optabi- lioris in sumaq ; melioris , vt habemus ex Ariftotele initio primi Ethici . Negat vero adueſarius definitionem eſſe finem demonftrationis , hoc eſt eius vltimum , fatetur tamen eam eſſe vltimű demonftrantium quia demonſtrationis ſolum intereſt aggenerare in nobis ſcientiam conclufio nis . in hoc etiam fallitur , nam definitio accidentis & demoſtrationis , & demonftrantium finis dici poteſt , finis tamen externus : demonſtrationis quidem , quia licet demonſtratio nobis lar- giatur ſcientiam conclufionis qua demonſtratio eſt , nihil præterea ; ipſa tamen ob accidentis de fininitionem tam quam ob vltimum finem excogitata eſt , ita vt definitio accidentis dici poſsic demonftrationis cauſſa finalis , ac proinde finis , accipiendo finem pro cauſſa finali , vt fæpe acci pi ſolet , demonſtrantium autem finis dici poteſt duobus modis , primum accipiendo finem pro caſſa finali , tum autem dicemus di & am definitionem eſſe cauſſam finalem , vt ij qui demonſtrat , fint demonstrantes , & perſonam induant demonstrantium : deinde accipiendo finem in alia fignificatione finis , nempe pro eo , a quo mouetur agens per cognitionem : tum autem dice- mus corum , qui demonftrant , quatenus ſciendi cupidi exactam , & vltimam rei cognitionem quærunt , finem eſſe definitionem propriæ paſsionis . Ac neſcio cur aduerfarius alibi finem ex- ternú afſſerat ad artem pertinere , ad artificé nó item , hic autem contra , finem externum , nem- pe definitionem accidentis velit ad demonſtrantem pertinere , ad demonftrationem non item , cùm demonftratio proportione reſpondeat arti , demonſtrator autem artifici . Inquit etiam aduerfarius , vt magis rideas , si vellet philofophus definitionem eſſe finem & fructum demonstra- tionis , cogeretur etiam velle demonstrationem effe finem , & fructum definitionis , nam definitio non minus in demoſtrationem , quam demonftratio in definitionem verti potest . Non vides demonſtratio- nem dici non poſſe finem definitionis , quia demonſtratio generatione præcedit definitionem : prius enim fit demonſtratio , poſtea educitur definitio , finis autem generatione vltimus eft.de- inde demonſtratio ordinatur ad definitioné , vt ad perfectius , te ipſo aſſertore , qui dixeris definitionem eſſe ſupremam demonſtrationis perfe & ionem . qui ergo verteret definitionem in demoftrationem , retrocederet , & imitaretur nepam . CAPVT OCTAVVM Declaratur duplex reſolutio ab aduerfario non intellecta OTAVIMVS capite vltimo prioris Critici erratum quodda aduerfarij in calce poſtremi capitis libri ſui ſecundi logicarum difputationum : in quo explicans titulum librorú poſter . Reſolutor . hæc fcribit : Declarata prima infcriptionis par te , ad fecunde explicationem accedimus , dicentes nullam de primo libro inter Aristote lis interpretes controuerfiam effe : omnes enim cum arbitrantur refolutorium infcribi , quia ibi philofophus ordine reſolutino potißima demonftrationis principia perfcrutatur . Non enim quia per ſcrutetur Ariftoteles principia demonſtrationis ordine reſolutiuo , libros hofce refolutorios ap pellari communis eſt opinio , verum quia in ijs docet nos Ariftoteles quamcunq ; conclufionem in principia refoluere , ex quibus inferatur , & nos ad refoluendum aptos reddit . Longe auté aliud eſt ordine reſolutiuo in ijs libris vti , ac nos ad reſoluendú aptos efficere . refolutio enim quam nos facere docet , non eft eadem cum ea , qua procedit Ariftoteles in tradenda do & rina .. logici inſtrumenti a conclufione ad principia , a conclufione quidem vt a fine nobis præco- gnofcendo , ad principia autem vt ad ignota per notius inquirenda . qui quidem proceffus voca- tur ordo , & ordo quidem reſolutiuus . Diuerfa ( inquam ) eſt illa Reſolutio , quæ denominat or dinem reſolutiuumabea , qua libri hi reſolutorij vocantur . in illa etenim procedimus a con- cluſione vt a fine nobis præcognofcendo ad inuenienda principia nobis ignota , in hac au tem a conclufione vt ignota ad inuenienda principia notiora , quibus ea nobis ex ignota no- ta reddatur . quæ quidem reſolutio a nobis fit cum inftrumentum logicum iam ordine reſo- Jutiuo cognitum applicare volumus ad rem aliquam ignotam cognofcendam : prior autem illa fit , cum eius inſtrumenti fabricationem addiſcimus . Hæc ibi nos in aduerfarium . Qui in hac fua propugnatione reſponder , inquiens : Eadem est refolutio , qua philofophus primo poſter . inueftigat conditiones principiorum demonſtrationis , & qua docet nos quamcunque conclufionem in principia refoluere , ex quibus inferatur , nosque ad refoluendum aptos reddit . Quemadmodum enim ordine refolutiuo illationi iuncto ex effeftu ſuppoſitione noto Ariftoteles notas facit principiorum demonftrationis conditiones ( inquiens : fi itaque est fcire vt pofuimus , neceſſe eſt demonstratiuam fcientiam ex veris effe , & c . ) ita nos in applicanda demonstratione ad rem aliquam ignotam cognofcendam methodo refolutiua , que cum refolutiuo ordine illationi iuncto concurrit , ex effectu fcilicet noto aut fenfu , aut alio effectu inuefligamus principia , quorum operes ignota cognofcatur . in hoc folum differentia eft inter buiufmodi reſolutiones , quod ea , qua primo poster . Ariftoteles vtitur , inuesligat ipfe medij , & cauſſe conditiones ' , quibus demonstratio conſtruitur , a materia enim ſpecificatur fyllogifmus demonftratiuus : ea vero , qua vtimur nos in applicanda , vt diximus , demonstratione , indagamus eiufdem medij & cauſſe ipſum effe , vt ex huiufmodi effe cauſſe co gnite methodo refolutiua , nempe ex ipfo eße effectus , vel fenfu , vel aliquo alio effectu noto cognofcere deinde poffimus eiuſitem effectus propter quid ignotum . in vtraque tamen fit progreffus ab effeftu noto.falfum igitur eft vt refolutiones illæ fint diuerfa . Sed admittamus nunc eas effe diuerfas , rationi confentaneum non est , primum pofteriorum ex communi opinione ab ea potius refolutione reſolutorium infcribi , quæ fequitur ad or dinens refolutiuum , & qua vtimur nos extra pofteriorum libros , quando demonftrationem iam ordine refolu tiuo inuentam applicare volumus ad rem aliquam ignotam cognofcendam , quam ab ea , qua ibi philoſophus vtitur in conditionibus principiorum demonftrationis inuestigandis , per quam nos ad refoluendum aptos red- dit . Primum in hac reſponſione eſt erratum , quod aduerfarius eafdem effe vult duas illas reſo- lutiones , quæ a me diftin & æ fuerunt : fecundum eſt erratú , quod dato effe diuerſas , non fit ratio ni confentaneu , vt ab illa potius , qua vtimur in applicanda demonſtratione , qua ab illa , qua vti- tur philofophus in conditionibus demonftrationis inueftigandis , libri pofteriorum reſolutorij dicantur . Tandem hæc reſponſio non eft ad propofitum.ego enim aduerfariŭ reprehendo quod male fit interpretatus communem opinionem de ratione inſcriptionis librorum pofteriorum . Communis enim opinio eſt hoſce libros dictos eſſe reſolutorios , quia nos aptos reddant adre- foluendum . foluendum.ipfe autem primum reſpondet reſolutionem , qua vtitur in hiſce libris Ariftoteles , & reſolutionem quam nos facere docet , parum inter ſe differre : deinde inquit non effe conſenta- neum vt ab hac potius , qua ab illa reſolutione denominentur . Quid enim hæc reſponſio ad rem pertinet ? Aduerfarij partes erant tueri , comunem opinionem eſſe quòd ab illa refolutione po- ſfteriorum libri appellati fint reſolutorij , non autem ab hac . Dato enim has duas reſolutiones ef- ſe ſimillimas , dum non funt vnum , & idem , in ſuo manet robore noſtra reprehenfio , quòd ſcili- cet aduerfarius non fit recte communem interpretatus opinionem . Sic etiam dato quòd rationi confentaneum non fit vt libri pofteriorum ab hac potius , quam ab illa reſolutione denominen- tur , adhuc non ſequitur eum eſſe recte communem opinionem interpretatum , quæ eft vt ab ea , quam diximus , reſolutione libri illi titulum ſumpſerint . An fortè eam facit conſequentiam , ſcili- cet , id non eft rationi conſentaneum , ergo non eft communi opinioni confentaneum ? Eſt verſimi le : cùm huius farinæ effe foleant aduerfarij conſequentia . Confutanda nunc manent duo eius etrata , quæ fuperius commemorauimus . Putat ipſe duas iarn dictas reſolutiones effe eafdem . In quo tota aberrat via , Cùm reſolutio prior fit ordo ipſe reſolutiuus , cuius vſus eſt in artibus ex- plicandis , non autem in ſcientijs : at vero hæc pofterior reſolutio proprie fiat in ſcientijs , oum in ijs propriè demonftrationes fiant . Præterea reſolutio illa eſt ſpecies ordinis , at vero hac pro- prie neque methodus , neque ordo eſt , ſed meditatio , & negotiatio quædam intellectus præcedés mox efficiendam demonftrationem : ex quo fallitur in eo etiam aduerfarius quod hanc reſolu- tionem vocet demonftrationem Quia.coar & at enim eam ad illam reſolutionem , quæ fit ante de monftrationem illam , cuius principia ignota funt , & vt notificentur egent demonftratione a fi- gno , vel ab effe & u : ego verò ipſam late capio pro omni reſolutione quamcunque efficiendam de monftrationem præcedente , quare amplectitur eam etiam reſolutionem , quæ præcedit demon- trationis illud genus , cuius principia ſunt nota & nobis , & natura , qua demonftrationem Auer- roiſtæ potifsimam uocant , in qua a concluſione ignota ad nota principia fit progreſſus . In refo- lutione igitur , a qua denominatur ordo reſolutiuus , ſemper a fine , vt a re notifsima progredimur ad inquirenda principia prorfus ignota , qui quidem proceſſus eſt a ſimpliciter noto ad fimplici- ter ignotum , idcirco in ordine reſolutiuo ſiſtit progreffus in principijs , neque vlterius tenditur : At vero in ea reſolutione , quæ præcedit efficiendam demonftrationem , ſecus ſe res habet.vel enim principia inquirenda fint notiora conclufione & nobis & natura , vel fint notiora natura tantum , progreſſus'in ijs nunquam ſiſtit , sed ab ijs viciſsim ad conclufionem comincamus , & in ea tandem fit ſtatus . idcirco terminus ultimus in ſcientijs funt concluſiones , in arte autem docen te ſunt principia . In arte igitur principium motus & terminus , a quo , eſt a fine præcognofcendo , & eius terminus ad quem , & quies eſt in principijs . illa enim in arte docente quæruntur . At ve- ro in ſcientijs principium & terminus , ad quem motus idem eſt . A conclufionibus enim demon- ſtrandis incipit motus , & no ſiſtit in principijs , ſed reuertitur ad conclufiones , in quibus tandem ceffat motus.ergo a conclufione fit progreſſus vt a re ignota , ſi quidem inquifitio non ceffat do- nec ad eam perueniatur . Et quoniam quærit aduerfarius : Si conclufio est ignota , quomodo eius ope ratiocinando aliquid inuenire poterimus ? Dico quamcunque conclufionem ſaltem eſſe notam ante- quam demonſtretur quoad fignificationem ſuorum terminorum , ſubie & i videlicet , & prædica- ti , quæ dicitur præcognitio dirigens : inquit enim Ariftoteles primo poſter . de concluſione , fiue paſsione demonftranda præcognofci quid nomen fignificet . Quare antequam paſsio demon- ſtretur , a nobis præcognofcitur quoad quid nominis : hæc aute præcognitio nos dirigere poteſt ad inquirenda principia . Quoad hanc igitur præcognitionem conclufio dici poteſt modo quo- dam notior principijs , quoniam autem adhuc neſcitur an paſsio fit , hoc eſt an inſit ; hoc enim eſt demonſtrandum ; idcirco iure conclufio dicitur ignota , antequam demonſtretur . atque ignota quidem vocatur conclufio etiam fi modo quodam præcognofcatur paſsio quod infit , ( cum.f.no tior eft nobis conclufio , quam principia , ita vt ut ea principia prædemonſtranda fint nobis ex ipfa concluſione per demonſtrationem Quia ) nondū enim adhuc perfecte ſcitur , atque exacte , quia nondum per cauffam cognofcitur , proinde nondum fimpliciter nota dici poteſt . A qua- cunque igitur concluſione progredimur ad inuenienda principia , vel ea præcognofcatur quoad quid nominis , vel etiam quòd fit , ſemper ut ab ignota progredimur , quatenus ad eum finem , & ea mente progreffum a conclufione auſpicamur ut ad eandem reuertamur , eamque exacte co- gnofcamus , occafio enim huiuſce reſolutionis eſt ignoratio conclufionis . Venamur ergo princi- ৩৯ 1 Pia ) ! pia duce ipſa conclufione ex ea parte , ex qua nobis eſt nota , hoc eft nota ſecundú quid , progre- dimur tamen ab ipſa ad inuenienda principia ob eam cauffam , quoniam ipſa eſt nobis ignota hoc eſt no abſolute & fimpliciter nota . Proinde recte dixi in refolutione , a qua nominatur ordo refolatiuus , fieri progreſſum a fine vt a re nota , hoc eſt nó vt exacte cognofcatur finis ipſe , ſed ve cognofcantur principia eius conſtitutiua , ideoque ad hæc principia fieri progreſſum vt ad rem ignotam : at vero in reſolutione præuia ad demonftrationem fieri proceſſum a conclufione vt a re ignota , hoc eft vt a re , quæ nondum exacte cognita , ſeiri , & cognoſci intenditur , ad principia notiora vel nobis , & natura , vel natura tantum , vt præcedente corum cognitione , & ideo per ea tamquam per notiora tandem ipfa concluſio perfecte a nobis cognofcatur . Poſterius erat erra- tum aduerfarij in hac ſua refponfione , quòd inquit : & fi demus has duas refolutiones eſſe inter ſe diverſas , non tamen eſt rationi conſentaneum , vt potius libri poſteriorú vocentur reſolutorij ab hac reſolutione , quam ab illa , ex qua dicitur ordo reſolutiuus.neque ullam affert rationé exi- ſtimationis ſuz , neque vero ullam afferre potuit , ſi enim potuiflet , vtique attuliſſet . Nobis au tem pro confirmatione cómunis opinionis in promptu eſt ratio , & quidem optima . Dicimus au- tem ab ea reſolutione , quæ in gratiam fit demonftrationis , denominari poſteriores libros reſolu torios , maxime videri eſſe rationi confentaneum . libri enim inſcribi non ſolent ab ordine , qui a ſcribentibus feruatur , ſed vel a re ſubieta , vel a ſcopo , vel ab vtilitate operis , vel ab alia aliqua re . Morales libri ab Ariftotele coſcripti ſunt ordine reſolutivo ij tamen no vocantur reſolutorij , ſed morales : libri phyſicorum ſcripti ſunt ab eodem ordine compoſitiuo , ij tamen non vocantur compofitiui , fed phyſici . Tépus me deficiat ſi velim exempla rei huiuſce ſingillatim com- memorare . Libri ergo poſteriorum refolutorij appellari non debuere ab ordine in ijs feruato , fed potius ab vtilitate , quam preſtant nobis ad reſol- uendum aptis reddendis . Ac certe fatuum eſt eos ab or- dine in ijs feruato inſcriptos exiftimare : vt affir- mare auſim nullum ex probatis fcri- ptoribus libris ſuis ab ordi ne , quo in ijs ( cribendis vſi ſunt , titulum indidiffe : : Defenfionis Prioris Critici FINIS .. DEFENSIO POSTERIORIS CRITICI . CAPVT PRIMVM . Defenditur Viri Clarißimi factum , quod ad aduerfario reprehenditur . V M vir clarifsimus priore libro de propofitionibus neceffarijs cap.2.de præ dicatione de omni pofterior iſtica ſcribens dixiffet eam a prioriſtica differ- re præter cetera difcrinine quodam a paucis animaduerfo : id autem eſſe , quòd poſteriſtica ſolam propofitionem fignificat , prioriſtica autem inte- grum fyllogifmum : & hanc viri clarifsimi poſitionem aduerfarius in ſuis logicis difputationibus libro.f.tertio , cap.fexto confutaffet ; eam ego aduer ſarij cófutationein pofterioris Critici capite primo oftendi falſo & abſurdo niti fundamento , ac dixi me vix credere ré tam abfurdam ab eo cogitari potuiffe . Ad id igitur in hac ſua propugnatione hiſce verbis reſpondet : Secunda meam rationem libro 3.cap.6.logicaru di- Sputationum a me difputandi gratia allatam aduerfus virum clarifsimum , dubitante dictum de omni integru Syllogifmum non effe , a Critico folutam , eiuſq ; fallaciam optime cognitam fuiffe fateor . Confitetur igitur aduerfarius in argumentatione ſua fallaciam ſubeſſe , & ea a me optime eſſe cognitam . At ne id aliquis adfcribet inſcitiæ , inquit eam a ſe diſputandi gratia fuiſſe allatam . Præclare . Quafi vero logicæ ipfius difputationes in circulis habitæ , non autem ſcriptis conſignatæ & in gratiam iu- niorum editæ fint , vt eos non ſophifmatis irretiant , ſed veritatem veris argumentis doceant . A quo autem didicit aduerfarius philoſopho in ſeria diſputatione ſophifmatis vti licere ? Sed an hæc eius ratio diſputandi tantum gratia , an ex propria ſententia ſerioq ; vt vera , ac minime fal lax ei credita ab eo producatur , eorum , qui verba ipſius perpenderint , eſto iudicium : Sat no- bis eſt , huc vſque aduerfarium a veritate coa & um fallaciam argumentationis fuæ fateri , ac pro inde tantum nos in logicis profeciffe exiftimare ſe hac ſua confefsione ſignificare , vt eam falté primoribus labijs attigiffe videamur , quod ipſe alibi negauit . Nunc quoniam ipſe ſua faſſus calumniam , vt nos vicissim remordeat , ſuas in me , atque in virum clarifsimum animauerfio nes , ac reprehenfiones affert , hæc præfatus : Sed cum Criticus fcribat ridendam potius effe , quam re- fellendam rationem meam , videamus aliquantiſper verius fint magis irridenda ſcripta , mea ne , qui me bo- minem effe fateor , vt vera omnia attingere non poßim , an viri clariſſimi , qui ſi alienis dogmatibus vt fuis ipfius venditatis nudetur , vereor vt tamquam auis Horatij rifum excitaturus fit : defenfioné vtriufq ; noſtrum ab ea reprehéfione , qua nobis reponit , libenter ſuſcipiam ( etfi eam vt a propoſito alie nam omittere poſſum ) vt omnes intelligant , parem eſſe aduerfarij in propugnando , atque in oppugnando virtutem , ac ſapientiam . Partiemur autem defenfionem noftram in partes duas atque in priori quidé ea , quę viro clarifsimo , in pofteriori auté quæ nobis etiá obijcit , diluemus . Inquit igitur aduerfarius : Audiat ergo Criticus quid vir ſuus clariffimus , in cuius verba ipse iurauit , Scriptum reliquerit initio capitis ſexti libri fecundi de methodis . Hactenus aduerfus alios de diuifione -ИЗНЕС ordinum ordinum ac numero ſatis ſuperque diſputauimus : nunc nitendum nobis eſt veras inuenire diffe rentias , quibus ordinem in ſpecies diuidamus , neque dubitandum noſtram in hac re ſententia adducere , etſi nouam , & poſt Ariftotelem nemini ad hæc vſque tempora cognitam . Hac clus noua fententia eſt , vt in eodem capite fe ipfum declarat , duos dari folos ordines , vnum compoſitiuum , alte- rum refolutiuum.que fententia Iulio Cafari Scaligero longe ante fuit cognita , vt videre eſt in cap.2.libri pri mi de caußis lingue Latine , vbi inquit : Sumptam materiam , certiſque limitibus circumſcriptam videamus quemadmodum perfecte noſſe poſsimus . Duo funt docendi , totidemque ijdem di- cendi modi : alter , quo quid ſuas in partes reſoluimus , vt fi nauim ignoranti cuipiam , primum nomen edam , deinde quid fit edifferam , poſtremo cuius rei cauſſa ſtruta fit , oftendam partibus enumeratis : Hæc via reſolutoria ab Ariftotele dita eſt.is modus nobis notior eft , quippe totú ipſum repræfentatum ſpecie primum innotefcit , a quo ad partes indagandas ipſas poftea duci- mur . Alter modus huic contrarius eſt , naturæ ille quidem notus , atque certus , quem coponen- tem dicimus : propterea quod acceptis partibus , totum ipſum ædificamus . Galenus fruftra ad- didit tertium , quem definitiuum vocat , cum tamen a reſolutorio nil differat . Reſoluimus enim totum : at totum res eſt ipſa definita , definitio autem notio ſpeciei , & c . Quam fententiam repe- tiuit in libro de fubtilitate ad Cardanum exercitatione 3. Hoc primo animaduertit aduerfarius . Qui fi intellexiffet quid noui ſe inueniſſe vir clarifsimus profiteatur cap.6.libri 2.de methodis , fortè non hæc temere ſcribendo , ſuam patefeciffet inconfiderantiam.non enim ille fibi numeri or- dinum tribuit inuentionem , compoſitiui ac reſolutiui , ita vt ipſe primus duos eſſe dixerit , ſed profitetur ſe veras horuin duorum ordinum inueniſſe differentias diuifiuas , quibus duos effe , non plures argumento non folum probabili , ſed neceffario concludatur . omnes enim ante ip- ſum , qui de ordinibus loquuti poſt A riftotelem ſunt , vtrunque ordinem diſciplinæ cuiuis apta- ri poſle abſque vllo diſcrimine exiſtimarunt , ita vt tum in artibus , tum'in ſcientijs non magis refolutiuo vti ordine liceret , quam compofitiuo . Quod eſſe falſum primus ipſe oftendit , qui ex natura difciplinarum contemplatiuarum ordinem adinuenit , & conſtituit compofitiuum , ex natura vero practicarum , ordinem reſolutiuum : proinde contra eorum omnium ſententia decreuit neque alium artibus explicandis conuenire ordinem , quam reſolutiuum , neque alıú ſcientijs , quam compoſitiuum , ac temere vtrunuis eorum vtriuis difciplinarum generi com- municari , vt & Scaliger ipſe , communem errorem ſequutus , exiftimauit . Atque id folum pro- fiteri virum clarifsimum tum ex nominato capite 6. fecundi de methodis ( quinimo ex verbis ip fius ab aduerfario primum , deinde hic a me relatis , nempe illis : nunc nitendum nobis est veras in- uenire differentias , quibus ordinem in ſpecies diuidamus , neque dubitandum nostram in hac re fententiam adducere , & fi nouam , & c . ) tum etiam ex ijs , quæ ab eo dicta funt libri 2. Apologiæ de ordine doctrinæ cap . 1.luce clarius patet : vbi inquit : id , cuius ego me inuentorem fuiße libro fecundo de me-- thodis capite fexto profeſſus ſum , non eſt ſolus ipse per ſe ordinum numerus : fed cum ipfius numeri ratione , qua a folis differentijs per quas genus in species diuiditur , & qua naturam ſpecierum constituunt , fumen- dus est.fine hac ratione quisquis dicat , duos tantum ordines dari , is ordinum numerum non cognofcit , neque id , quod dicit , intelligit.nam , vt inquit Arift.in cont . 39. fecundi poſter.rem a cauſſa pendentem fine cauffa cognofcere , eft eam ignorare potius , quam ſcire , & c . Bonus autem iſte vir nihil horum confiderans læta fronte pronunciat ; Hæc ſententia Iulio Cæfari Scaligero longe ante fuit cognita . Vter no- ſtrum ( quod mihi tam fæpe obijcis ) ad pauca reſpicit ? Quid ſecundo aduerfarius notat ? Pre- terea ( inquit ) in libro fecundo de natura logica cap . 19. Vir clariffimus verba faciens de poetica quomodo fit pars logice , circa medium inquit : Dicam ego quid in re difficillima inuenire potuerim , idque alijs expendendū , & corrigendum relinquam . Verum ne tot eius verbareferam , quibus hoc fuum inuentum ostendere nititur , in pauca eius fententiam conferam . Vult poeticam ( dimiſſo pracipuo instrumento , nempe enthymemate . ) totam in vſu exempli tradendo occupari , idcirco exiguam , & obfcuram logica partem effe . verum non illa exempla intelligit , quæ ab interlocutoribus proferuntur ; poſſunt quippe etiam enthymema- ta dicere , de quibus nulla præcepta in poetica arte traduntur , fed hominum mores , & affeftiones , & aftio- nes , quæ in poematibus introducuntur , exempla funt , quæ imitanda , vel euitanda ſpectantibus proponun- tur , ficta quidem a poetis , tamen apta ad mores hominum corrigendos . Propterea alius eft apud oratores , alius apud poetas exemplorum vfus . nam oratores verbo exemplis vtuntur , poeta vero non verbo , fed re exempla ficta ob oculos ſpectantium ponunt , vt perfuadeant bonos eſſe imitandos , prauos autem abhorren- dos.ac fugiendos . Id eius inuentum licet ( meo quidem iudicio ) ad aures philoſophi non fit , brewißume legitur apud apud D.Thomam lectione pri ma , que proæmium est libri primi poſter . vbi ait : Quandoque vero fola exi- flimatio declinat in aliquam partem contradictionis propter aliquam repræfentationem ad modum , quo fit homini abhominatio alicuius cibi , fi repræfentetur ei ſub ſimilitudine alicuius abhominabilis : & ad hoc or- dinatur poetica , nam pocte eſt inducere ad aliquod virtuoſum per aliquam præcedentem repræfentationem . Hæc aduerfarius . Idem obie & ú viro clarifsimo prius fuerat ab alio quoddam , quo familiariter aduerfarius vtitur . Ab eodemque obie & um itidem eam de methodis , quam retulimus , opi- nionem , antea fuifle a Scaligero excogitatam . Hanc tamen de poetica viri clar.ſententiam mo do comemoratam eſſe D. Thomæ multo ante animaduertit Thomas Peregrinus ex familia D. Dominici nobilis metaphyſicæ profeſſor in Academia Patauina , quo & vterque , cum ille viue- ret , familiariter vtebatur : a quo id didiciſſe potuerunt . Quod quidem ficuti nec aduerfarius noſter , neque eius amicus ( qui humanioribus litteris deditus facile D. Thomæ in logicam com- mentarios nunquam vidit ) ſuo vnquam Marte inuenire , ac notare potuiffent , fic neque ipſe Pe- regrinus forte animaduertiſſet , nifi prius eius ſententiæ prolixam , atque accuratam explicatio- nem apud virum clar.in calce pofterioris libri de natura logicæ legiſſet , qua cognita facillimum ipfi fuit viro alioqui do & ifsimo , D. Thomæ ſententiam de ea re iuxta viri clar , fententiam inter pretari . Neque vero hoc temere pronuncio , cum non folum eam eſſe D. Thomæ ſententiain neminem antequam Opera logica Zabarellæ prodijſſent , afferuiſſe ſciam , verum & Thomiſtarū præſtantiſsimos longe aliter hunc D. Thomæ locum interpretatos eſſe non ignorem . ipſume- tiam Zabarellam verifimile eſt cum non ſemel cum D. Thomæ locum perlegiſſet , nunqua hunc ex eo , ſed alium aliquem ſenſum eruiſſe . Nanque D. Thomas nullam facit diftin & ionem con- templationis , & actionis : neque dicit poeticam eſſe inſtrumentum a & iuæ philoſophiæ , eamque relicto præcipuo inſtrumento enthymemate , ſeu fyllogifmo , folius exempli vſum quendam do cere , & ita efle logicam ' : nihil , inquam , horum dicit D. Thomas , quæ a viro clar . fuſe dicuntur , ac demonftrantur . folum ab eo dicitur poetam inducere ad aliquod virtuoſum per aliquam præce dentem repræfentationem , fed quænam fit illa repræfentatio non declarat ; ita vt ex Thomiſtis nonnulli , ijdemque clarifsimi philoſophi , ex mente D. Thomæ exiſtimarint ad poetam proprie pertinere vſum exempli vna cum concluſione in verbis , non in factis , cuiufmodi multa legun- cur in poeticis parænefibus : atque eiufmodi exempla putarint a D. Thoma dici repræfentatio- nes . Cum ergo non ſatis explicata fit D. Thomæ hac de re ſententia , licuit certe ( ac licebit in poſterum ) Viro Clar.dicere ſententiam eadem de re ſuam a ſe eſſe excogitatam.nihil enim men citus eft , cum eam a nemine defumpfiffet , neque eo modo explicatam apud vllú alium legiſſet , neque ipfi aduerfarij legerint . Tertio notat aduerfarius hæc : In cap . 1 1.libri 3.de methodis vir clar . ostendere volens definitionem non effe methodum , & inſtrumentum logicum , inquit : Cum.n.omnes yf que ad nodiernum diem ſententiam hanc ſequuti fint , eſſe ſcilicet definitionem methodum ab alijs methodis diftin & am , eaque in eruditorum virorum mentibus ita ſit radicata , vt opinio no- ſtra primo ipſo aſpectu fortaffe παράλοξος effe videatur , neceſſarium eſſe duximus ad inuetera- tum corum errorem eradicandum , & nouum dogma introducendum , omnia diligentiſsime ex- pendere . Hoc tamen nouum dogma prius Philippo Zaphyro Nouarienfi in ſecundum poster.com.I.nom futt ignotum , cùm paullo infra medium dicat : Quare non eſt inſtrumentum ſciendi definitio per ſe fola , fed eget ope ſyllogifmi , vt alias opportunius declarabimus : Ride modò , ſi ſapis Critice . Certe rideam fapio te Critici ſuſcepta perſona hæc ἀκρίτως obijcientem . Vir enim clarif.negat defi- nitionem eſſe inſtrumentum ſciendi , & hoc inquit , ac profitetur eſſe παράδοξον , quod nimirum definitio non fit inſtrumentum ſciendi , nec methodus . At Zaphyrus effe inſtrumentum confite tur , quamuis aliena fateatur ope indigere . Atque hæc quidem ab aduerfario in medium allata funt vt aliena , & a viro clarifsimo ſibi ipſi falſo attributa : Quæ vero ſequuntur vt propria qui- em viri clarifsimi , ea tamen vt falſa , & vere παράδοξα exagitantur : Nonne ( inquit ) paradoxa dunt ea , quæ commemorat in fecundo de nat.logica cap . 17. 18. nec non primo poſt.in explicatione vltima Spartis contextus primi ? inquit ibi . Perfuafionis nomen refpicere a & ionem futuram , quam huius vocis vim a nemine cognitam ego primus animaduerti : hinc optime philoſophus dixit ratio- nes dialecticas do & rinam facere , oratorias vero non do & rinam , ſed perfuafionem , quia diale- Aica cognitionis inſtrumentum eſt , Rhetorica vero non cognitionis , ſed actionis , ideo dialeti- cus perfuadere non dicitur , fed potius do & rinam facere , orator verò non do & rinam facere , fed perfuadere : Hac opinio cum aliena fit a Peripateticis , & ab omnibus dicendi magistris , recte eius inuentum inuentum dici poteft . Plato in Gorgia duplicem perfuafionem facit , alteram , quæ abſque ſcientia prestar fi- dem , alteram , qua prestat ſcientiam . Aristoteles poſtea primo rhet.fub initium capitis fecundi tradit vnam- quanque artem , fiue propoſitam habeat actionem , fiue cognitionem in re ſibi fubiecta persuadendi faculta- tem exercere : & ex fecundo de anima cont . 157. eadem fententia lucide elicitur . Alexander etiam in principio primi Top . Scribit , munus perfuadendi verſari quoque in rebus , quæ pertinent ad contemplan- dum . Cicero demum , Quinctilianus , & alij dicendi magistri perfuafioni tribuunt non folum queſtiones actionis , fed etiam cognitionis : erronea igitur eft hæc conſequentia , Rationes oratoria non doctrinam , fed perfuafionem faciunt , ergo perfuafionis nomen folum refpicit actionem futuram . Hanc ego virt clarifsimi ſententiam παρά λόξαν aduerfarij , atque eius fimilium eſſe non iuerim inficias , quibus non niſi vulgaria , trita , & popularia probantur . Admonitum eum volumus vocabula pleraque efle æquiuoca , fiue polyſema ; vel analoga . quamplurima igitur eiuſmodi funt , vt corum quoduis rem præcipua , prima , ac propria fignificatione quandam certam fignificet , minus autem propria , ac præcipua res alias ; quamplurima etiam ita ſunt comparata , vt co- rum vnumquodque plures res inter ſe diuerfas æque primo fignificet . Verbum perfuadendi , ex quo & perfuafio , ex viro clarifsimo præcipua ac propria fignificatione refpicit actionem futuram , minus autem propria , & minus præcipua ſolam cognitionem . Quod hæc eius ſen- tentia fit , intelligi ex eo poteft , quod & ipſe verbo perfuadendi vtitur in rebus cognitionis in ſuis operibus logicis . Quod autem ea ſententia vero fit conſentanea , argumento eſſe poteft perfuadendi verbum tam apud Græcos , quam apud Latinos ſæpius reſpectum ad a & ionem fignificare , quam ad ſolam cognitionem . His adde apud Græcos etiam hoc verbum in voce pafsiua quæ eft , πείθομαι , fignificare obedire , parere , quæ notant a & ionem : & apud Lati- nos a verbo fimplici , quod eſt , ſuadeo , ſuaforias orationes illas dici ſolere , quæ Græce nag- αινετικοί λόγοι , quæ ad virtutes , quæ actionis funt , & ad recte viuendum hortantur : & fua- foria a thetoribus partem illam dici , quam deliberatiuam , fiue deliberatiuum genus vocant , quod finem ſemper habet actionem . Quod fi perfuadendi verbum effe vniuocum , & femper vnica vſurpari ſignificatione , exiſtimaſſet vir clariſs , vt falſo putare videtur aduerfarius , mini- me ipſe dixiffet huiuſce vocis vim a nemine cognitam ſe primuın animaduertiſſe . quod enim in cognofcenda propria vocabuli vi difficultatem facit , eſt mulriplex eius ſignificatio : hæc enim ambiguitatem parit ; ambiguitas autem in præcipua vocabuli , quando analogum eſt , ſignifica- tione cognofcenda difficultatem ; Hæc verò in cauſſa fuit , vt alij vim eiuſce vocis propriam , maxime cum in ea inquirenda non laborarint , minime cognouerint . hanc autem vir clarifsi . animaduertit . Perfuadendi igitur verbum , inquit vir clarifsimus , quando ad ſignificandum oratoris finem vfurpatur , propriam ſuam vim obtinet , nimirum ad actionem ornata , ac mo- rata oratione inducendi fignificationem , non autem probandi tantum , & opinionem efficien- di , hoc enim dialectici finis eſt . ſi igitur alius eſt diale & ici finis , alius oratoris , & dialecticus probat quodcunque ei proponatur ita eſſe , vel non eſſe , oratori igitur alius effe debet ſcopus propoſitus : qui certe alius effe non poteſt , niſi adiutorem non ad hoc , aut illud exiſtimandum , fed ad hoc , aut illud efficiendum inducendi , ne duz facultates eundem habere finem videantur , aut ne artis rhetoricę finis finem diale & ica comprehendat , quod abſurdum effet , ex hoc enim ſequeretur duas haſce vnam potius facultatem eſſe , quam duas . Quod autem rhetoricæ finis fit actionem aliquam perfuadere Ariftoteles ipſe fatetur libri primi Rhetoricorum capite ſe- cundo , cum eius munus ibi eſſe dicat agere de ijs , de quibus conſultamus . Inquit etenim : Eft nanque artis oratoriæ munus ca tractare , de quibus conſultamus , & quorum adhuc artes traditas non ha- bemus , & apud auditores eiufmodi , qui per multas rationes acutè rem intelligere non poßunt , neque pro- cul poſita ac longinquiora ſpectare.deliberamus autem de rebus illis , quæ videntur in vtranque partem ca- dere poffe , & c . Noluit autem Ariftoteles in ipſo artis rhetoricæ veſtibulo hanc ſua de proprio artis oratoriæ munere ſententiam proponere , immo vero potius eo loco communem oratori ac dialectico materiam fecit , de quacunque , ſcilicet re propoſita dicendi , vt videri poſſet zque amplam vtrique regionem propoſuiſle , in qua libere ſpatiari & excurrere corum vtrique lice- ret : quare & oratorem dixit omnia perfuadere , artem autem vnam quanque ca tantum , quz ad ſubie & am ſibi materiam referuntur : vt hic videri poſſet perfuadendi verbű generice vſur- paſſe , non in ſua tantum præcipua ſignificatione . Idque ea de cauſſa feciſſe potuit , vt lectores huiuſce facultatis ſtudioſiores efficeret ampliora pollicendo ; aut certe ne in ipſo operis limine παράλοξα παράδοξα afferre videretur : quare in eo iuxta communem fententiam eſt loquutus . Erat enim communis opinio , ac perfuafio poſſe oratorem de quacunque re fibi propoſita ſermonem ha- bere , neque eius dicendi munus eſſe vllis finibus circunfcriptum : proinde Gorgias tempori- bus illis orator ſummus de quacunque re dicere ſe poffe , & vt oratori licere profitebatur . Ze- no quoque oratoriam facultatem eſſe dialecticam quandam afferuit , exemplo manus vtens vulgatiſsimo , ita vt & hic quoque oratori & dialectico materiam concedere indefinitam , quin & vtriufque finem confundere videretur . Quod & præter Zenonem alij crediderunt , qui mul- tis poſt Ariftotelem feculis floruerunt . Ariftoteles autem duas haſce facultates , ſummo vſus iudicio , inter fe ita ſeparauit , vt potifsimum earum diſcrimen , obſcure quidem ſuo more , ſed ita vt ab ijs , qui diligenter eius dicta perpenderent , dignofci poffet , tanquam aliud agens eo , quo dixi loco protulerit : quod & alibi etiam innuit . Illæ ergo , quas affert au & oritates ad- uerfarius , vtcunque intelligantur , nihil nobis obſunt , cum nos etiam concedamus perfuadendi verbum in vtraque fignificatione vfurpari , ſed negemus æque primo vtranque habere ſignifica- tionem . Non eſt igitur erronea conſequentia illa , Rationes oratoriæ perfuafionem faciunt , nó do & rinam , ergo perfuafionis nomen ſolam reſpicit futuram actionem , dū ibi perfuafio in ſua præcipua ac propria capitur ſignificatione , quæ futuram refpicit a & ionem . Animaduertit quo que alia aduerfarius inquiens : Quid dicemus de illa eius fententia in primo de natura logica cap.3.qua vult instrumentum applicatum ſcientia formaliter fieri ſpientiam illam , ita vt ratio inftrumenti non reperia tur distincta aratione ſcientia , cui applicatur ? Quid de ea in cap.13 . eiufdem libri vt fcilicet fubiecto mo- dus confiderandi apponatur ad coarctandum non rem confideratam , vt multi putant , fed potius eius confi derationem ? Quid vero ( inquis ) de his dicemus ? Quod ego reſpondi primo Apologetico , at- que id ctiam , quod aduerfus tuam propugnationem fuo loco ediſſeram : Aliud præterea nibil dicemus . Nuncad meam ipfius defenfionem me confero . : CAPVT SECVNDVM Aduerfarium Critico iniuriam facere cum eius non edita ſcripta ipſo inconfulto edat . Affertur distinctio vocum , quatenus ipfum , a viro clarißimo exco- gitata cum reprehenfionibus aduerfarij . OSTREMO inquit aduerfarius : Quid demum dicemus de illa huius vocis , Quatenus ipſum , duplici fignificatione , large , & ftrifte , de qua loquitur cap.8.libri fecundi neceffaria- rum propofitionum ? Existimat ipfe Gandauenſis auctoritate ea optime comprobatam fuif ſe , quod tamen falfum eſſe declarauimus cap.vltimo libri tertij logicarum difputationu.Cri- ticus verò in pradictis Apologeticis libris , quorum nonnulla folia ad manus nostras perue- nerunt iam excuſa , in lucem autem non edita , explicato duplici illo ſenſu a Gandauense affignato ei propo- fitioni , que eſt , animal , quatenus animal viuit , declarataque viri clariffimi distinctione , eum tueri nitens , in- quit , & c . Non potuit aduerfarius vlciſcendi ſui cupiditatem explere , in virum clarifsimű de- bacchando , conquifitis diligenter eius di & is , atque opinionibus , quæ poterant anſam aliquam præbere obtre & andi , niſi vt colophonem adijceret inuriam , qua me afficere no eſt veritus , idq ; ſexagenarius iam , atque eo ſenior , a quo potius manfuetudinis , humanitatis , æquitatis exempla petenda erant . Cum enim ego Apologeticos libros confeciſſem , eos editurus curaui prius ex ijs ſchedas pauculas excudendas , vt ex his ratione ſubducta , voluminis excudendi magnitudinem explorarem , & quonam charactere , qua forma elegantius eſſet diſpicerem : cúque ego nondu eos libros ad incudem reuocaſiem , fa & um poftea vt in opere recognoſcendo , ac defcribendo quáplurima mutarim ( qui meus eſt mos , vt quoties deſcribo aliquid meo ingenio elaboratú , id non defcribere , ſed denuo fingere , ac retexere videar , tam multa in exſcribendo muro , ad- do , adimo ) atque adeo ordinem ipſum totum commutarim . ex archetypo igitur ſchedas non nullas ea , quam dixi , de cauſſa prælo ſubijci volui : quas ita neglexi , vt earum nullæ nunc apud me fint : neque vero archetypum ipſum ſeruaui . Præclarus autem iſte philoſophus nouo atque inuſitato exemplo me inconſulto ex ſchedis illis impreſsis , ac non editis , reſponſiones quafdam meas meas , quas neſcit an mihi probarentur , & dignæ ab alijs legi viderentur , edere inſolenter audet . Egregiam vero laudem . Hoccine eſt philoſophi ? Sed abutatur licet & mea , & viri clarifsimi pa- tiencia omnium humaniſsimi , ac micifsimi , atque in eo ducatur fortunatus , quod tales nactus fit aduerfarios , & fi cetera quoque fortunatiſsimus eft , præterquam in editis a ſe operibus , fi modo id , quod iure euenit , eſt fortunæ tribuendum . Nunc vt videat aduerfarius , quæ non edidimus ijs , quæ ipfe edidit , & digna hominum luce duxit , & rationi , & veritati magis eſſe conſentanea , rem ipfam , in qua nos tam acerbe reprehendit , altius repetam . Auerrois eſt ſententia , genus de ſpe- cie vniuerfaliter non prædicari , contra quam argumentantur aliqui hunc in modum , Homo , qui eſt ſpecies , per internam rationem eſt animal , quod eſt genus , ergo homo , quatenus homo eſt ani mal ; ergo animal de homine , ideft genus de ſpecie vniuerfaliter prædicatur . Ad hoc reſpondés Auerroes negat hominem , quatenus hominé efle animal : propterea quod illa ditio , quatenus fignificat reciprocationem terminorum , quæ non cadit in propofitione hac , homo eft animal . Ad cuius refponfionis intelligentiam , notat vir clarifsimus libri poſterioris de propofitionibus neceffarijs cap.8.duplicem eſſe ſignificationem huius vocis , quatenus . poteſt enim , inquit , ſumi la te , & fatis improprie , poteſt etiam ſumi ſtriae , quæ eſt propria eius fignificatio : late quidem , & ample fumitur quando nihil aliud fignificat , quam internum principium , ſeu internam ratio- nem , proinde exclufionem principij externi , & externæ rationis , in qua acceptione propofitio hæc eſt vera , homo quatenus homo eſt animal . fic enim nihil aliud fignificare volumus , quam hominem ex interna ratione eſſe animal , non ex aliquo externo principio , quod quidem verif- fimum eft , quoniam homo per internam rationem eſt ſentiens , & animal . in hoc igitur ſenſu ad- Herſariorum ratio ( inquit vir clar . ) contra Auerroem concedi poteſt . Altera eius vocis fignifica- tio maxime propria eſt , vt dicat eandé eſſe vtriufque termini rém ; vt fi dicamus , ho quatenus ho eſt riſibilis , vera eſt hæc propoſitio etiam in ſecunda acceptione , quia fignificat eandem effe ra- tionem , qua homo eft homo , & qua eſt rifibilis . per propriam enim formam habet homo vt fit homo , & per eandem habet vt fit riſibilis , vere igitur homo quatenus homo eft rifibilis , quia ex eodé principio pendet riſibilitas , ex quo pendet humanitas , fed hæc non eft vera , homo qua- tenus homo eſt animal , quia non ex eodem principio habet vt fit animal , ex quo habet vt fit ho- mo , fi quidem per ſenſum eft animal , homo vero non per ſenſum , fed per rationé.non igitur qua ratione eſt homo , eadé ratione eſt animal , fed alia , & alia ratione . itaque homo non quatenus homo eft animal . Secúdú hauc propria fignificationé dicit Auerroes conditioné , quatenus ipsů , non eſſe niſi cú terminorū reciprocatione : ſecundú quã etia accepit in primo poſter . Ariftoteles ea conditioné quatenus ipſum . Subdit vir clarifsimus : Hanc distinctionem ipfe , quando logicam pu- blice interpretabar , inueni , eaque mihi pleniffime fatis fecit : postea vero mihi contigit vt eandem legerem a- pud Ioannem Gandauenſem in ſua queſtione decima fecundi metaphys.quod me summa letitia affecit , cùm vi- derem eruditum illum virum ſua auctoritate fententiam meam comprobaffe . Hanc viri clarıſsimi diſtin- & ionem vt voluntariam & alienam a mente Ariftotelis , & a diftin & ione Gandauenfis reprehen- dit a duerfarius libri tertij difputationum logicarum capite uigefimo inquiens : Distinctiones , que non funt defumpte ab aliqua vel philoſophi , vel grauiffimorum peripateticorum auctoritate , voluntarie me- rito nuncupari poffunt , cum in quouis bomine quodlibet imaginari pofitum fit , inter quas locum habere vide- tur poſita distinctio de duplici huius vocis quatenus fignificatione , late fcilicet , & fatis improprie , vel ſtri- Etè , & proprie : quoniam apud philofophum , ni fallor , ſecundum vnam tantum , & illam propriam femper legitur , & precipue cum res ipfa , & vocabuli fignificatio id mirifice poſtulent.nota enim reduplication's in aliquo , nempe in bomine , dum dicitur homo , quatenus homo , & huiufmodi , non potest in co denotare , nifi d- lud principium , rasione cutus homo eft homo , quod eius forma est . A qua fententia non videtur recedere loan- nes Gandauenſis loco citato . nam exiſtimantes cius aduerfarij non eße in animali plures formas fubftantiales distinctas , fed vnam , & eandem dare eße uegetatiuum , & animal , id probabant auctoritate philofophi fub inicium libri de iuuentute , & fenectute dicentis : Fieri enim nequit vt animal , qua animal elt , non vi- uat : Si enim in animali vna , & eadem forma non daret eße vegetatiuum , & animal , ex neceffitate anima- li , quatenus animal est , contra fententiam philofophi non ineſſet viuere , quod pro vegetari accipitur . refpon- dens Gandasenfis ad hanc difficultatem , auctoritatem illam philoſophi declarando ait animal fecundum quod animal viuere dupliciter intelligi poſſe , vno modo vt animal fic primum fubiectum vita , & fic non intelligit Aristoteles , quia fi hoc effet verum , quicquid viueret , viueret per animal , quia hoc dicit : Secundú quod : omnibus fcilicet ineffe per naturam eius , vt patet primo poster . Alio modo intelligi poffe , animal fecundum quod quod animal viuere , ideft , ex neceſſitate viuere , ita quod includat neceſſario principium , per quod viuit ani- mal , & fic est verum . nam licet vegetatiua anima fit alia a fenfitiua , tamen ex neceßitate includitur in ani mal , Ecce Gandauenfem accipere , ſecundum quod ipſum , femper eadem fignificatione , prout fcilicet figni ficat formam eius , cui applicatur , & hac de cauffa ait duplicem habere jenfum propoſitionem iliam , quæ eft , animal , fecundum quod eft animal , viuit , vnum vt forma fenfitiua , per quam animal eſt animal , fupponat vegetatiuam , a qua prouenit vita , non autem e conuerfo : alterum vt eadem forma fenfitiua , qua anunal elb animal , faciat animal fubiectum primum vita , quare primo , non fecundo fenfu affirmat auctoritatem philoso phi intelligi debere . & c . Jed nunc concedamus huius vocis , quatenus , duplicem poffe dari fignificationem , late , fcilicet , & stricte , prima fignificatio non nullas patitur difficultates , quoniam explicandum erat cuius nam , prædicati fcilicet , an fubie & ti interna illa ratio fignificata ab hac voce : quatenus : effet principium vel ratio & c . Ad hanc aduerfarij reprehenfionem refpondi ego in libris Apologeticis , ( quoto libro , aut capite , non memini , cum eorum librorum , quorum non nulla excudenda folia curaui , poſt- moduin ordinem , vt dixi , i mmutauerim , & primum exemplar , atque adeo folia ipſa , quæ erant impreſſa , mihi ob incuriam perierint . ) reſpondi inquam , viri clarifsimi diftin & ione cum diſtin- Alone Gandauenfis eſſe prorfus eandem ( quod vel philoſophiæ ignarus intelligit ) neque eam ab Ariftotelis mente eſſe alienam . Dixique inter alia conceptis verbis hæc , quæ hic ab aduerfario referuntur , ſcilicet : Non potuit ergo difpicere aduerfarius etiam in nostra difiır . Etione , quatenus , aut , le- cundú quod , femper fignificare formam ? cùm etenim dicimus , animal quatenus , aut fecundum quod animal effe viuens , hoc est , viuens eſſe internum principium animalis , quid aisud ( objecro ) dicere volumus , nifi anı mal effe viuens per formam viventis ( quam animal in ſe recipit . ) non quiden vi propriam , fed vt communem , qua ad animalıs formam relata , vicem obtinet materia . cùm etiam dicimus , ammal , quatenus animal non efje viuens , fimiliter ipfum , quatenus , ant , ſecundú quod , nobis formam fignificat propriam , non con.munens quòd fcilicet animal non ſit vinens ex propria forma , & c . Tandem cum duat aduerfarius explicanaun furt- Je utrius internum illud principium , feu interna illa ratio fignificata ab hac vece : fecundú quod : effet prin- cipium , fiue ratio , pradicati ne , an fubiceli , oftendit aperufj me je in his libris , quos fufiepit vndique oppu- gnandos , effe negligentißime verfatum . Alioquin didiciffet ex ijs , com fignificare fubuftum , non pradicatum , & hanc explicationem in ea tractatione minime defiderari . Hæc a me in Apologeticis ſcripta citat ad- perfarius . Nunc eſt operæpretium intelligere quid ipſe aduerfus hac dicat : Vult ( inquit ) uaque Criticus in hac fua defenfione , Quatenus ipfum , poffe accommodariam pradicato , quam fubu Eto , ſi con- fideretur large , pradicato ; ita vt fenfus fit , Animal quatenus ammal viuit , idest per principiuni internum , hoc eft per formam viuentis , quam ammal non vi propriam , fed vt communem in ferecipu , eft viuens , fi verò ftrifte , Jubicato accommodatur , ita vt fenfus fit , animal quatenus ammal viuit , ideft animal per forn a propriam eft viuens , primo modo propoſitio vera , fecundo autem modo falja est . V bilegit Criticus , & a quo Peripatetico didicit , quatenus ipfum , prædicato accommodari poße ? Eft ne itamente captus , vt non intel ligat idem effe dicere , animal , quatenus animal , ideft animal per formam propriam , ac dicere animal quatenus ipſum ? Cum fit hoc verum , quam quod veriffimü , quo ita temere enunciauit hanc propoſitionem , qua eſt , ani mal , quatenus animal viuit , ideft animal per forma viuentis eſt viuens , effe quatenus ipfum , cum in ea ( vtipfe Pult ) animal fit viuens per formă viuentis , quam vt comure in se recipit , non per formam propriam.Criticus buius difciplinæ terminos non intelligens , excufatione dignus eft . exiſlimauit enim ide eße : quatenus ipſum : quatenus aliud : ideo dixit , propofitionem illam , nempe , animal est viuens per formam vinentis , effe quatenus ipfum . Eft quidē animal viuens quatenus aliud , cu fit vinēs per formā vinētis , quatenus vero ipfum idest , quatenus animal , feu per fuam propriam formam , nimirum per animam fenfitiuam , minime : forma enim viuentis non eft forma , per quam animal est animal , licet forma animalis eam fupponat : atta- men aliquando animal per fuam propriam formam , & quatenus animal feu quatenus ipfum eft viuens hoc igitur quomodo cum veritate conuenire poffit , declarandum erat . quod non fecit vir clarifsimus . Ganda- nenfis autem totum oppofitum dicit , vult enim quatenus ipfum femper fubiecto , nunquam predicato appo- ni : quare confiderans poſſe aliquem dubitare , quomodo liceat animal quatenus ipfum , ideft per formam propriam viuere , cum ab codem principio animal non habeat vt fit animal , ve fit viuens , affignat illius propofitioms , videlicet , animal quatenus animal , ſeu quatenus ipfum viuit , duplicem fenfum , vnum vt per formam animalis neceffario vinat , quoniam forma fenfitiua , per quam animal eft animal , fupponic formam vegetatiuam , per quam animal est viuens , nec propterea vult animal per formam viuentis vine- re , propterea quod tunc non viueret quatenus ipfum , fed quatenus aliud , & in hunc fenfum propoſitio illa eft vera , alterum pt animal per juam propria formam fit primum vita fubiectum , in quo fenfu eadem propo- 1 . fitio falſa eſt , alioquin quicquid viueret , per animal viueret , quod eft abfurdum . Vno igitur , eodemque ma- do , nimirum ſtricte accipit Gandauenfis predictam propofitionem , animal ſcilicet , quatenus ipfum , est vi- suens , & illa declarat , quomodo fieri poßit , ut animal quatenus ipfum , feu per formam propriam fit viuens . Confideret modo Criticus an fui viri clarißimi distinctio cum fententia Gandauenfis vnquam conuenire pof- fit . Hæcaduerfarius . in CAPVT TERTIVMO Distinctionem Gandauenfis de ſignificatione vocum , Quatenus ipsum , effe prorfus eandemcum viri clarißimi distinctione fuperius relata . & eam distinctionem aduerfa- rium non intelligere . : ON ſum grauatus hoc loco & viri clarifsimi ſententiam , & aduerfarij reprehen- fionem vtriufque noftrum integras referre , vt quam vana fit eius reprehenfio ne- mo non intelligat . Primum effe eandem viri clarifsimi diftin & ionem ſuperius comemoratam cum diftin & ione Gandauenfis , huc allata Gandauenfis auctori- tate facile oſtendo . Ecce verba Gandauenfis : Ad aliam difficultatem , quando di- citur , quod Aristoteles dicit de iuuentute , & fenectute , & c . Quod impoßibile est animal , & c . Dicendum quòd animal fecundum quod animal viuere potest intelligi dupliciter , vno modo quod animal fit primum fu biectum vite . & fic non intelligit Aristoteles , quia fi boc effet verum , tunc quicquid viueret , vineret per ani mal , quia hoc dicit , fecundum quod , fcilicet quod omnibus infit per naturam eius , vt patet primo poſt . At- que hæc eft vna acceptio ipfius , quatenus ipſum , illa videlicet , quam vir clarifsimus vocat pro- priam , ae ſtrictam . altera acceptio ipfius , quatenus ipfum , his verbis eiuſdem Gandauenfis con tinetur : Alio modo poteſt intelligi quòd animal fecundum quod animal viuit , ideft de neceßitate , ita quod includat neceffario principium , per quod viuit animal , & fic eft verum . Unde licet vegetatiua anima fit alia a fenfitina , tamen ex neceffitate , includitur in animali . Vnde quando dicitur quod animal fecundum quod animal pinit , ſecundum quod , non dicit primitatem fubiefti , quod animal , fit primum fubiectum vita , ſed dicit neceffariam inclufionem vita in animali . Primum fatis conftat , cum dicimus , animal quate- nus animal , viuit , vocem animal primo loco pofitam non fignificare aliquam animalıs partem , fed ipſum totum , ipſum compofitum , de quo prædicatur viuere , dicentes ergo , animal viuit , per animal intelligimus ipſum totum , quod conſtat ex anima vegetatiua , vt ex parte materiali , & ex anima ſenſitiva , vt ex parte formali . Vox autem , animal fecundo loco pofita , quæ eft reduplica- tiua compofiti , ac totius , ex aduerfario fignificat ſemper partem compofiti formalem , at ex vi ri clarifsimi ſententia non femper . Concedamus in præfentia reduplicatiuam in prima Ganda- uenfis acceptione fignificare formam , de hoc enim nunc inter nos controuerfia non eft , quan- quam ea reuera proprie non formam dicit , fed dicit proprie rationem fubie & i primi , quod & ipſemet hoc loco innuit Gandauenfis : fed concedamus hoc in præfentia . Ac videamus vtrú ea reduplicatio , quam interdum non formam , fed materiam potius compofiti ſignificare vult vir clarifsimus , in fecunda Gandauenfis acceptione materiam ſignificet , an formam . Animal , in- -quit Gandauenfis , de ſecunda ipfius Quatenus animal fignificatione loquens , fecundum quod ani- mal viuit , id eft de neceßitate , ita quod includat neceffario principium per quod viuit animal . vbi , ſecundu quod , inquit , dicit neceffariam incluſionem vitæ in animali . Quis non intelligit , Quatenus animal , vel , fecundum quod animal dicere in hac acceptione principium materiale , non autem formale ? Dice- re enim , animal viuere , quatenus animal , hoc eft , quatenus includitur in toto animali principiū neceffariu , hoc eft , effentiale , per quod viuit animal , nihil eſt aliud di & u , quam animal viuere vt includens materiam , quę a compofito proprie dicitur includi , non a parte compoſiti ipfius for mali . At fi partem compoſiti formalem hac ſecunda toi quatenus , vel fecundum quod ipfum ac- ceptione innui voluiffet , profe & o dixiffet , Animal fecundum quod animal viuit , ideft , animal viuit qua Benus includens formam vel naturam , que forma , vel natura fupponat principium vite in animali . Ipfe ta- men nihil tale dicit , nec dicere poteſt.animal enim non viuit ob animam fenfitiuam , fed ob ani- mam vegetatiuam . ficuti homo non eft corruptibilis ob animam rationalem , ſed ob materiam , D ex qua conſtat . fi quis enim rogatus quare homo fit corruptibilis , refponderet , quia eſt ratio- nalis , non ne exfibilaretur ? homo enim eſt corruptibilis quatenus includens materia . & fi quis dicat eum effe talem , quatenus conſtat ex forma ſupponente materiam , is egregie nugatur , vel certe is valde loquitur improprie . Patet ergo Quatenus ipfum in ſecunda ſignificatione apud Gandauenſem non dicere formam , nifi genericam , quæ vicem obtinet materiæ , & vt materia , hoc eft vt principium rei eſſentiale poteſt dici Quatenus ipfum . falſo igitur imponit aduerfarius Gandauenfi quod voluerit , quatenus ipfum , ſemper & eandem ſignificare formam cui applica tur , fignificat quidem formam fæpe ( hoc concedo , id enim nobis non officit ) fed non eandem formam , vt ego dixi in Apologeticis loco ab auerfario relato ex ſchedis non editis . Ex quo li- quet aduerfarium falſo interpretari diftin & ionem illam Gandauenfis , & eam non intelligere . Nunc ad præclaras eius in me animaduerfiones ac Criticas nugationes paucis refpondemus . Dixi ego in ſchedis non editis , quatenus ipſum , ſemper dicere formam , fed non ſemper ean- dem , ſed modo propriam , modo communem , & communem quidem vt materiam eius , cui applicatur , Quatenus ipfum . Licet igitur non negauerim in vtraque acceptione vocum quate- nus ipſum , fignificari formam , tamen negaui ſignificari eandem formam , ac dixi tunc formam communem fignificari vt materiam , non vt formam . Recte . Si enim viuens , quæ eſt forma communis , ad formam animalis relata vicem obtinet materiæ ( vt ego ibi dixi ) quando ergo di- cimus animal quatenus animal viuit , nihil aliud dicimus niſi animal per formam viuentis , ve per propriam materiam viuit . Significatur ergo per , quatenus animal , in hac acceptione for- ma communis , non tamen vt forma , fed vt animalis materia.aliud autem eſt confiderari ali- quid tale , & confiderari , vt tale . Quamquam ſi verba Gandauenfis , ac viri clarifsimi in expli- cando , Quatenus ipfum late accepto bene perpendantur , nec formam , nec materiameæ voces proprie dicunt , ſed dicunt tantummodo internum principium ſubiecti ipfius , quod eſt quidem materia , non tamen exprimitur fub ratione materiæ , fed fub ratione principij , quæ vox non minus formæ conuenit , quam materiæ . Qui enim vocibus Quatenus ipfum in hac fignificatione vtuntur , non curant diftin & ionem principioruni , quatenus eam refpiciunt ſignificationem , fed tantummodo corum fpe & ant necefsitatem . Sed hoc parum ad rem : fatis fit demonſtraſſe ad- uerfarium immerito & me , & virum clarifsimum reprehendere , & diſtinctionem viri clarifsimi effe eandem cum diftin & ione Gandauenfis . Satis enim eft ad eum refellendum oftendiffe , fi quatenus ipfum late acceptum debeat dicere rationem peculiarem principij quatenus ab alte- ro principio diftinguitur , potius materiam dicere , quam formam . Cum ergo inqnit aduerfa- rius : Vult igitur Criticus in hac fua defenfione quatenusipfum poffe accommodari tam prædicato , quam fubiecto , fi confideretur large , pradicato , fi verò ſtricte , fubiecto : Me quidem non intelligere aperte indicat.ego enim dixi , quatenus ipfum , ſemper accommodari ſubie & o , etiam cum late fumi- tur , quamuis enim id fignificet formam , ficuti in hac propofitione , animal quatenus animal vi uit To Quatenus animal fignificat formam , quæ eſt principium viuendi , animam ſcilicet vegetati- uam , attamen eam non fignificat vt formale principiü prædicati , ſed vt materiam fubie & i , hoc eft vt principium internum fubie & i . Aliud autem eft dicere hoc fignificat hoc , & hoc capitur prout fignificat hoc . Anima vegetatiua eft forma viuentis , attamen in prædi & a propofitione non fignificatur vt forma viuentis , fed vt materia animalis , vel , vt vir clarifsimus diceret , vt in- ternum principiú animalis . prout autem confideratur vt materia animalis , dicit ſolum intrinfe- cam animalis ipfius rationem , proinde vt partem huius ſubie & i . non igitur obſtat quod hæc fit forma vel efficiens , vel quælibet alia cauſſa prædicati , quominus fumatur vt materia ſubi & i , fi- quidem non confideratur vt talis cauſſa prædicati , ſed vt pars ſubiecti . Eandem viri clariſsimi di ftin & ionem legi in libello de animæ immortalitate nuper edito a præclaro philoſopho , publico philofophiæ profeſſore , multos annos in eo interpretandi munere egregie verſato , cuius hac de re verba hæc funt : Altera refponfio , quam afferre poffumus , est distinguendo illam propoſitionem , bomo , qua home , generatur , & corrumpitur.que propofitio cùm reduplicatina fit , babet replicare ipfum fubiefth : ideo cùm replicet ipfum hominem , vel replicabit principale fignificatum hominis , ipfam fcilicet animam ratio- nalem , vel replicabit eius fecundarium fignificatum , ipſum nempe connotatum.fi replicet principale fignifica sum , cunc propofitio eft falſa.fi fecundarium , est vera . omne enim concretum tam naturale , quam artificale , tam fubftantiale , quam accidentale principaliter fignificat formam , fecundario connotat jubiectum , cui inest forma , fingitur illa propofitio replicet primarium fignificatum , ipfam animam rationalem , feu ipfum intelle tum i ٤٠ Hum , dixi ipfam eſſe falsă ratio est , quia bomo ratione principalis fignificati est ingenerabilis , & incorrupti- bilis : at fi replicet fecundarium ſignificatum , ipſum ſcilicet corpus , quod anima fenfitiua eft præditum , pro- poſitio est vera , cum homo fit generabilis , & corruptibilis ratione anima fenfitiuæ , quæ est forma , que coor dinatur ale rationali . Hæc ille . qui ipſum Quatenus ipfum , vel Qualidem auût hæc duo ſignificant ) non ſemper capit in eadem ſignificatione , ſed modo ve fignificat formam , modo vt fignificat ina teriam . Ac profecto confentaneum eſt rationi , vt Quatenus ipſum & dupliciter capiatur , ſtricte , & large , aliud ftri & e fignificet , aliud large : ſtricte quidem , vel principaliter , formam , large au- tem vel ſecundario materiam , fi ipſum ſubie & um effet aliquid fimplex , eius reduplicatio ſemper vnum fignificaret , ſed cum ex forma conftet , & materia , poſſumus per reduplicationem vel fi- gnificare partem eius principalem , quæ eſt forma , vel minus principalem , quæ eſt materia , ſem per tamen ipſum ſubie & um reduplicare dicimur , nunquam prædicatum , quia ſemper aliquam fubie & i partem ſignificamus . Hæc igitur viri clarifsimi diſtin & io & rationi , & Peripateticis Ari * ftotelis explicatoribus , & ipfius Gandauenfis diſtinctioni conſentanea eft . Atque hæc fatis fu perque ſunt ad refellendum quicquid aduerfarius contra hæc aut nugatur , aut nugari poteft.i Tandem ait aduerfarius : Quod poftremo dicit Criticus viri fcilicet elavißimi libros me vndique oppизпав dos fufcepiffe , falſum penitus eft . etenim ea folum ( inuitus etiam ) impugnaui , quæ opinionibus a me laudatis negotium faceffere videbatur . An aduerfarius eas ſolű viri clariſsimi ſentétias oppugnarit , quæ opi- nionibus a ſe laudatis negotium faceſſerent , hæc eius reprehenfio vel ſola ( ne multas huius ge- neris hic referam ) declarare potis eſt , libro ( ut diximus ) tertio difputationum log . cap . 20.ha- bita.ille enim intelle & us diſtinctionis Io . Gandauenfis iam a nobis cómemoratæ , quem ei vir clarifsimus tribuit , aduerfarius autem reprehendit , nullum profecto aduerfarij opinioni vlli ne- gotium faceſsit . Eum tamen ipſe fine cauffa , ac fine ratione oppugnat . Vter igitur noſtrum falſi loquus fit , & vrer Criticus ſine iudicio appellandus , hinc æftimate . : ٠٠١٢٢٦ CAPVT QVARTVM Propofitionem maiorem demonftrationis potißima eſſe non pofſſe in quarto per fe dicendi modo . f 1 Eprehendi ego ſecundo Critico cap . fecundo aduerfarij ſententiam , qui libri 4.lo- gicarum difput.cap . 8. contra comunem opinionem ſuſtineat potiſsimæ demon- ſtrationis maioré propoſitioné eſſe in quarto modo dicendi per ſe , non in ſecun- do : cũ non videat ſe hoc aſſerente deftruere forma eius ſyllogifmi , vt infra demon- ſtrabimus . Verba aduerfarij a nobis ibi relata hæc funt : Melius erit dicere maiorem illam propofitionem effe in quarto modo dicendi per ſe , quando quartus est adeptus conditionem fecundi : in quarto enim prædicatum eft femper extra eſſentialem fubiecti rationem proprie acceptam , vt patet in illa pro pofitione , videlicet , riſibilitas est animal rationale , feu riſibilitas est propter animal rationale ( fumendo ani- mal rationale pro ſola rationalitate , quæ eft forma ratione hominis , & efficiens non vera ratione rifibilitatis ) neque enim tum animal rationale est effentialis ratio riſibilitatis , neque pars eius , fed cauſſa , a qua vifibilitas , cius effentia ortum ducunt.fi autem cauſſa illa externa fuerit fubiectum , vt videre eft in illa propofitione , animal rationale eft vifibile , conuenit tunc quartus modus cum fecundo , quia ficuti in fecundo modo ponitur fubieftum in definitione prædicati , vt homo in definitione riſibilitatis , ita in quarto animal rationale ponitur in eiufdem riſibilitatis definitione.differt tamen quartus a fecundo , quoniam in fecundo modo fubiectum fumi- zur pro compofito ex materia & forma , idest , pro materia , in qua , & est pars effentia pradicati.in quarto autem ponitur folum pro efficiente absque materia , & est extra effentialem prædicati definitionem . Eius igi- tur propoſitionis , rationale est riſibile , ſenſus ( nifi fallor ) aptior erit , vt fcilicet rõnalitas fit cauffa rifibilita- tis , & tum maior erit vera cauſſaliter , & in quarto dicendi modo per fe , ad fecundum reducibili , non in fe- cundo . Hanc eius opinionem eo nomine reprehendi , quòd fi admittatur maiorem propoſitio- nem potifsimæ effe in quarto , non in ſecundo per ſe dicendi modo ijs verbis , quibus eam aduer- farius explicat , ac format , demonftratio potifsima peccabit in forma fyllogiftica . Formemus enim fyllogifmum ad demonſtrandum hominem eſſe riſibilem : ſi maioris propofitionis fenfus erit hic , rationalitas eſt cauſſa riſibilitatis , aſſumat aduerfarius minorem propoſitionem , & huic maiori ſubnectat : ca certe vel erit hæc , omnis homo eſt rationalitas , vel hæc , in omni homine D 2 eſt rationalitas : ſi erit hæc , omnis homo eſt rationalitas , duo ſequentur abſurda , primo quód homo erit forma fine materia : deinde quod in concluſione demonſtrationis illatione fyllogifti- ca non inferetur hominem eſſe ſubi etum riſibilitatis , fed tantummodo cauffam , cum homo in minore propofitione acceptus fit pro cauffa tantum ipfius riſibilitatis , non pro ſubie & o inhæren tiz , fi vero minor erit hæc , in omni homine eſt rationalitas , tum & fi homo capitur vt fubie & um , fumitur tamen vt fubie & um rationalitatis tantum , proinde in conclufione non inferetur necef- ſario ſyllogiſtica illatione , in omni homine ineffe riſibilitatem.non enim quia in hoc fubiecto eſt cauſſa , ſequitur ex forma ſyllogiſtica in codem ſubiecto effectum reperiri , ſunt enim multi effe- & us a cauſsis ſuis fubie & o diſtinti , ita vt in alio fubie & o fint cauſſe , in alio effectus . Propterca vt habeamus in conclufione hominem eſſe ſubiectum riſibilitatis , idque ſyllogiſtice inferatur , ne ceffario in maiore propofitione , non quidem explicite , ſed implicitè collocandum eſt ſubie & u , vt prænoſcamus potentia in eodem homine eſſe cauffam riſibilitatis , & riſibilitatem ipfam , alio- qui nihil tale concludi poterit . erit igitur hic ſenſus maioris , In quo ſubiecto rationalitas ineſt , in codem ineft & riſibilitas , & feruabitur hoc modo ditum Aristotelis , videlicet in maiore con- cineri totum fyllogifmum potentia , cum hoc pacto in ea contineantur maius extremum , & me- dium explicite pofita , & minus extremum implicite . Refpondet ad hæc in ſua propugnatione aduerfarius inquiens : in maiore illa , quæ eft , rationalitas eft cauffa riſibilitatis eſt potentia totus fyllogif- mus , nam cauſſa vi fit aliqua paßio , eſt eiusdem paßionis cauſſa inhærentie in proprio fubiecto . Hæc reſpon fio fatis indicat , adhuc non intelligere aduerfarium quomodo in maiore propofitione totus ( yl- logiſmus potentia contineatur . id nos in gratiam tyronum libenter explicabimus . Vetotus iyl- logiſmus in maiori contineatur potentia oportet quòd medium , & maius extremum cum mino- ri extremo connectantur , cum minori quidem extremo in maiori implicite & potentialiter col- locato ( ne coſter ea propoſitio ex tribus terminis ) niſi etenim hæc inter ſe horú trium termino- rum connexio aliquo modo in ea propoſitione ſignificetur , ea dici non poterit eſſe totus a tu fyl logiſmus . fi enim omnes hi tres termini in maiore reperiantur propofirione , non habeant autem inter fe connexionem , ita vt minus extremum & medio , & maiori coniungatur extremo , ſed vel vni , vel alteri tancum connectatur , non poterit iure dici integer in ca fyllogifmus effe , quòd fi in erit in ea propoſitione vtriufque termini reſpe & us ad idem lubiectum , iure dici poterit ea totum in ſe ſyllogifmum continere , fi enim fyllogifmus erit in prima figura ( loquor autem hic tantum de fyllogifmis primæ figuræ : idem enim analogia quada erit intelligendú de reliquis reliquarum figurarum : fic etiam loquor tantum de affirmatiuis , idem enim per analogia erit intelligendú de negatiuis ) In ſubiecto propoſitionis continebitur habitudo medij ad fubiectum conclufionis ex qua fit minor propoſitio , in tota vero propoſitione connexio fubie & i concluſionis cum ma- iori extremo , ex qua fit conclufio.alioqui ſi in co nulla ſignificabitur habitudo medij ad idem ſu bie & u , non inerit ibi minor propoſitio neque a tu , neque potentia . Cú ergo dicimus , omne ra- tionale eſt riſibile , nihil aliud dicimus , quam , omne id , in quo eſt rationalitas , eſt riſibilitas ; tum autem connectimus primum rationalitatem cum prouocabulo quo referente vocem omne , quod eſt homo potentia , id eft , vniuerfaliter ſignificatus , ideo facimus minorem propofitionem poten tia , quæ eſt , omnis homo eſt rationalis , idem fignificans , ac , in omni homine eft rationalitas , cú autem dicimus , omne id , omiſſo in quo eſt rationalitas , eſt riſibile , connectimus riſibilitatem cum voce omne , in qua continetur homo potentia , & facimus potentia concluſionem , quæ eſt , omnis homo eft rifibilis.ineſt igitur in maiore tum minor propoſitio , tum conclufio , non actu , ſed po- tentia , ex qua cum illæ duæ propoſitiones ad actum deducuntur , integer habetur fyllogifmus . Atque id videre eſt in omni bono ſyllogifmo , etiam in demonftratione eclipfis , in qua maior pro poſitio eft in quarto modo dicendi per ſe ; vel enim eam demonftrationem formes , vt aliqui ſo- lent , in hunc modum , Quandocunque terra interponitur , luna obſcuratur , at nunc terra inter- ponitur , ergo nunc luna obſcuratur , vel hoc modo , qui viro clarifsimo probatur capite vltimo li- bri pofterioris de propoſitiõibus neceſſarijs , Quod prohibetur radijs ſolaribus a terza obie & a , id obfcuratur , atqui luna prohibetur radijs ſolaribus a terra obie & a , luna igitur obſcuratur : om nino habet fubie & um conclufionis in maiore propoſitione cum vtroque eius termino nempe cũ medio , & maiori extremo connexum , ita ut ad eorum vtrunque reſpectum aliquem præſeferat . Nam & fi terræ obiectio cũ luna reuera no conectitur , ea tamen hac reſpicit , vt cauſſa prohibés . fic etiam , cum dicimus omne triangulum habet tres , & c.in hac propofitione latet totus fyllogif mus , mus , quo concludatur vel æquicrus , vel hoc triangulum habere tres . namque in voce omne ineſt fubie & um conclufionis , quod erit aliqua ſpecies trianguli , vt æquicrus , & c . In hac autem pro- poſitione , quam aduer ſarius hoc modo enunciat , videlicet , Rationalitas eft cauffa riſibilitatis , vt demus ineffe fubie & um potentia , quemadmodum ipfe vult , ita vt idem fit ditu , Rationalitas eſt cauffa riſibilitatis , ac , Rationalitas eft cauffa verifibilitas fit in aliquo fubie & o , non habetur re- ſpectus ullus rationalitatis ad ſubie & tum riſibilitatis , itaque ex cognitione eius potentiali non poteft educi cognitio actualis fyllogifmi . Cum enim in maioreno præfciuerimus an rationalitas quz eſt medium , infit in eodem fubiecto , in quo riſibilitas ineft , an in alio , non poffumus dicere homo eft rationalis , ergo homo eſt riſibilis.nam in maiore non cognouimus rationalitatem & ri fibilitatem eſſe in eodem ſubiecto , ſed cognouimus ex aduerfario rifibilitatem effe in aliquo fu- biecto tantum , aliud præterea nihil . quomodo igitur inde inferri poteſt , hominem , fi fit rationa- lis , neceffario effe riſibilem ? Quid enim ineptius , quam dicere , hæc eft caufla huius effectus ; hæc autem cauſſa eſt in hoc fubie & o , ergo in eodem fubiecto eſt effe & us . quis modus argumen- tandi hic eft ? nec pudet aduerfarium hæc tueri . Cum autem ego dixiffem , ex hac propofitione maiore , Rationalitas eſt cauſſa riſibilitatis , non ſequi , in hoc homine eſt rationalitas , ergo in co- dem eſt riſibilitas , & rationem addidiſſem , inquiens , non enim co quia in hoc fubiecto eft cauffa , ne- ceffario fequitur , in codem effectum reperiri , funt enim multi effectus a caufſſis fuis fubiecto distincti : Reſpon dot inquiens : Hac impugnatio eft ad propofitum perinde ac fi quis interrogatus vnde venit , refpondeat , Fratribus miniſtro . ego loquer de potiffima demonftratione , in qua medium eſt paßionis demonstranda caußa efficiens non vera , quæ ſemper eſt ei annexa , ipfe autem recurrit ad caußas efficientes veras , quas non femper effectus confequuntur , nec poſtulat huiufcemodi demonftratio . Quis riſum hic teneat ? in me dicere , quæ in ipſum mire conueniunt ? cum hæc eius reſponſio nihil ad propofitum faciat . Ego enim loquor de forma fyllogiſtica , & dico demonftrationem illam peccare in forma , ipſe vero inquit , ſe lo- qui de demonftratione potifsima , quafi vero potifsima demonftratio illud nata fit priuile- gium , vt conftare poſsit abſque re & a forma ſyllogiſtica . & fi enim conftat hano argumenta- tionem , rationalitas eft caufla riſibilitatis , homo eſt rationalis , ergo homo eſt riſibilis , quoad materiam effe neceſſariam ; ea tamen necefsitas non eſt ſatis ad efficiendam demonſtrationé , cum formæ neceſsitas requiratur , quod vel pueri ſciunt . Praterea conceffa inquit huius difli veri Late rueret necessitas maioris propoſitionis Critica argumentationis , quæ est , in quo fubiecto inest rationa- litas , vt cauffa riſibilitatis , in eodem eſt quoque riſibilitas ipfa : dicere enim aliquis poffet , non eo , quia in hoc fubiecto inest rationalitas , vt cauffa riſibilitatis , neceffarium eft in codem riſibilitatem , vt cius effectum reperiri , Sunt enim multi effectus a cauſſis fuis fubiecto distincti , & c . Ego loquor de neceſsitate illatio nis , & confequentiæ , & eo fundamento , ſcilicet , non eo , quia in hoc fubie & o ineft rationali- tas , vt cauffa riſibilitatis , neceflarium eſt , & c . vtor ad infirmandam vt dubiam , & non neceffa- riam confequentiam illam , quæ fit in conclufione fyllogifini ab aduerfario formati : ex illis enim præmiſsis ca conclufio non ſequitur , ipſe vero eo fundamento vtitur ad infirmandam pro pofitionem maiorem , quafi vero in maiore fiat illatio vlla . Maior eft vnica propofitio , non igi- tur poteſt in ea fieri illatio : ea autem propoſitio conceditur . Illatio fit quidem ex ea , quate nus ex ea pendet totus fyllogifmus , non tamen fit in ea . Si ergo propoſitio noftra , ſcilicet , in quo fubiecto ineſt rationalitas , & c.nobis concedatur , vt concedi folet , tamquam nota , fyllogif- mus optime fieri poterit : At fi tibi propoſitio tua , nempe , Rationalitas eft cauffa riſibilitatis , concedatur , fyllogifmus adhuc fieri ex ea non poterit . & tamen fi maior illa conftaret omni- bus fuis partibus , ex ea recte colligeretur , & educeretur totus fyllogifmus . Cum igitur non poſsit nec in potifsima demonſtratione , nec in vlla alia demonſtratione , aut vllo alio alio fyllo giſmo re & e formato poni in ſubiecto maioris ſola cauſſa , aut aliquid proportione reſpondens ipfi cauffæ fine potentiali , fiue vniuerfali expreſsione fubiecti ipfius conclufionis , veriſsimumeſt quod diximus , hanc ſcilicet aduerfarij fententiam , quatenus in maiore potifsimæ ſolam vult poni cauffam abſque vlla ſignificatione ſubiecti , neque explicita , neque implicita effe falfiſsi- mam . Notari tamen illud volumus , inualidam eſſe hanc confequentiam , maior huius fyl logiſmi propofitio eft in quarto modo dicendi per ſe , ergo fyllogifmus hic peccat in forma ; quandoquidé datur aliquæ demonſtrationes , habentes maioré propoſitioné , quæ eft in quarto modo , veluti demonſtrationes actuum , vt demonftratio lunaris eclipfis , quarum , vt ipſemet aſſerit vir clarifsimus , maior propofitio eft in quarto modo ; & tamen in huiufmodi demon- 12 D 3 ſtrationibus integra feruatur forma ſyllogiſtica . Nos igitur non hanc , fed aliam ab hac forma uimus confequentiam in aduerfarium . ea autem hæc fuit : Maior , potifsimæ demonſtrationis eſt in quarto modo , & habet ex mente aduerfarij in fubie & o folius cauffe expreſsione abſque vlla aut explicita aut implicita fignificatione fubie & i inhærentiæ ergo huiufmodi demoſtratio peccat in forma fyllogiſtica . Heciverò conſequentia validiſsima eft contra aduerfarium , at ve- ro contra demonſtrationem eclipſis nullam vim haber , fi quidem in ea demonftratione non ve rificatur totú antecedés cófequentiæ huius : quonia propofitio maior licet in quarto modo fit , habet tamen in ſubicêto propofitionis explicite quidem cauffam pafsionis , implicite vero cú eadem cauſſa ſubie & ü inherentiæ . propofitio enim maior demonftrationis eclipſis vel fit hæc , Illud inter quod , & folem terra interponitur , obfcuratur ; vel hæc : Quando inter ſolem & luna terra interponitur , luna obfcuratur , omnino includit fubiectum conclufionis , ſeu inhærentiæ yel explicite , vel faltem implicite , & potentialiter , vt vnicuique manifeſtum eſt . Eſt etiam aliud erratum aduerfarij , dū exiſtimat hanc propofitionem , rationalitas eft cauffa rifibilitatis , effe in quarto modo , quod abunde in Apologeticis adhuc non editis confutauimus , vbi etiam abfur diſsimam effe eam aduerfarij ſententiam , quod fcilicet maior propofitio demonftrationis po- -tiſsimæ fit in quarto modo , pluribus oftendimus , & rationes , quibus cómunem refellit opinio- nem hac de re a viro clarifsimo comprobatam , atque explicatam , effe inanes , atque adeo pueriles oftendimus . A و 1 CAPVT QVINTVM . : 1. Etiam in ijs demonftrationibus , in quibus demonstrantur actus , medium effe vnicam cauffam , non plures . : .. : JO IBRI quarti cap . 12. difputationum logicarum inquit aduerfarius Alio pafto Se rem habere , quando aptitudo , & quando actus de fubiecto demonstrantur . in aptitu- dine enim demonstranda fumitur folum forma subiecti , quia ab illa tantum fluit tamquam a cauffa effeftrice , non ab obiceto extra , vt patet quando demonftratur riſibile de bomine per animal rationale ; in aftu vero demonstrando concurrunt natura fubiecti , & obiectum extra , quoniam ab illis emanat , vt videre eſt de eclipsi lune , que partim fluit à natura lune quatenus fcili- cet luna est apta nata recipere lumen a fole , eique diametraliter opponi , partim autem ab obiecto extra , nimirum a terræ interpofitione per que omnia eclipsis demonstratur . ergo infufficiens eſt fola terræ interpofitio ad demonstrandam lune eclipsim , cum demonstrabile debeat per omnes illas cauffas demon- ftrari , a quibus fluit . Falſa hæc eft aduerfarij ſententia ( dixi ego poſterioris Critici capite ter tio ) quod demonftrabile per omnes cauffas demonſtrari debeat , a quibus fluit . Per vni- cam enim demonftrati debet , nempe per eam , quæ poſita ponit , ablata aufert , hoc eft , per cauf- fam æquatam , quam Ariftoteles ſignificauit primo poſter . in definitione ſcire , eam fingulari nu mero proferens : inquit enim ſcire effe , rem per cauffam cognofcere , propter qua res eſt , non di xit , per cauffas , propter quas res eſt . nulla enim affectio eft , quæ ex pluribus cauſsis æque pen deat , ac proinde per plures in eadem demonſtratione pofitas oftendi debeat : ex quo Ariftote- les ſecundo poſter . & ibi Auerr.com . 95. & 97. vnicam eſſe vnius rei cauffam prodiderunt , propter qua res eſt . ſunt quidé plures rei cauſſæ , quæ ablatæ quidé auferunt , at quæ pofita po- nat , & ideo æquata fit cauffa , & quæ affumi in eius demonſtratione , & tandem ex- primi in eius definitione debeat , vnica eſt , non plures : ex quo potifsima demonſtra- tio per vnicam cauffam fieri debet , nempe per eam , quæ in demonſtrandæ paſsionis defini- tione a facta cius demonftratione extrahenda , collocanda fit . quæ quidem cauffa præſup- poſitiue continet in ſe cauffas omnes remotas , vt ſenſitiuum ſupponit vegetatiuum , proinde in demonftratione commemorari non debent cauffæ remotæ , dum habemus æquatam : cum igi- tur moſtratur eclipſis in a & tu de luna , ſola ipfius æquata cauffa expreſſe ponitur , nempe interpo fitio terræ , reliquæ filentur , non quia reliquæ etiam ad eclipſim ipſius neceffario non concur- rant , vt forma lunæ , & reliquæ , verum quia cum de luna eclipſim in actu demonftramus , iam fupponimus fuiffe cognitam per antecedentem demonftrationem aptitudinem lunæ ad patien dam eclipfim , quæ ab eius forma prouenit , non enim deinonſtramus atum nifi prædemoſtra uerimus , C uerimus , aut præſcită intellexerimus aptitudinem.in vnica igitur demonſtratione lunæ plures cauffas afferre fuperuacaneŭ eſt , ac nugatorium , & c . Ac de re quidé hac omnibus manifeſtif- . fima , plura dicere putidú eſſe diximus . Adhæc in ſua propugnatione reſpondet aduerfa- rius inquens : Quando res aliqua demonſtranda a pluribus caußis fluit , quarum vna in altera non con- tinetur , vnica non potest eſſe cauffa adequata , quia licet ablata auferat , poſita non ponit , quod postulas equata rei caußa , vt fcilicet poſita ponat , & ablata auferat . Cum itaq ; eclipſari in luna a diuerfis caufis fluat , quarum vna in altera non continetur , nimirum a terre interpofitione , & a natura luna , qua eft , vt fit minor terra , recipiat lumen a fole , eique opponatur , nec fola terra interpofitio , nec fola natura lune poteſt eius defectus effe cauſſa adequata , licet enim vtrauis ablata altera remanente , auferat defeftum , virauis tamen pofita , altera ablata , eundem non ponit defectum . Quod earum cauſſarum vna in altera nõ contineatur manifeſtum est , nam qui dicit terra interpofitionem , non dicit naturam luna ; nec è conuerfo . In hac refponfione aduerfarius non plus adhibuit iudicij , quam in ceteris . Eadem enim eſt ra- tio cauffarum , quarum vna in eodem ſubiecto continet aliam , & earum , quæ fubie & o inter fe diftinguuntur , quod ad adæquationem , vt fic dixerim , cauffa attinet , ficuti enim in illis vnica eft æquata cauſſa , ſfic & in his , id eſt diſcriminis , quòd in illis æquata cauffa eſt ſimul ſubiecto cú alijs , in his non item : hoc vero eſt accidentarium ipſi rationi adæquationis . Quæuis cauf- ſa adæquata aut interna , aut externa habet hoc , vt fi ponatur , neceſſario ponatur effectus . Ad uerfarius autem hoc negans deceptus eft eo quoniam externam cauffam materialiter tantum confiderauit , non autem formaliter , prout refpicit ipſum ſubiectum , terram enim interpoſita per ſe confiderauit , non autem cum habitudine ad lunam : quo quidem pacto ſi conſideretur terra , verum elt , poſita terra , non poni eclipſim luna ; ac pofita etiam eius interpofitione , non continuo poni eclipfim , immo non poni ipſam lunæ naturam . Cofideranda autem fuit inter- poſitio terræ formaliter , hoc eft , cum reſpectu peculiari ad folem & lunam , quatenus ſcili- cet terra interponitur inter vtrumque , hoc enim pacto ſola interpoſitio terræ eft caufla eclip- fis adæquata : neque enim in a & tum vocari poteſt hæc cauſſa , quin actu detur eclipfis in- cludit etiam hæc cauſſa naturam lunæ , quam ſola terra , aut ſola terræ interpofitio non inclu- dit . natura autem lunæ omnino præfupponi debet , vt conſtituens lunam in actu ; quz pote- ſtate fic fubie & um eclipſationis . Cauſſe enim externæ adueniunt fubie & is exiſtentibus in a & u , quare ea pręſupponenda funt . Quod autem interpofitio terræ quando capitur pro cauffa colip fis adæquata , conſiderari debeat cum eo refpe & u ad ſolem & lunam , probatur & ex demon ſtratione eclipfis , cuius maior propofitio , vt alij putant , eſt hæc , quandocunque inter ſolem , & lunam terra interponitur , luna obſcuratur , in qua non ponitur fimpliciter interpofitio terra , ſed eius interpofitio inter ſolem , & lunam . Non enim dicitur cum terra interponitur , luna ob- ſcuratur , fed dicitur , cum terra in ſolem , & lunam interponitur . Ea enim eſt vis , & natura ple- rarumque cauffarum externarum , vt non ſemper ex neceſsitate agant in ſubie & um determina tum , quia ipſum non ſemper refpiciunt , neque ad id ita funt affe & ę , vt in ipſum agere poſsint . Cauffz autem internæ quia vel ipfæ conftituant natura ſubiecti , vel fluat ex natura fubiecti , ſem per ipſi inſunt , aut hærét , ideo ſemper effe & us fuos producunt.proinde hæ licet materialiter co- fiderentur , hoc eft , fine aliquo refpe & u ad effectus fuos , eos tamé pofitæ ſemper ponunt : at vero cauffa externæ materialiter confiderate poſitz non ponunt . Rationalitas enim etfi non confi- deretur vt cauffa riſibilitatis , ipſa tamen poſita in actu , ponitur rifibilitas : at vero terræ in- terpofitio fi non confideretur cum refpe & u ad lunam , licet in a & u ponatur , non idcirco ponit eclipſim , aut naturam luna . Inquit deinde aduerfarius ; Si velit Criticus quod terræ interpofitio di- cat naturam lune , quatenus eam præfupponit , hoc ei concedimus , fed ex hoc oppofitum potius , quam pro- pofitum colligeret . fi enim terræ interpofitio iccirco eſt cauſſa adequata defectus luna , quia preſupponie - eiufdem luna naturam , ergo non fola , & e contra . Fatuum hoc . Rationale præſupponit neceſſario na turam ſenſitiuam , vt fubiectum , & fine ipſa non poteſt nec eſſe cauſſa riſibilitatis , quonia apti- tudo ridendi pendet etia ab organis ipfius riſus , qui enim ijs caret , non eſt aptus ad riden- dum : organa autem illa tenent ſe ( vt ſcholaftici dicunt ) ex parte materiæ proximæ , quz conftituitur a natura ſenſitiua : ipſum tamen in demonſtratione riſibilitatis ponitur per fe ſolum . idem etiam dicendum de terræ interpofitione , ex hoc igitur propoſitum maxime colli- gimus , & oppoſitú ſentétiæ aduerfarij.na quod præſupponitur , nó repetitur . eius.n.repetitio nu gatio eft . Ac certe fi cauſſa præſuppoſitz in demöftrationibus exprimēdz forent , nulla effet de monſtratio monftratio , in qua vnico medio vti poſſemus , ne ipſa quidem demonſtratio riſibilicatis , vt clare patet . Poftremo argumentatur aduerfarius his verbis : Oftendo præterea naturam lune concurrere ad demonstrandum eiusdem tune defectum , nam bec conclufio , videlicet , ergo luna eclipfatur , per Criticum est potifsima demonftrationis concluſio , ergo habet , Quatenus ipſum : fed , Quatenus ipfum ex viri clar . fententia , que est etiam fententia ipfius met philofophi , dicit prædicatum inbarere fubiecto per ciuf- dem fubiecti naturam , ergo natura luna erit medium ad ostendendū de eadem luna defeftu , cum per Arist . maius extremu non poffit.de minove demonſtrari nifi per cauſſam , propter qua ci inest . Concurrit ergo cum obiecto extra uel explicite , vel implicite natura luna , ergo fola terra interpofitio non potest'effe caufla ade- quata defectus , et in confecutione demöftratio de luna defectu per folă terre interpofitione non eſt potiffima . Conditio , Quatenus ipfum , nó fignificat formaliter cauſſam , ſed ſola conſtitutionem fubie & i pri- mi , licet dici foleat , Quatenus ipfum , dicere prędicatú inhærere ſubiecto per eiufdem fubie & i na turam . Id facile oftendere poffumus . Ecce enim . hæc propoſitio : Homo quatenus homo eft rationalis , omniú confefsione habet quatenus ipſum , attamen hæc non fignificat eſſe in homi- ne cauffam rationalitatis , fed folum , hominem eſſe primum ſubiectü rationalitatis , quoniam rationalitas nulla habet cauffam.fic etiá in hac propofitione , luna quatenus luna eclipſatur , di Aio Quatenus ipfum nihil aliud fignificabit , quam lunam eſſe ſubie & um primum eclipſis , licet præfupponat cauflam , quæ extra eſt , immo & ipfam luna aptitudinem ad eclipſim . Quatenus ip- Jum ergo hic non ſignificabit , per cauffam , quæ fit in luna , proprie eam di & ionem accipiendo . Dici autem folet , Quatenus ipfum , dicere prædicatum inhærere fubie & o per cauffam , quia ple raque prædicata neceffaria habent cauffam , vt funt accidentia omnia propria . Dicitur & per cauffam internam , hoc eft per naturam fubie & i , quia plerumque demonftratione notifican- tur propofitiones ſecundi modi dicendi per ſe : propofitiones autem fecundi modi omnes enunciant prædicatum ineſſe ſubiecto per aliquod intrinfecum fubie & i , ſeu per cauffam inter nam in fubie & o latenteni , vel per eiufmodi cauffam intelligamus cauffas non folum non cauffa tas , verum & cauffatas , quæ funt accidentia inhærentia ſubie & o , vel intelligamus cauffamtatú fubie & i formalé , formam nempe , in quam cauffatæ omnes aliæ cauſſe reſoluútur : Quarti au- tem modi propofitiones raro in demonftratione locum habent , quia raræ funt eiufmodi propo fitiones , in quibus predicatum cum ſubiecto reciprocetur , ita vt in demonſtratione locuin ha- bere pofsint ; ac præterea non aptitudinem , led actum de ſubiecto enunciat , cuiusinodi accidé tía raro in ſcientijs demonftrantur , plerunque enim in ijs demonstrantur aptitudines . Propte- rea quia plerunque in demonſtrationibus oftenduntur propoſitiones ſecundi modi , in quibus prædicatu ineſt ſubiecto per cauffam internam , dicitur fimpliciter propoſitionú habentiú qua tenus ipſum conditioné eſſe vt prædicatú infit fubiecto per interna ſubiecti cauffam . re tamen vera , Quatenus ipfum dicit ſolam conftitutionem fubie & i priini , aliud præterea nihil , Conce- do igitur hanc propofitionem , luna eclipfatur , habere quatenus ipſum ; ad id vero , quod dicit aduerfarius , nempe quatenus ipſum dicere prædicatum inhætere ſubiecto per eiufdem fubiecti naturam , dico id effe plerunque veru , nimirum in propofitionibus ſecundi modi , non tamen - effe femper verum , quia vt dixi , hæc propofitio , Homo eſt rationalis , eſt primi modi dicendi per ſo , in ea tamen prædicatum non ineft fubie & o per naturam fubie & i , neque per cauffam vl- lã , cú ipſummet prædidatú fit cauffa , & natura fubie & i , ergo poteſt dari propoſitio habés qua- tenus ipfum , cujus prædicatum non infit fubiecto per eius naturam tanquam per cauffam adæ quatam . Vt igitur ad prima redeamus , optime Ariftoteles vbiq ; vnica affert cauffam eclipſis , interpofitionem terræ . & o & auo metaph.cont . 13. vnicam effe cauffam eclipſeos adæquatam no obfcure fignificat inquiens , Quid eclipsis ? priuatio luminis.fi vero addatur , a terra in medio inter pofita , bat est cum ipfa cauffa ratio . non inquit fimpliciter , cum cauffa , fed inquic , cum ipfa cauffa , ad oftendendum vnica eſſe cauffam . hanc enim habet emphafim vox , ipfa , vt nemo non videt : & quicunque locú illum interpretantur , non aliam nominant cauffam , quam interpofitionem terræ , & ibi Auerra ait allata cauffa eclipſis , nimirum interpofitione terræ , perfectam haberi co gnitioné eclipſis , eſt ergo interpoſitio terræ cauffa eclipſis adæquata . Ac vanum eſt dicere , his locis Ariftotelé , & Auerroem non dicere interpofitionem terræ effe eclipſeos æquata cauffam etfi.n.id totidé , ac prorfus ijſdem no enunciat verbis , fententia tamé prorfus eandem proferüt . " Dixi etiam Ariftotelem primo poſter . vnicam eſſe cauflam rei dicere , ob quam res eft : Ad hoc refpondet aduerfarius , Ariftotele loqui de fcientia aptitudinis , non autern de fcientia actus : Fuga hæc OGILIK け 。 eft , 4 eſt , non refponfio . De eadem enim cauſſa loquens Arift . ſecundo poſt . 6. qua vocat το ' μίσον , & τὸ ιιατί , de qua loquutus erat in primo , exemplum præcipue affert eclipleos , & cauffe ipfius , quam diximus , interpofitionis ſcilicet terra . Neque vero ipſe miretur , quod ego in Cri ticis dixerim , putidum effe de re hac omnibus manifeſtiſsima plura dicere . Vnicam enim effe cauffam , propter quam res eſt , nemo mihi præter ipſum aduerfarium in dubium reuocauit . CAPVT SEXTVM . Falfum effe lineam a perſpectiuo definiri eſſe longitudinem cumlatitudine , & profundi tate , ac falfum eße , mathematicas non puras eße magis phyſicas , quam mathematicas IXIT aduerfarius libro quinto logicarum difputationum cap . 4. perſpectiua , & muſicam , quamuis inter mathematicas connumerentur , accedere potius ad naturam philoſohiæ naturalis , quam ad naturam mathematicæ , idq ; philoſo- phum teftari in ſecundo phyſ . cont . 20. Præterea geometram dixit lineam defi- re in hunc modum , linea est longitudo fine latitudine , cuius extrema funt duo puncta , peripetiuuin autem definire lineam hoe modo , linea viſualis est longitudo habens latitudinem , & profunditatem , quas a linea remouet geometra , & c . Diximus ergo in his verbis aduerfarium duo errata comittere , ac prius effe , quòd perſpectiua , & muſica potius accedant ad naturam phi- lofophiæ naturalis , quâ ad naturam mathematicæ diſciplinæ : alterum effe , quod perſpectiuus definiat lineam , quod fit longitudo habens latitudinem , & profunditatem . Nam fi perſpecti- ua , & muſica ( dixi ego ) eſſent magis phyſicę , quam mathematicæ , quis id rectè ſentiens , eas vocaret potius mathematicas , qua phyſicas , & in albú mathematicarú potius referret , in quo ab omnibus fere collocatur , qua in album phyſicarum , cùm vnúquodque conueniétius denomi netur ab illo , cui affinius eft , qua ab eo , cui minus eſt affine . cauſſam auté erroris huius dixi flu xiffe ex prauo intellectu contextus 20. ſecundi phyſici , cuius vulgata interpretatio hæc eft : De monstrant autem & que ex mathematicis magis phyſica funt , ut perspectiua , & harmonica , & astrologia . quæ quidé ita reddita decipere aduerfariú potuere , vt exiftimaret ita eas eſſe magis phyſicas , vt magis effent phyficæ , qua mathematica . Attamen ſi ea diligenter ipſe legiffet , & bene confi deraffet , in erroré hunc minime incidiſſet , vt contra do & iſsimorú exiſtimatione ſciétias has ma gis effe phyſicas , quam mathematicas exiftimaret . Vidiſſet enim vocem , Magis , non poftulare poſt ſe , qua mathematica , quas duas voces aduerfariusſubintelligit , vt hanc effe velit integram , & rectam loquutionem , Demonstrant autem & que ex mathematicis magis phyſica funt , qua mathematica , fed potius hanc , aut fimilem requirere oratione , nempe , quam aliæ mathematica.vt per alias mathematicas intelligantur puræ mathematicæ , fi itaq ; bene verba intellexiffet aduer farius , certe exijs vidiffet , eo modo ( etfi non ſatis rete ) latine redditis verbis inferri non pof- ſe , opticain , & harmonica eſſe magis naturales , quam mathematicas . Sed profecto vt ſenten- tia effet clarior vertendum fuiffe dixi aliter illud φυσικώτερα . hoc enim loco vox comparatiua non folú ( dixi ) nó auget , fed meo etiam iudicio inminuit : immo vero ſi ſequamur iudiciū vete- rum grammaticorum , ſemper minus aliquid dicit comparatiuum , quam poſitiuum . Certe id Gaza euenire aliquando , apud Græcos , obferuauit . Cuius hæc funt verba : Ανάπαλιν δ ' ενίοτε τοῖς συγκριτικοῖς ἀντὶ ἁπλῶν θετικῶν ἐτι χρήσασθαι , και τι θετικού μετριώτερον βούλεσθαι ὁ λέγων δοκεῖ . Hac igitur voce , phyſicotera , hoc loco dicendum eſſe , Ariftotelem minime intelligere voluiffe harmonicam , & opticam efle magis phyſicas , quam mathematicas , fed præter quam quod mathematicæ funt , ſapere non nihil phyſica . propterea vocat cas philoſophus mathematicas , quia re vera funt mathe matice , & fimul phyſicoteras , quia non funt prorfus phyſicæ , fed mo do quodam phyſicæ , quoniam non nihil habere videntur affiniratis cum rebus phyficis , qua- tenus ipſam quantitatem confiderant in determinatis rebus , & fubie & is phyſicis materialibus propterea , fi hæ quæ modo quodam , ſeu ſecundum quid phyſicę dicuntur , res in determina- ta tantum materia confiderant , licet a materia ſeiunctas ( inquit Ariftoteles aduerfus eos qui ponentes ideas , eas effe volebantre , & ratione a materia ſeparatas ) quanto magis res cú ma- teria , & vt obnoxias materiæ confiderare debuerit ſcientia phyſica ? Vt argumentetur Arifto- E teles teles a minori ad maius huc in modű , fi quæ mathematicæ funt , propterea quòd phyfice ſunt ſe : cundum quid , & paullulum ſapiunt naturam phyſicarum , non confiderant res , nifi in mate- ria determinata , quanto magis immerſa materiæ eſſe debuerit illa , quæ non ſecundum quid , verum fimpliciter eſt phyfica ? Hoc modo interpretata ratio Ariftotelis in cont . illo 20. fecundi phyſici , validiſsima eſt , ac proinde tanto digna philoſopho . Secundum erratum aduerfarij ef- ſe diximus , quod perſpectiuus definiat lineam effe longitudinem cum latitudine , & profundita te . quod nunquam fando auditum . Si enim linea definiretur a perſpectiuo , vt res latitudine , & profunditate conftans , linea perſpectiui effet corpus geometræ , quia corpus geometra illud eſt , quod longitudinem , & profunditatem habet . Refpondet ad hæc in ſua propugnatio- ne aduerfarius his verbis : Vi primi perperam iudicati erroris confpicua magis refulgeat defenſio , a fe- cundo ordiemur , pro cuius euerſione id accipiendum est , quod in Aristotele verſatis est notum , nempe indiui- fibile minimum , & punctum dupliciter vfurpari , vel ratione , vel ſenſu : punctum , & minimum ratione illud eft , quod abſolute , fui natura , & conditione eſt tale , punctum vero , & minimum ſenſu est illud , quod videtur quidem , & non eft , adeo quod minus co fub ſenſum non caderet . Ex hoc oritur distinctio puncti , linea , ac ſuperficici in mathematicam , & phyſicam , nam mathematicum punctum est penitus indiuifibile , pu Etum vero phyficum videtur minimum ſenſui , at non eft : id ipſum de linea , & fuperficie , relata ad latitudi- nemilla , hac ad profunditatem , fe habet . Hæc distinctio elicitur ex varijs locis Ariftotelis , veluti ex primo de calo 1 17. & primo de ortu & interitut . 35. Ac viris doctis ingenue philoſophantibus confpicua est , ex quo refulget euerfio fecundi a Critico iudicati erroris , & ea confpicue ex Aristotele elicitur . nam cum perspectiuus lineam confideret materia iunctam , eamque confideret vt phyficam , vere punctum , & linea perſpettini poſſunt dici corpora abſolute , quia iuncta materiæ funt minima phyſica , & fecundum , ſenſum nõ aute abfolute.Cocedamus aduerfario diftin & ioné hanc eſſe conſpicuam viris do & is ingenue phi loſophantibus , hoc enim nihil officit noftræ reprehenſioni : linca enim perfpe & iui non dicitur phyſica in ea ſignificatione , qua ab Ariftotele precitatis locis ſumitur pun & um , fed longe alia proinde distinctio facienda eſt vocis phyſica vel naturalia . eft auté hæc : naturale dicitur vel id , quod habet natura , & eſt ſubie & u accidentiú , vt funt corpora omnia phyſica , vel id , quod eft in ſubie & o naturali , vt funt accidentia , quæ ob id poſſunt dici naturalia ( licet nor fatis proprie cú proprie tantú naturalia dicantur , quæ habent naturam , ipſa ſcilicet accidentiú ſubiecta ) quo modo minus improprie naturalia dicuntur accidentia verbigratia quæ funt de predicamento qualitatis , quam ea , quæ funt de prædicamento quantitatis , ea.n. non nifi ex mutatione aliqua oriuntur , aut mutationis alicuius cauffæ funt , ob id præter phyſicam nulla de his alia poteſt eſſe ſcientia , quia ratio formalis phyſicę eſt motus , & mutatio . At vero accidentia de prædi- camento quantitatis , neque a mutatione neceffario veniunt , neque mutationem in alijs faciunt ; proinde hæc minus proprie dicuntur naturalia , quoniam ea poſſumus abſtrahere a materia non confiderando ipſa vt accidentia rerum naturalium . quo quidem modo confiderantur a pu ris mathematicis . quando autem hæc etſi non confiderantur vt accidentia corporis naturalis , confiderantur tamen vt in definito ſubie & o funt , verbigratia cum confideratur linea non qui- dem vt pafsio corporis , fed tamen vt in fubie & o aliquo definito exiſtens , verbigratia vt in ra- dijs ab oculis ad obie & ú viſibile emiſsis , ité numerus vt in ſonis , tum hec accidentia poſſunt ad huc dici phyfica , quatenus confiderantur vt funt in rebus phyſicis , ſed multo minus pro- prie . Naturale igitur proprie dicitur corpus habens naturam , minus proprie naturale dicitur accidens in eo corpore exiſtens . quoniam autem accidentia non ſunt eiuſdem naturæ , fed alia a mutatione pendent , alia minime , quæ pendent a mutatione comparata eum illis , quæ ab ea mi- nus pendent , minus improprie quam illa dicuntur naturalia : illa autem quę a mutatione mi- nime pendent , inter ſe comparata , quatenus ſcilicet cófiderari poffunt , vel vt accidentia , & paf- fiones corporis naturalis , ex co manantes , vel vt in ſubie & o definito verſantes , primo modo mi nus improprie , fecundo autem magis improprie naturalia dici poffunt.atque hoc poſtremo mo do linea perſpectiui dicitur naturalis , quia ſcilicet confideratur vt exiſtens in re naturali , nem pe vel in radijs viſualibus , vel in aere interiecto inter viſum , & obiectum viſibile , non autem vt paſsio viſus , aut tale aliquid . Atque hoc dicere voluit Ariftoteles ſecundo phyfico cont . 20 . his verbis : Perspectiua autem mathematicam quidem lineam , fed non quatenus mathematicam confide- rat , fed quatenus phyſica eft . Quatenus phyſica eſt , inquit , hoc eft quatenus eſt in determinato corpore phyſico . Vbi illud notandu Ariftotelem dicere perfpe & iuam confiderare lineam ma- thema- t thematicam , quod eft , lineam fine latitudine . Non credit aduerfarius expofitioni huic mea ? faciam mox vt ei libenter fidem habeat , ecce verba Simplicij hunc locum exponentis : Per- Jpettina autem accipit lineam mathematicam . nam vt longitudinem folum , ſine latitudine illam confiderat , fed non qua mathematicam , fed qua naturalem . Quid pro nobis clarius ? non ne igitur palinodiam canet aduerfarius , ſi ſapiet ? At ipſe nobis affert Alhazenum libro primo propofitione 14 . & Vitellium perſpectiuos vt fibi hac in re fuffragantes . Neque vllibi Alhazenus , aut Virel- lius dicunt lineam eſſe longitudinem cam latitudine , & profunditate , nec , fi dicerent , eſſet ijs credendum , cum ſtultissimum fit hoc afferere : & eorum principijs contrarium . Vt autem ad- uerfarius intelligere poſsit quomodo a non puris mathematicis lineæ & puncta conſiderentur codem modo , quo a puris mathematicis , coſulat cos , qui locorum longitudines dimetiuntur : ac roget cum explorare volunt longitudinem & interuallum loci , quam ab vno termino ad alium du & am lineam confiderant , cogitent ne eam vt lata , & profunda , an ſolum vt longam , ipſi enim ridentes , dicét ſe quærere longitudinem loci , proinde lineam confiderare vt longa , non vt lata , hoc enim ad rem nihil pertinet , fic etiam perſpectiuus cum lineam ab oculo ductam ad obie- & um vifibile confiderat ; non confiderat vt latam , ſed tantum vt longam , vt rectam , vt refra- Cam , vt angulos efficienté , & cetera huiufmodi : in eo differt a gemetra , quod is linearum re- & itudinem , refra & ionem , curuitatem per ſe ipſas confiderat , nulli eas applicans determina- to fubiecto , perfpe & iuus auté eas applicat ſubiecto determinato , illarū tamen ſolam confide- rat longitudinem , nempe earum progreſsionem in longum , non autem in latum , aut in profun dum . aduerfarius autem deceptus eſt forte quia confiderauit lineas illas , quæ in libris perſpecti uæ exaratæ funt , quæ certe latitudinem habent : & phyſicæ funt co modo , quo phyficum dicitur puntú ab Arift . primi de celo 117. commemoratu . Sed puerilis eſſet hæc deceptio . An forte deceptus eſt a voce , viſualis ? putauit.n.forte dici viſualé perſpectiuilineam , quia videturratqui hoc etiam falfum eſt . Viſualis porro linea dicitur , quia conſideratur in viſu , quatenus a viden- te ad rem viſam protrahi , ac produci mathematice cogitatur . Non ergo linea perſpetiui mo uet ſenſum , nifi ille , que in Vitellij , & Alhazeni , & aliorum libris extant . Cum igitur dicat ad verfarius : Sunt itaque linea gemetrica , & linea phyſica distincta , & ideo confiderans lineam , vt geome tricam , differt per modum confiderandi , & definiendi a confiderate lineam , vt phyſicam : at geometra , perspectiuus ita fe habent , non eft igitur idem vtriufque conſiderandi , & definiendi modus . Reſpondeo ſi per lineam phyſicam intelligat linea , quæ videri poteſt , concedo hanc effe diſtinctam a geo- metrica etiam quo ad eſſentiam , fi vero per naturalem , intelligat lineam perſpectiui , dico cá differre a linea geometrica non quo ad eſſentiam , ſed quò ad illud accidens ; nempe quod linea perſpectiui fit alligata certo cuidam fubiecto , linea autem geometrica fit abſtracta ab omni fubiecto.propterea nego definiendi modum perſpe & iui eſſe diuerfum a modo definien- di geometre quoad eflentiam rei definitę , cú vterq ; definiat linea eſſe lõgitudiné fine latitudine . Et nego perſpectiuú a geometra differre per modum confiderandi , in quo etia ſi differret , ad huc modus confiderandi non poteſt vllo pasto mutare effentiam , & naturam rei confiderata : quod vel pueri ſciunt . at vero qui lineam geometricam confiderat vt latam , & profundam ; mutat naturam lineæ , & facit cam effe corpus . fi ergo geometra non differt a perſpectiuo in re confiderara , perſpe & iuus lineæ geometricæ debet eum afferre confiderandi modum , qué ea recipere poteft in ſuo ſtatu , & in effentia ſua manens ; alioqui falfum erit hos duos artifices in re confiderata non differre . Vt igitur vna atque eadem in ſubalternate ſcientia , atque in fubal- ternata maneat res confiderata , non debent diuerſz eius afferri definitiones to modo , quo di- uerſas affert lineæ definitiones aduerfarius , qui in hac re ica ridiculus eſt , vt ridiculus mihi ipſe videar , qui cú eo difputatione hac de re longius protraha . Nunc quæſo cognoſcite interpretatio nem contex . 20. ſecundi phyſici , ab aduerfario productam : Hoc cum fit verum ( inquit ) refpondes etiam Aristotelis inſtituto in ſecundo phys . vult enim ibi philoſophus manifeſtare aduerfus Platonem for- mas materiales non poſſe a materia fecerni . & cum id ostendiffet de formis abfolute phyficis , qua fe habent vt fimum , idem oftendit etiam de formis mathematicis , que se habent vt curuum , patefaciendo , quod quam uis a geometra definiantur fine materia , tamen a mathematicis medijs , qua lineam confiderant vt phyſicam , connectuntur cum materia , & per materiam definiuntur.at niſi perſpectiuus lineam fecus confideraret , & definiret , acid faciat geometra , re vera confirmatio illa Aristotelis inanis effet . Argumentum illud 2 minori ad maius , quod & Themiftij ipfius , & communi interpretationi confentaneum eſt , ad- uerfarius verſarius inane exiftimare videtur , nëpe ſcientiæ ſecundum quid phyficæ , vt perfpe & iua , & c.no poffunt res confiderare fine materia , vt lineas , circulos , & c . fed neceſſe habét hæc omnia confi- derare in ſubiecto , & materia determinata , quanto igitur minus naturalia ipſa , quæ conſtant in . trinfece ex materia , phyſicus abſtrahere poterit ? inane , inquam , hoc exiftimare videtur argu- mentum , illud vero tantūmodo ſolidum , quod ex ſuppoſitionibus ſuis præclaris elicitur , nem- pe aliter lineam verbi gratia a perſpe & iuo definiri.Sed quomodo lineam per te definit perfpe- & iuus ? age dicito , hoc ( inquies ) modo , vt a te definita eſt lib.5 . logicarum difp.cap.4.linea vi- Sualis eft longitudo habens latitudinem , & profunditatem . Ddefiniat hoc modo linea perſpectiuus . quid poſtea ? an ob id perſpectiuus erit magis phyſicus , & magis phyfice res confiderabit ? fi id ſequetur , nihil obſtiterit , quo minus & geometra dicatur phyſicus , & impurus mathematicus , cú & ipſe conſideret & longitudiné , & latitudiné , & profunditaté , fi quidé gemetriæ pars eſt ſtereometria , qua eſſe ſubalternantem , no ſubalternatam tradidit , Ariftoteles primo poſter . & ibide Themiſtius parte geometriæ , facit , vt reuera eſt facienda , in qua confiderantur quæ con ſtant longitudine , latitudine , profunditate . Sed ſtercometra purus eſt mathematicus , ergo & purus erit mathematicus perſpetiuus ipſe.per fundameta igitur aduerfarij potius pſpectina eſt pure mathematica , quá vllo modo phyſica . Certe quod efficitur ex eius ſuppoſitionibus argumé tum Ariftotelis nihilo erit validius , quá quod ex noſtris eſt factum : immo validius multo no- ſtrum eſſe nemo non intelligit . Sed mittamus hæc . Poftea meinclamat , tu vero ( inquiens ) a quo didiciſti vnum , eundemque effe geometrie , & perspectiva definiendi modum , cum earum confiderandi mo- di fint diuerfi ? Rogato me potius a quo difcere contrarium potuerim , exceptis tui fimilibus primum enim res conſiderata vtriuſque eadem eſt quoad eſſentiam , differt enim tantú per ac cidens : modus autem conſiderandi idem ex viri clar . ſentétia . Cú ergo non differant in re co- fiderata , niſi diſcrimine accidentali , idem eſſe omnino debet quo ad effentialia modus definien di . Ad cetera : Pertranfiens modo ( inquit ) ex fecundo ad primum nuncupatum errorem , non ignoro lite effe inter philofophi interpretes de mathematicis medijs , num magis fint phyſica , an magis mathematica.Verun tamen cum D. Thoma in 2. phys.existimo ego eas effe magis phyſicas . quod elicio ex verbis Aristotelis di centis : oftendunt auté & mathematicarum quę magis phyſicæ funt . Nec dicere valemus , id de- bere intelligi , facta comparatione cum pure mathematicis , dicendo , vt Criticus , quod funt magis phyſica , quam ille , quæ funt pura mathematica . nam fi id diceremus , in confpicuum errorem laberemur , quod fcili- cet pura mathematica ob vim comparationis effent phyſica . Erratum merito dixi eſſe , quod ab auerfa- rio dictum foret mathematicas impuras eſſe magis phyſicas , quam mathematicas : fi enim prin cipia , & media fuarum demonſtrationum fumunt a puris mathematicis , quomodo poffunt ma gis phyſicæ dici , quam mathematicæ ? ſi enim demonftratio ſumit appellationem a medio , & media conclufionum huiufmodi ſcientiarum à ſuperioribus puris mathematicis petuntur , vel certe in eas reſoluuntur , cur eas eſſe dicamus magis phyſicas , qua mathematicas ? Quia inquit , modus earum conſiderandi eſt phyſicus . Immo vero ex hoc inferre debuit modum confideran di harum ſcientiarum non eſſe phyſicum , quoniam cum media , & principia deſumantur ex eo- dem fonte , vnde petitur modus confiderandi ; ſi principia fumuntur a ſubalternantibus , ab ijf- dem quoque modum confiderandi eſſe deſumendum neceſſario ſequitur . hinc etiam inferre li cet , quando Ariftoteles dixit 2. phyſ . lineam a perſpectiuo confiderari vt naturalem , non in- nuere per id perſpectiui modum confiderandi , ſed ſolum id dixifle ad oftendendū accidentale il lud diſcrimen geometriæ & perſpectiuę , vt dictum eſt a viro clarifsimo in libro de tribus præ- cognitis . Hoc cú forte poſtea confideraffet D. Thomas , quod afferuerat in phyficis , népe ſcie- tias haſce eſſe magis phyſicas , qua mathematicas , id retractauit ſuper Boethú de Trinitate q.5 . de diuiſione ſcientiarum , artic . 3. vbi fatetur has eſſe magis mathematicas , quod & fatentur mathematici alij clarifsimi , & clarifsimi philoſophi . Nec vero timendum eſt , ſi , φυσικώτεραι reddétes , magis phyſica , cú auctore vulgatæ verſionis , dicamus magis phyſica , quá puras ma thematicas , ne puras mathematicas ob vim comparationis phyſicas efficiamus . Timeane hoc , qui negligenter in auctoribus legendis verſati funt . Quid ? non abeo longius.en tibi fi- milem dicendi modum ex Ariftotele in contextu ſuperiore ſecundi phyſici , dicente , Phifica enim abstrahunt , cum minus abſtracta fint mathematicis . Si ergo aduerfarius ob vim compara- tionis colligi putat puras mathematicas effe phyficas , co quia impuræ dicunturijs eſſe magis phyſica ; fequitur.n.ex hoc , puras eſſe minus phyſicas , ac proinde phyſicas ; fimiliter ergo dicam phyſica 4 phyſica abſtrahere , qa ſi minus abſtrahút mathematicis , ergo abſtrahunt.at falsŭ eſt ex Arift . phyſica abftrahere a motu , ergo fequitur cóparationé hic nó cogere vt phyſica abſtracta pute- mus efle : quod fi hic comparatio non cogit , neque igitur in textu ſequenti coget , vt puras mathe maticas effe phyſicas exiftimemus . Quod auté hic non cogat , teſtatur Simplicius inquiens Ari- ſtotelem dixiffe phyſica eſſe minus abſtrata mathematicis non quia putet Ariftoteles phyſica effe abſtracta , cum ne cogitatione quidem a motu poſsint iuxta eius ſententiam abſtrahi , ſed δι ευλάβειαν φιλόσοφον . Quod autem fine motu & materia ne cogitari quidem poſsint naturalia , manifeſtat Ariftoteles exemplo ſimitatis , quæ fine materia & fubie & o intelligi non poteſt . Hęc Simplicius . Habeo & alia huiuſce loquendi rationis exempla , quæ cum alijs quamplurimis abu- fionibus , & άμαρτύμασι ſcriptorum tum Græcorum tum Latinorum a me obferuatis , breui , Deo annuente , in lucem proferam . Inquit deinde aduerfarius : Quod verò mathematica nuncupеп- tur , parum refert : appellantur enim mathematica tum ratione fubalternationis , quoniam mathematicis fub- alternantur , tum etiam quia fuam confiderationem in principia mathematica refoluunt , at per proprium con- fiderandi modum cum materia , motu , & ſenſu iunctum magis phyſica funt . Si mathematicæ mediæ , vel impuræ ſubalternarentur puris mathematicis ſecundum partem aliquam ſui , vt ſubalternari di cuntur phyfica quoad tractationem de iride ipſi perſpectiua , & chirurgia , quatenus agit de vul- nere orbiculari ipſi geometriæ , hæc aduerfarij reſponſio admitti poſſet : Verum cum impuræ mathematicæ ſecundum ſe totas puris mathematicis ſubalternentur , hæc refponfio explodenda ) \ eft vt fibi contradicens.ſubalternari.n.puris mathematicis ſecundum ſe totas ( hoc enim de ijs negari non poteſt : & hoc fignificat , verbum , ſubalternari , cum abſolute ſumitur vt ipſum ſu- mit aduerfarius ) & effe phyſicas , idem eſt dictu , ac eſſo vere mathematicas , & effe vere phyſicas , videlicet hermaphroditos . Poſtremo notat & aíaduertit in me aduerfarius , vt & hoc loco Criti- cus videatur effe , peccatum quoddam in ſyllogizando meum : His peractis , inquit , acre noſtri Cri- zici ingenium obiter retegere lubet.exponens ipfe vocem illam , φυσικώτερα , in 20. contex.fecundi pbys.quod Scilicet harmonica , & optica modo quodam , & fecundum quid phyſica funt , pronunciauit comparatiuum minus aliquid femper dicere , quam pofitiuum , illudque Gaze auctoritate confirmauit , inquiens certè id Gaza euenire apud Græcos aliquando obferuauit . Quæ obfecro , hac est confirmatio ? Caza apud Grecos aliquan- do obferuauit comparatiuum minus aliquid dicere , quàm poſitiuum , ergo femper comparatiuum minus ali- quid dicit , quam pofitiuum . O miſer Critice deſinas ineptire . Ego verò miſer . cú homine enim mihi res eft , quicum me Aſcenſium etiam interdum agere oportet . Cum dixi , certe id Gaza euenire ali- quando apud Græcos obferuauit , nolui per hæc verba propoſitionem illam vniuerſalem confir mare , Cominus aliquid ſemper dicere comparatiuum poſitiuo : ſed co verba illa dixiffe volui , ve conftaret in propoſito Ariftotelis loco τὸ φυσικότερα ſumi poſſe vt fignificans minus , quam τὸ φυσικά : & confequentiam hanc feci , comparatiuum ex auctoritate Gazz aliquando minus dicit poſitiuo , ergo potelt το φυσικώτερα minus dicere , quam τὸ φυσικά . hæc eſt mea conſe- quentia , non autem illa inepta , quam inepte mihi imponit aduerfarius , ſcilicet , Gaza obferuauic aliquando comparatiuŭ minus dicere poſitiuo , ergo ſemper cóparatiuú minus dicit poſitiuo.nó enim auctoritatem Gazæ produxi ad probandam illam vniuerfalem propoſitionem ( vt dixi ) ſed ad oftendendum hoc peculiare , nimirum τὸ φυσικώτερα poſſe minus dicere , quam τό φυσικά . quod quia probare tum mihi non vacabat per vniuerfalem propofitionem , quæ eft , compara- tiuum ſemper dicere minus poſitiuo , often dere ſatis habui per particularem Gazæ propoſitio- nem . Senfus ergo meorum verborum hic eft : το φυσικώτερα hic non auget , ſed potius im- minuit ſignificationem rei ; ac imminuunt interdum voces comparatiuz . immo ve- ro eas ſemper imminutam dicere qualitatem alij voluerunt . Sed vt cunque fit , certe eas aliquando imminuere Gaza obferuauit : quare & hic τὸ φυσικώ τερα minus quam τὸ φυσικά fignificare poteſt , hic eſt meorú ſen- ſus verború , qué qui Latinè ſciat , ex ijs facile eruet . Quicúque ergo ea dici inepte putat ; ineptus ipſe eſt . Ne igitur hæc aduerfarij admonitio videlicet , o miſer Critice de finas ineptire , ineptiſsima videatur , cú & ip- ſe Criticú agat , ca in ſe ipſum reflectat . Iure igitur duo , quæ diximus , aduerfarij errata in Criticis repre hendimus , eaque iure errata vocauimus . : 144 E 3 1 CAPVT SEPTIMUM Syllogifmum illum , quo per animal rationale oftenditur riſibilitatem effe apti- tudinem hominis ad ridendum , non eſſe Auerroi demonstra- tionem , immo neque Syllogifmum : Ixit aduerfarius libri ſui 4.difputationum logicarum , cap.2.demonſtrationé illă , in qua concluditur eſſentialis definitio paſsionis de paſsione per aliam eiuſdem pafsionis cauſſalem definitionem , non poſſe eſſe potiſsima , ſed tantum propter quid : vt gratia exempli : Propter aíal rõnale eſt aptitudo hominis ad ridendū , ſed rifibilitas eſt propter aíal rationale , ergo riſibilitas eſt aptitudo hominis ad ri- dendum . Idem libri quinti capite vltimo affirmare non eſt veritus hanc eſſe ex Auerrois ſenten tia com.47.ſecundi poſter.potiſsimam demonſtrationem , immo vero præcipuam inter potiſsi- mas . Quæ duo aduerfarij dicta poſterioris Critici cap.quinto in diſquiſitioné vocauimus , often dimuſque corum alterum inconftantiam aduerfarij patefacere , qui diſput.logicarum libro ſex- to , vbi agit de ſpeciebus demonftrationis , eas ſolas demonftrationum propter quid nomine ſic dignatus , quæ de ſubiecto concluderent inhærentiam propriæ affectionis : alterum vero non obſcure fignificare cum Auerroi tribuentem ea , quæ fi dixiflet Auerroes , ad agnatos deducen- dus fuiffet , Auerroem non intelligere.produxique Auerrois ex com.47.in ſecundum poſter , ver ba , quæ aduerfarius non intelligens imponit Auerroi quæ nunquam ille ſomniauit . Explicans Auerroes ſecundi pofteriorum contextum ipſi quadragefimum ſeptimű , cuius quidem contex- tus iuxta verſionem , qua vſus eſt ipſe Auerroes , in initio hæc verba leguntur : Ex diftis itaque euidens est , quomodo demonftratio de eo quodquid eft , inueniatur : & quomodo non est : Hæc verba in duas ſecat claufulas : quarum prior hæc eſt : Ex diftis itaque euidens est , quomodo demonſtratio de eo quodquid est , inueniatur : pofterior autem hæc : Et quomodo non eft : ac priorem quidem ſepa - ratim explicat , ac feparatim poſteriorem . Nulli autem eſt dubium Ariftotelem per hæc verba dicere velle ipfius definitionis dari modo quodam demonftrationem , quatenus elicitur defini- tio ex ea demonſtratione , in qua oftenditur paſsio de ſubiecto : non dari autem , quatenus mon- ſtrari definitio vlla , vel ſubſtantiæ , vel accidentis , hoc eſt , de ſuo definitio per demonſtrationem concludi , non poteſt . In prioris igitur claufulæ expoſitione non poteft Auerroes loqui , nifi de ijs demonftrationibus , ex quibus definitio elicitur , népe de veris demonſtrationibus , in quibus pafsio de fubiecto ſuo demonſtratur : in poſteriori aut no niſi de ijs , quæ concludunt definitioné de definito ; quæ quoniam concludi nó poteſt per demonftrationem , merito inquit Ariftoteles quod eius demonftratio non detur . Auerrois ex com.47.ſecundi poft . verba hæc funt . Dum di- xit Arift . Ex dictis itaque euidens est , quando ſit demonstratio de eo quodquid est , intendit , Euidens itaque eſt ex diftis quomodo ex demonstratione educatur definitio.quando enim definitio ex demonstratione educi- tur , aliquo modo inuenitur demonftratio de co quod quid eft , ideft de ipfa definitione , que autem demonſtra- tio fit illa , boc fit quando ipfum definitum fuerit maius extremum , & fumitur oratio explicans loco eius no- minis , & deduxit in medium maioris extremi cauffam , fiue illa cauſſa ſignificetur per orationem adeo quod eius fit aliqua definitio , fiue fuerit de illis , qua non ſignificantur per orationem . Difpofitio enim medij termi- ni , qui est cauſſa maioris extremi , non euadit quatuor modos : quorum vnus est , quòd vnaqueque fignifice- tur per in complexam diftionem , & hac demonftratio non eßet definitio proxima potentia . fi vero fit , hoc eft per remotam , ideft quod illa non ſit definitio poſitione differens , niſi poſt commutationem maioris extremi per orationem explicantem.fecundus autem modus eft , quod medius terminus fignificetur per orationem , & maius extremum per orationem , & de re huius demonftrationis non eft dubium quod fit perfefta definitio.me dius autem terminus insidit inter duas res , quibus commonstrauit maius extremum , videlicet inter accidens , quod eft genus definiti , & inter ipfius ſubiectum.Tertius autem eft , quod maius extremü fignificetur per ora tionem , & medius fignificetur per dictionem , & bac etiam eſt definitio in potentia , ficut definitio perfecta , que non est alia a prima , medius autem terminus cadit in illam , quando cadit a prima . Et quartus est quod maior terminus ſignificetur per diftionem incomplexam , & medium , quod eft cius tauſſa , ſignificat illud per orationem , & bec iterum eft definitio in potentia , nifi quia eſt remotior prima : indigemus enim in ea comon- Stratione ad A ftratione nominis , & rei , per demonſtratione propter quid , ficut eſt diſpoſitio demoſtrationis fimpliciter . & c . Horum Auerrois verborum hęc eſt ſententia : Patet ex dictis quomodo fit demonſtratio ipfius quid eſt eſt . n . eius demonſtratio , quatenus ex demonſtratione educitur ipsú quid eſt , ſeu defini tio accidentis . Hæc autem demonſtratio , ex qua definitio educitur accidentis , eſt ea , pro cu- ius maiori extremo ponitur ipſum accidens circumſcriptum per orationem explicantem , hoc eſt per definitionem fuam nominalem , vt fi dicamus , omne rationale eſt aptum ad riden- dum , eſt oratio explicans , & nominalis definitio riſibilis . pro medio auté termino ponitur aut vox incomplexa , vt ratioale , aut oratio explicans , ideſt definitio eius nominalis , vt ratio- nis capax . nihil emim refertan medium fit dictio complexa , an incomplexa . Maius autem extremum melius eft vt ſit di & io complexa . & fi enim quatuor maioris extremi cum medio diſpoſitiones dari poſsint , Vna , cum vterque terminus eſt di & io incomplexa , vt , omne rationale eſt riſibile ; Altera , cum vterque terminus eſt dictio complexa , vt omne ra- tionis capax eſt aptum ad ridendum ; Tertia , cum maius extremum eſt di & io complexa , & me dius terminus eſt di & io incomplexa , vt omne rationale eſt aptum ad ridendum ; Quarta , cum medium eſt ditio complexa , & maius extremum eſt incomplexa : tamen eſt melius vt maius extremum ſit dictio complexa , vt eſt ſecunda , & tertia diſpoſitio , quam vt fit incomplexa , vt eſt prima , & quarta . nam in prima , & quarta diſpoſitione ſi fiat demonftratio , erit qui- dem definitio potentia , ſed potentia quidem remota ; quòd fi fiat in ſecunda , & tertia di- ſpoſitione , erit definitio potentia quidem , non actu , fed tamen definitio potentia proxi- ma . Nam fi dicamus , omne rationale eſt aptum ad ridendum , Homo eſt rationalis , Ergo , & c . hæc demonftratio erit definit o propinquiore poteſtate , quam fi dicamus , omne rationa le eſt riſibile , & c . Na illud , Aptum ad ridendum facile comutabimus in aptitudo ad ridendi , quæ eſt definitio quidditatiua , & formalis rifibilitatis , cuius integra definitio ex demonſtratio- ne , eſt elicienda . De ea igitur demonſtratione loquitur Auerroes , in qua monſtratur paſsio de fubiecto ex qua tandem educitur definitio ipſius pafsionis , cuius diſpoſitionem medij , ac maioris extremi poſſe quattuor modis fieri oſtendi , non autem de ea , in qua monſtatur defini tio . De ca enim fi agit , agere debet in pofteriori claufula , quæ eft : Dum autem dixit Arift . Ει quomodo non fit demonftratio ipfius quod quid est , Intendit quòd demonftratio concludat ineſſe definitione definito per aliam definitionem , quæ fit mediu . Cuiusmodi quidem demonftratio non datur . Hanc vero ab aduerfario comemoratä demonſtrationem ſi dari vellet Auerroes , & Ariftoteli cam omnino neganti , & fibi ipſi faceret iniuriam.præterquam enim quod definitio nulla de definito , poreſt demonftrari , accedit co , fyllogifmum hunc , quo concluditur aptitudo hominis ad ri- dendum de riſibilitate tantum aboſſe vt demonftratio fit , vt ne fyllogifmus quidem topicus fit , imnio vero ne ſyllogifmus quidem fit , cum peccet in forma , proinde nihil concludat . Quis.n. fyllogifmus hic eſt , Propter animal rationale eſt aptitudo hominis ad ridendum : At riſibilitas eſt propter animal rationale , ergo rifſibilitas eſt aptitudo hominis ad ridendum ? fi enim hæc illatio huius fyllogifmi foret neceffaria , neceſſaria etiam foret hæc , Propter animal rationale eſt aptitudo hominis ad ridendum , At vero ſciendi facultas eſt propter animal rationale , ergo & ſciendi facultas eſt aptitudo hominis ad ridendum.os & audaciam hominis quæſo ſpectate , tribuentis Auerroi , quæ fi diceret Auerroes , eam præ ſe ferret inſcitiam logicæ , vt , ne ſyllogizá di quidem rationem tenere ſe ſe oſtenderet . Nunc audiamus aduerfarij refponfioné in ſua pro pugnatione : Ratiocinatio ( inquit ) in qua medius terminus , & maius extremum per orationem ſignifica- tur , ab Auerroc vocatur demonftratio . Nam in comm . 47. ſecundi poster.inquit Auerroes : Secundus autem modus eft , quòd medius terminus fignificetur per orationem ; & de re huius demonſtra tionis non eſt dubium , quod fit perfecta definitio , & c . Vbi per orationem intelligit Auerroes defi- nitionem . Ecce Auerroem confiteri , ratiocinationem illam , in qua vna pafsionis definitio per aliam eiusde pafsionis definitionem oftenditur , effe demonstrationem : aliter non dixiffet , Et de re huius demonstrationis non est dubium , & c . Verum eſt Auerroem confiteri , Ratiocinationem illam , in qua , vna paſsio nis definitio per aliam eiuſdem pafsionis definitionem oftenditur , eſſe demonftrationem ; fed non iccirco , confitetur eſſe demonftrationem eam ratiocinationem , in qua paſsionis definitio de paſsione ipfa oftenditur.hoc autem ſecundum erat aduerfario probandum , non illud primú . namque illud primum , quod ſcilicet ea ratiocinatio , in qua vna paſsionis definitio per alia eiuf- dem paſsionis definitionem oftenditur , fit demonftratio , numquam eſt a nobis negatum , a no nobis bis tantummodo negatum eſt eam dici demonſtrationem , in qua definitio nominalis de ſuo de- finito demonſtretur . Velenim dicamus , omne rationis capax aptum eſt ad ridendum , homo eſt huiufmodi , ergo homo eſt aptus ad ridendum , vel dicamus , in quo eſt facultas ratiocinan- di , eſt aptitudo ad ridendum , in homine eſt ea facultas , ergo in homine eſt aptitudo , & c.fem per quidem oftendimus vnam definitionem per aliam , nempe definitionem riſibilitatis , aut rifi- bilis per definitionem rationalitatis , aut rationalis , non tamen per hæc oftendimus vmquam definitioné de definito , népe ipſius riſibilis aut riſibilitatis definitionem de riſibili , aut de rifi- bilitate . Nihil igitur ex verbis Auerrois modo relatis probat aduerfarius . Præterea cum ipſe libri 4.difput.log.cap.8.vt fupra diximus cap.quarto , ex ea propofitione , Rationalitas eft cauf ſa riſibilitatis ( quæ eſt eadem cum hac , videlicet , propter animal rationale eſt aptitudo ho- minis ad ridendum , nifi quod huius propoſitionis termini pluribus ſignificantur vocibus , cum termini illius duabus tantum ſignificentur ) deducat hanc conclufionem , ſcilicet , ergo in ho- mine eſt riſibilitas , cur igitur vult Auerroem ex eadem propofitione colligere conclufioné hanc videlicet , ergo riſibilitas eſt aptitudo hominis ad ridendum : non autem eam , qua ibi ipfe colli- git ? Pergit aduerfarius : Quod poftea demonſtratio illa inter potiſſimas pracipua fit , ex Auerroe colligi- tur.nam fi vult ipſe demonstrationem , que est potentia remota definitio , eſſe propterquid , & per Criticum potiffimam , tanto magis velle deberet eam inter potiſſimas præcipuam eſſe , in qua vna paßionis definitio per aliam eiusdem paßionis definitionem oftenditur , cùm per Auerroem ea fit perfecta definitio , eiuſque medium cauffa fit veriusque extremi , quod potißima demonftratio requirit . Vult ( vt dixi ) Auerroes eam effe po- tiſsimam demonftrationem , in qua vna paſsionis definitio per aliam eiuſdem paſsionis definitio nem oftenditur , vt cum demonſtratur definitio quidditatiua paſsionis de ſubieto per definitio- nem eiufdem pafsionis cauſſalem . Quis hoc tibi negat ? ego folum nego Auerroem velle eſſe de monftrationem eam , in qua paſsionis definitio de paſsione ipfa demonſtratur.cuius quidem me dium nullo modo poteſt dici caufla vtriufque extremi eo modo , quo demonftratio potiſsima re quirit , vt demus in præſentia eius mediŭ ex mente Auer.eſſe cauffam vtriuſque extremi . Na me dium eſt minoris quidem extremi cauſſa formalis , at vero maioris eſt cauſſa vel efficiens , vel fi- nalis , Huius autem demonftrationis , in qua demonftratur definitio paſsionis de pafsione , me- dium non effet vllo pacto formalis cauſſa minoris extremi . Præterea medium eſt cauſſa vt maius extremum infit minori , at vero vt definitio infit definito nulla cauſſa , nullum medium eſſe po- teſt . Quod aduerfarium noſtrum non vidiſſe mirandum non eſt , ſed mirandum eſt hoc idem nó vidiſſe , aut non cogitaſſe Tomitanum in folutione contrad . 59. vbi de hac eadem re , eadem fere , quæ nofter aduerfarius pronunciat . Cuius do & rinam eſſe eandé cum do & rina Tomitani fi di- cerem , fic exiſtimet , Reſponſum , non di & um eſſe , quia læſit prior . Quibus vero aduerfarij ver- bis hæc reſpondeant , ipſe intelligit . Sequitur : Nec proinde ſibi aduerfatur Auerroes in expoſitio ne illius vltima Aristotelis particula , qua est , quomodo demonſtratio de co quodquid eft , non fit , inquiens : Dum autem dixit Ariftot . & quomodo non ſit demonſtratio ipfius quodquid eft , intendit quòd demonſtratio cócludat ineſſe definitionem definito per aliam definitionem , quæ fit medius ter- minus : Quoniam ibi commentator non recedens a mente philoſophi manifeste negat , demonstrationem con- cludere definitionem de definito per aliam eiufdem definiti definitionem in co quod quid eft , atque vt definitio est , non propterea negat Auerroes definitionem vt quæfitum , & in confecutione vi ignotam , non pofje de de- finito demonſtrari . Fabula Definitio nominalis accidentis ( vt eſt aptitudo hominis ad ridendum ) no poteſt eſſe quæfitum , nam præfupponitur ſemper nobis eſſe cognita ante demonftrationem teſte Ariftotele , qui numerat in precognitionibus antecedentem cognitionem fignificationis no minis , hoc eſt definitionis nominalis ipfius paſsionis , ( quæ eſt eius genus ) vt aduerfarius ipſe fatetur libro quinto diſput.logicarum cap.vltimo , in quo Auerroem arguit inquiens : Praterca pluribus in locis afferit Auerrois demonftrationem dirigi ad illud , quod eſt ignotum , ſed nominalis affectionis definitio femper est nota , cũ de affectione ante demonftratione precognofcatur quid fignificet nomen , Ergo fe- cundum Auerroes principia huiufmodi demonstrationes mibi ſuſpecta visa funt : Vbi Auerroem non fibi conftare haud obicure ſignificat , inquiens afferri demonſtrationes ab Auerroe eius principijs repugnantes . Vide quid fecerit prauus intelle & us eorum Auerrois verborum , dicentis eam de- monftrationem , in qua vaa paſsionis definitio per aliam eiufdem paſsionis definitionem oſten- ditur , eſſe præcipuam inter potiſsimas . Quoniam enim putauit aduerfarius de co fyllogifmo id Auerroem intelligere , quo oftenditur definitio palsionis de paſsione , & po bene verba Auer- rois per rois perpendit , hinc factum , vt Auerroem & inconſtantem , & immemorem , & ( quod aduerfa- rius non animaduertit ) rudem methodi ſyllogiſticz effecerit . Audes ergo dicere Auerroem confiderare definitionem nominalem paſsionis vt quæfitum ignotum ? tam ſtolidus , tam ergo immemor ſuorú principiorů , immo vero principiorú Aristotelis abſte inducitur Auerroes , vt nó cognſcat , no meminerit definitioné nominalé accidentis non eſſe quæfitum , cú præcognoſci ſem per debeat , ac proinde demonſtrari non poffe ? non ne igitur maxima afficis Auerroem iniu- ria , quem velis in rebus logicæ trititiſsimis eſſe aut rudem , aut immemorem ? At pergit in- quiens : Immo in queſitis , pluribuſque in locis , & præcipue in com . 37. fecundi post . id concedit Auerroes vt definitio prout est quæfitum ignotum , de definito poßit demonstrari.funt enim hec Auerr.verba com . 37 . fecundi pofter . Et propterea oſtenduntur eſſentialia per demonftrationem , cum fuerit inter ipſa , & inter demonftrationem , in qua inuenitur hæc eſſentia , medium , quod fit cauſſa eſſentiæ , & hæc eſſentia aut ignorabitur ineſſe rei , in qua inuenitur notificare monftrationem illius , quod fignificat nomen , & terminus medius exhibet exiſtétiam illius eſſentiæ , & cauffam ipfius fimul , quæ eſt definitio perfecta , aut erit eſſentia notæ exiſtentiz non per cauflam ipſius , & tradet de- monſtratio cauffam illius eſſentiz : & prima eſt intentio demonſtrationú abſolutarú , & fecúda intentio cauſſarú , qd hoc eſt in hoc , præter quá qd ipſa eſt ſpés cócludens eſſentialia per cauſſas fuas : Quid clarius ex Auer.haberi pot ex Critici igitur fentëtia Auer . quãdo hmõi verba potulit , no potuit no infanire . Neque verba Auerrois , neque contextu illü 37.intelligit aduerfarius , ſi quidé hæc ex animo dicit . Ariftoteles enim in contextu præcedente iam ipſam rei veritaté aperire pollicitus erat , inquiens : Iterum autem confiderandum quid horum dicitur bene , & quid non bene : ac patefacere quiſnam reuera fit prauus modus demonſtrandi ipſum quid eſt , in quem valida ſunt argumenta quz in parte diſputatiua fuerant in medium allata : quis etiá fit bonus , vtiliſque modus , in qué argumenta illa inualida ſunt . eo igitur cont . 37. prauum modum demonſtrandi ipſum quid eſt , patefacere conatur.in ſequenti enim cont . 38.eum vt prauum reijcit , inquiens , hic igitur modus quòd non fit utique demonstratio , diftum eft prius , fed eſt logicus fyllogifmus ipfius quid est . Hunc igitur moduın inquit Arift.vt fyllogifmum quidem topicum admitti poſſe , vt demonſtratiuum autem non poffe , quia prauus & vitiofus eft.ipſo igitur cont . 37. Ariftoteles prauum modum hac ratio- ne declarat : Demonſtrare aliquis vult definitionem de definito , verbi gratia A , in eſſe C , vt eius quid eſt : Quod hoc vanum fit oftenditur conſiderando modum , quo id fieri poſsit . Certú eſt aliud eſſe oftendere abſolute A.ineſſe C. & aliud eſſe oſtendere ineſſe vt eius quid . quod etia latius declaratur.na aliud eſt probare hoc illi ineſſe , aliud eſt probare ineſſe vt propriű , ideft , re- ciprocabile . fi igitur oftendere velim fimpliciter A. ineſſe C. hoc colligam ſumendo in propoſi- tione minore B. ineſſe C. fimpliciter . at ſi velim oftendere A.ineſſe C.vt proprium , neceſſe eſt ve in præmiſsis quoque exprimam proprium , & dicam B.ineſt C. vt proprium & A.ineſt B.vt pro- prium.fic enim colligam A.ineſſe C.vt proprium . At fi in præmiſsis ſumam ſolum ineſſe abſolu- te , colligam quidem A.ineſſe C. At non potero colligere quòd infit vt proprium , ſicuti colligere volebam . fic igitur dicendum eſt de quid eſt . fi enim velim colligere concluſionem talem , ergo A.ineſt C. vt quid , neceſſe oſt vt etiam in minore ſumam B ineffe . C.vt quid.nam ſi ſecus faciam , colligam folum A inefle C , fed non colligam ( quod volebam ) ineſſe vt quid . Non eſt ergo poſsi- bile oftendere hoc ineſſe in illo vt eius definitionem , niſi ſumendo medium ineſſe eidem ſubie- & o , vt definitionem : hic autem modus eſt vitiofus , vt antea oſtenſum fuit , quia petit principiú . nam quærens definitionem ipſius.C.accipio eam in propoſitione minore , ſi quidé apud demon- ſtratiuum vna tantum eſt vnius rei eſſentia ac definitio . Cum ergo non poſsit aliter oftendi de- finitio vt definitio de definito , & hic modus prauus fit , non poteſt vllo modo demonſtrari quid eſt , vt demonſtretur definitio de definito . Hoc docet Ariftoteles co cont . 37. aliud pręterea nihil . In ea igitur parte Auerroes nulla alia in re laborat quam in exponenda Ariftotelis ſententia.om nia igitur Auerrois verba pertinent ad declarandam prauam ac vitiofam illam demonſtratio- nem , in qua petitur principium . ob id ea declarans Ariftotelis verba , quz ſunt : ipforum namque quid eft , neceffe est , medium eſſe quid eft & c . inquit : ſenſus eft : Et hoc , quoniam de conclufionibus , qua ſune eßentia , & definitiones , existimatur vt concludantur per fe : fequitur itaque vt fit terminus medius eßentia confimiliter etiam iftius rei , quæ exiſtimatur eſſe conclufio eſſentie : & fequitur petitio , quéadmodú prædixi- mus . Ecce Auerroem dicere ſequi petitionem principij cum demonſtratur definitio de defini- to.quare cum dicat paullo poſt Auerroes : & propterea ostenduntur eſſentialia per demonstrationem , cum fuerit inter ipfa , & inter demonſtrationem , in qua inuenitur bec effentia , medium quod fit cauffa effen- tie : & cetera , quæ ex Auerroe recitat aduerfarius , minime dubitandum eſt de praua eum loqui demonftratione , hoc eſt de ea , quam Ariftoteles negat eſſe demonſtrationem , & concedit effe tantum modo fyllogifmum logicum , hoc eft topicum . & qui verba hæc ſecus intelligit , is ea non intelligit , ac fi ea vt aduerfarius noſter intelligit , Auerroem infanum facit . 11 . CAPVT OCTAVVM Aduerfarium , dum oftendere nititur virum clarissimumfalſo Auerroem inter- pretari , ipsum & Auerroem & Viri clarissimi ſcripta falſo interpretar i NOVIT aduerfarius a me reprehenfus quod Auerrois loca male interpretetur : Auerroi vir Clarifsimus vere iniuriam facit , tribuens ei , vt per partem differentiæ intel- ligat differentiam remotam , velitq ; in tertio modo per fe dari propoſitiones in vfu in ſcien lijs , cum tamen oppofitum Auerroes dicat : nam quod attinet ad primum in com . 30. pri- mi post . bac leguntur : Cum vero dicimus quod prædicatum eſt per ſe , eſt vt præ- dicatum fit in definitione fubie & i , aut ſecundum quod eſt definitio perfe & a , aut pars definitio- nis , quemadmodú acceptio lineæ in definitione trianguli , nam trianguli definitio eſt , qui com prehenditur a tribus lineis , Igitur linea in definitione trianguli procedit per modum partis ſe gregantis , ideft , differentiæ , & quem admodum pun & us , qui accipitur in definitione linez , Et hoc , quoniam linea definitur , cuius extrema ſunt pun & um , aut punta , igitur punctum reſpe Au lineæ ſe habet per modum partis ſegregantis , quoniam differentia ipfius perficitur ex nu- mero , & puncto , hoc eft , quia funt duo punta : Quorum verborum fenfus est hic : videlicet , in ali- cuius rei definitione fumi poſſe integram differentiam pluribus diftionibus expreſſam , vt in trianguli defini- tione tres lineas , & in definitione linea duo puncta . Nam triangulus eft figura plana tribus lineis comprehe fa , nec non linea eſt longitudo fine latitudine , cuius extrema funt duo puncta : linea , & punctum in defini- tione trianguli , ac linea procedunt per modum partis completa differentia , & funt in primo modo dicendi per ſe , ficut integra , & tota differentia per partes igitur differentia non intelligit Auerroes differentias vemotas , ideft , fuperiores in eodem pradicamento differentias , quas fupponit proxima differentia , ficuti per partes generis intelligit genera remota , vfque ad generalissimum , fed intelligit verè parte , ex quibus integra differentia conſtituitur , eafque non fecus ac completas differentias vult eſſe in primo modo dicendi : Videamus ergo vter eorú iniuriam faciat Auerroi . Vir clarifsimus libro Priore de propoſitioni- bus neceffarijs capite 8. colligit ex Auerroe quinque eſſe genera prædicationum per ſe ad pri- mum modum pertinentium , aut enim definitio integra prædicatur , aut genus , aut differentia , & hæc ambo vel proxima , vel remota ; vt hæ omnes propofitiones fint pſe primo modo , homo eſt animal rationale , homo eft animal , homo eſt rationalis : homo eſt corpus , homo eft anima- tus & addit : Dicens enim Auerroes partem generis , & partem differentiæ , genus remotum , & differen tiam remotam intellexit : fimpliciter autem genus , & differentiam dicens , proximum genus , ac proximam differentiam . genus enim remotum pars est eſſentialis proximi generis , vt corpus animalis , cum in anima- lis deamtione fumatur . differentia verò remota non ita dicitur pars differentia proxima , fed alia ratione , quandoquidem omnis differentia tam proxima , quàm remota ſimplex forma eſt , quæ partibus caret : fed quo niam per differentiam proximam res differt ab omnibus alijs rebus , per remotam vero non ab omnibus , fed ab aliquibus , ideo differentia dicitur pars differentia proxima vero dicitur fimpliciter differentia , & alias omnes complectitur , vel faltem fupponit , quia fine illis nullo pacto effe , aut exogitari potest . Per hæc vir clarifsimus interpretatus eſt quidem verba Auerrois ex eo cont . 30. primi poſter , non tamen ea verba , quę ex Auerroe citat ad verſarius , quæ funt de definitione lineæ , & trianguli , fed ea , quæ in calce funt illius commentarij . Cum enim initio illius commentarij dixiffet Auerroes : Per fe autem dicitur de cunctis prædicatis ſumptis in definitionibus fubiectorum : In calce diftinguens ge nera huiufmodi prædicatorum per ſe , inquit : Et prædicatum huiufmodi vel est definitio completa , vel pars definitionis ; & hac vel eft differentia , vel genus , vel pars differentia , vel generis : Quibus verbis vni nerfalem & perfe & am facit diuifionem prædicatorum , quæ locum habere poffunt in propofi- tionibus primi modi dicendi per ſe , quæ quinque funt , non pauciora , in ijs ergo annumerari debet 1 debet neceſſario differentia remota , cum ea non minus prædicetur in primo modo dicendi per ſo , quam genus remotum ; eam ergo ( ſi quidem hæc Auerrois enumeratio perfe & a exiſtimari debet ) per partem differentiæ fignificauit Auerroes . Cuın igitur hæc dixit Auerroes , neque lineam refpexit , neque triangulum , ſed numerum ipſum ſpe & auit prædicatorum , quæ in cu- iuslibet rei definitione includuntur . Ac vera quidem ſignificatio partis differentię non eft colli- genda ex allatis exemplis lineæ , & trianguli , non tam.n.explicate , ac exacte ratio differentiæ ap paret in prædicatis eſſentialibus trianguli , & lineæ , ac rerum aliarum huius generis . quia cum huiufmodi rerum differentiæ proximæ deſcribantur per plures di & iones , illę di & iones ſumi ſo- lent potius vt partes explicatiuæ folius differentiæ proximæ , quam vt plures differentiæ remota a proxima differentia præſuppoſitæ , ideoq ; Auerroes nó inquit eas plures dictiones eſſe partes differentiæ , hoc eſt , differentias remotas ; ſed inquit : Se habere per modum partis differentia : quaſi dicat : hæ per analogiam quanda dici poſſunt differétiæ remotæ , quatenus linea per puncta qui- dem differt a rebus , quibus non infunt pun & a , at vero per determinationé punctorú in duo tan cú , & c.differt ab ijs etiam rebus , quibus inſunt puncta , vt & homo per ſenſibile differt a rebus , quibus nó ineſt ſenſus , at per rationale differt ab ijs etia , quibus ineſt ſenſus . idéquo de triāgulo dicédú . Tantú igitur abeft vt Auerroes per parté differentiæ ſolum intelligat in eo comentario plures di & iones , ex quibus habetur differentia proxima lineæ , ac trianguli , vt potius in his ratio partis differentiæ minus , in alijs vero rebus magis proprie ſumi ab Auerroe intelligatur . Sed ad uerſarius ea modo cernens , quæ ante pedes ſunt , nihil præter illa profpiciens , ſecure pronun- ciat , Auerroi fieri iniuriam . Fit certe Auerroi iniuria , ſed a te fit , qui ante quam eius commen- tarios a capite perlegas ad calcem , eos interpretari vis , & alios reprehendere , qui eos integros ſummo adhibito ſtudio perluſtrarunt . Reprehendit quoque virum clarifsimum aduerfarius , quod velit ex Auerroe in tertio modo dicendi per ſe dari propoſitiones in vſu in ſcientijs , cum tamen oppofitum Auerroes dicat in comm . 33. primi poſt . inquiens : Postea quam intentio fua fuerat enarrare duos modos cius , quod dicitur perfe , & iam mentionem fecit ex hoc de duabus ſpeciebus , que appropriantur propoſitionibus demonſtratiuis : mentionem facit ex hoc confimiliter etiam de ſpecie ter tia , non quod fit res vtilis ad propoſitiones demonſtratiuas , fed eo modo quo oportet docentem diftinguere no men equiuocum in omnia ſua ſignificata , & dirigere ad intentionem , quam intendit : Inquit ergo aduer- farius . Si tertia ſpecies per ſe ( admifſſo nunc in tertio modo propofitiones fieri poſſe ) non est res vtilis ad pro pofitiones demonstratiuas , & ca , quæ funt in huiufmodi modo per ſe ſubſtantiæ indiuidue vocantur , quæ neque in fubiecto funt , neque de fubiecto dicuntur , & per confequens in ſcientijs nullo pacto vfurpantur , quomodo audet dicere vir clarissimus in tertio modo dicēdi per ſe eſſe ex mente commentatoris propoſitiones in vfu in ſcientijs ? Iam oftendimus aduerfarium falſo eſſe Auerroé interpretatum , ideoq ; Auer- roi feciſſe iniuriam , nunc eundem eandem eidem , & viro clarifsimo iniuriam facere breuiter oftendamus . Hunc tertium per ſe dicendi modum eſſe quidem inutilem in demonſtrationibus dixit Auerroes , at non dixit inutilem eſſe in ſcientijs , idem prorfus a viro clariſsimo di & ú eſt.is enim eu non ufurpari in demonftrationibus rotundo ore protulit libro primo de propoſitioni- bus neceffarijs cap.7.his verbis : Hac de tertio modo fatis fint . is enim modus omnino ad demonstran- dum inutilis eft . Quare igitur ( inquiet aduerfarius ) eum modum vir clar . in vſu eſſe aſſerit in ſcien cijs , ſi is vtilis minime eſt ad demonſtrationes ? Quia cum multæ fint propofitiones , quæ licet a demonſtrationibus excludantur , in ſcientijs tamen admittuntur , earum multæ funt in tertio dicendi modo , qui ſæpe locum in ſcientijs obtinet . proinde erronea eſt conſequentia illa , ſcili- cet , tertius modus eſt inutilis , & non vfurpatur in demonſtrationibus , ergo modus is omnino a ſcientijs eſt excludendus.fecundi.n.adiacentis propoſitiones no ſolú fingulares , fed & vniuer - fales omnes ad hunc pertinent modum , vt eſſe Deum , eſſe intelligentias , eſſe naturam , & cetera , quz ſi locum in ſcientijs habent , & is modus in ſcientijs vfurpabitur . Quare non poteſt Auer- roes negare propoſitiones tertij per ſe dicendi modi eſſe in ſcientijs in vſu , fi id enim negaret de medio tolleret quæſitú ſimplex an fit ( quæ eſt propoſitio de ſecúdo adiacente ) qd in ſcientijs eft vfitatum , & ab Ariftotele inter quattuor illa quæfita connumeratum , quæ initio ſecundi po- ſteriorum recenfentur , immo verò primú eorú conſtitutu . Proinde philoſophi cú de aliqua re di ſputant , ea folent vti methodo , vt eius tractationé in quattuor partes pro numero quęſitorú tú fimpliciú , tú cópoſitorú diſtribuat , primü quęrentes an ea res , qua de agitur , fit , poſtea , quid fit , certio qualis fit , vltimo propter quid fit . Quorú ordiné ſequutus aduerfarius in principio diſpu- tationum logicarum inquit . Quoniam de omni , quod ſciri potest , vt teftatum reliquit philoſopus in principio fecundi poſter.quattuor queri poſſunt , an fit , quid fit , quale fit , propter quid fit , Quibus diligen- ter confideratis non poteſtid exquisite non cognofci : ideo cumlogica artificiofa , de qua in preſentia loqui- mur , fine vlla controuerfia ſciri poſſit , in eius tractatione a philofophi fententia non recedentes , quattuor illa quæfita , in quibus omnia fere prolegomena latent , examinanda proponimus . Non eſt ergo inutilis in ſcientijs tertius per ſe dicendi modus ipſomet aduerfario iudice . At inquit quæ funt in hoc tertio modo dicendi per ſe , indiuiduæ ſubſtantiæ vocantur , indiuidua autem quæcunque fint a ſcientijs reſpuuntur . At ego dico in hoc tertio modo dicendi per ſe ſubſtantias omnes compre- hendi poffe , quia ſubſtantiæ omnes per ſe dicuntur effe , & quatenus in hoc modo fiunt propo- fitiones vniuerfales de ſecundo adiacente , eatenus habere modum hunc in ſcientijs locum , nifi a ſcientijs quæfitum An fit excludere velimus , & nefas eſſe dicere in ijs aſſeri rerum exiftentias . Proinde aduerfarius temere pronunciat tertij modi propoſitiones nulli eſſe vſui in ſcientijs & Auer roi , & viro clarifsimo iniuriam facit , illi quidem , dum attribuit ei quæ non dixit , huic au- tem , dum quę dixit veriſsime , & Auerrois do & rinæ minime repugnantia , contra mentem Auer rois ca dici pronunciat . CAPVT NONVM Aduerfarium dicentem in potißima demonſtratione medium effe debere nobis notius bene- ficio fenfus , cogi medium potißima ſemper facere accidens : vel potif- fimam fimul ponere , & non ponere . : IBRI ſexti difputationum logicarum capite ſeptimo , vbi enumerat ſpecies de monftrationis , inquit aduerfarius : Si demum fuerit notum effe caufſſe natura , & nobis , non mediate , ideft , no mediante demonstratione , Quia , fed immediate , hoc eft , beneficio fenfus : effe vero effectus fuerit ignotum , tunc exoritur demonftratio , quæ potißima nuncupatur . capite poſtea 7. libri ſeptimi tuetur mediū potiſsimæ demonftrationis eſſe quid- ditatiuam definitionem , & formam fubie & i.quod & tertio capite tertij clarifsime pronunciat , inquiens , potifsimæ demonſtrationis medium effe cauffam formalem ſubie & i , & efficiente paf- ſionis demonftranda , nimirum efficientem per emanationem . Quæ quidem duo dicta , nempe demonſtrationis potiſsimæ medium eſſe forma , & idem eſſe notius nobis beneficio ſenſus , eiuſ- modi eſſe dixi ego in Criticis , vt vnum alterum euertat : proinde hanc eſſe contradi & ionem ma- nifeſtiſsimam.idem enim eſt diau medium in potiſsima demonſtratione eſſe nobis , & natura notius , & eſſe formam fubie & i , ac dicere medium in potifsima eſſe natura , & nobis notius , & idé eſſe natura notius , nobis verò ignotius , vel , medium in potiſsima eſſe formam fubie & i , & idem non effe formam fubie & i . Si enim medium eſt nobis ſenſu notum , & non per demonſtrationem Quia ab effe & u notiore , non eſt forma.quoniam formæ non poflunt ſenſu cognofci , fed per di- ſcurſum innotefcunt , proinde per medium , quod eſt aliquod accidens cadens ſub ſenſum , a quo tanquam a notiore progredientes tandem in cognitionem formæ deuenimus , fi igitur medium potifsimæ cognitum nobis effe debuerit ſenſus beneficio , nullius ope demonftrationis , profecto nunquam in potifsima munere medij fungi poterit forma ipſa , ſed ſemper medium potiſsima erit accidens : fin autem inedium neceſſario eſſe debuerit forma fubie & i , falſum erit , medium potiſsimæ effe debere & natura , & nobis notius immediate , hoc eſt nulla præcedente demon ſtratione ab effe & u notiore , cum ipſa forma non poſsit a nobis immediate cognofci . Hæc ego ſecundo Critico cap.fexto . Ad hæc aduerfarius in ſua propugnatione : Mediate , & immediate con tradistinguuntur.quare ſi principia demonftrationum quando mediate cognoscuntur , a nobis dicuntur cogno ſci per demonftrationem a posteriori , ſequitur vt quando immediate cognofcuntur , a nobis cognofci dicantur fine huiufmodi demonſtratione : fed , vt commentator ait , aliqua manerie diſcipline idcirco diximus ea cogno- ſci beneficio fenfus , quoniam induftione cognoscuntur , que ex fingularibus fenfu notis monstrat vniuerfale ignotum.Cum itaque interna ſpecierum principia cognoſci poſſint & demonstratione a posteriori , & bene- ficio fenfus , non quod fenfus vifus ea intuitu ſuo percipiat : fenfus enim ( vt inquit philofophus ) non fe ex- sendią 1 tendit vfque ad ſubstantiam , ſed ope inductionis , quæ ſenſus auxilio ( vt diximus ) cognofcere facit.fi cognita fuerint demonstratione a posteriori , ex illis oritur demonſtratio propter quid tantum , ſi vero beneficio fen- ſus eo modo , quo dictu eſt , nempe inductionis ope , ex eis fit demonftratio potissima . Videat nunc Criticus qua zi momenti fint tot eius nuga , quibus præcedens caput repleuit . Hæc aduerfarius , qui quidem ignora- re ſe quænam fit natura , vis , atque efficacia indu & ionis , non obſcure indicat . Inductio fanè au- xilio ſenſus cognofcendum exhibet nobis non quidem aliquid re diuerfum a ſenſibilibus ; fed id , quod a ſenſu cognofcebatur in fingularibus , offertur per indu & ionem intelle & ui cognofcen dum in vniuerfali : at vero vniuerſale a fingularibus eiuſdem generis re ipſa non differt , ſed ra- tione tantum , quatenus id ipfum , quod in fingulis indiuiduis confpicitur , ab intellectu confide- ratur in vniuerfali . Non probat ergo inductio aliquid per aliud re diuerfum.itaque dici poteſt inductio probare rem per ſe ipſam.exemplo rem illuftremus : Ad colligendum per inductioné hanc vniuerfalem , omnis homo currit , ſumimus particulares homines.u.g.Socratem , Platonem & c.dicentes , Plato currit , Socrates currit , & fic de fingulis ; At vero & Plato , & Socrates , & fin- guli alij funt homines , Omnis igitur homo currit : quis non videt fubie & ú concluſionis huius ef- ſe idem ac medium , quo deducitur hæc conclufio ? Socrates enim , & Plato , ac finguli homines af fumpti in præmiſsis ſunt homines nihilominus ac homo in conclufione poſitus . id em ergo pro batur per idem in inductione : fed & modo quodam idipſum dici poteſt probari per diuerfa , quatenus differt fingulare ab vniuerfali eiuſdem generis , non quidem re , ſed ( vt dixi ) ratione.fin gulare enim eſt notius , & mouet ſenſum , vniuerfale no item.eſt itaque in indu & ioneproceſſus ab eodem ad idem , ſed non fub eadem ratione ſumptum , ſed ab eodem vt a noto ad idem vt ad ignotum . Qua propter dici ſolet ab inductione non haberi aliud , quam vniuerfalitatem propo fitionis.cú enim in ipla concluſione inductionis , quatenus eſt propoſitio , duo conſiderentur , materia , quæ funt eius termini , nimirum fubiectum , & prædicatú , & id quod forma dici poteſt , videlicet eius vniuerfalitas , inductio non facit cognitionem quoad materiam , fed tantum quo- ad formam , non enim cognofcimus ex indu & ione , formaliter vt indu & io eſt verbi gratia , homi nem currere , id enim nemo ignorat , fed tantum diſcimus homini vniuerfaliter curſum compe- tere . Si ergo indu & io ex ſenſu notis monſtrat vniuerfale , cum vniuerſale illud ( vt diximus ) fit eiuſdem generis cum fingularibus illis ſenſu notis , per quæ monftratum eft , ergo & ipſum erit de genere ſenſibilium , ergo non poterit eſſe forma ſubſtantialis , cum ipſa non pateat ſenſui . Va na igitur eſt inductio ad notificationem fome ſubſtantialis . Quod ſi per indu & ionem cognofci poffet forma ſubſtantialis , u.g.forma hominis , hoc eſt rationalitas , certe per ea cognofceremus formaliter , prout inductio eſt , vniuerfalitatem concluſionis , quatenus ſcilicet rationalitas om ni ineft homini , non autem materialiter quatenus homini ineſt , proinde hæc cognitio vniuerfa- lis petenda & inferenda foret ex præmiſsis , in quibus idem cognoſcimus in fingularibus : quare antequam inductio fieret , præcognofcendum effet nobis hunc , & illum indiuiduum hominem * effe rationalem.tum autem quæro per quid cognofceremus hunc , aut illum hominem effe ra- tionis compotem ? non per ſenſum . formæ enim ſubſtantiales cum fint ſubſtantiæ , non poffunt efle obiecta ſenſuum , ergo per intelle & um , ſi per intelle & um , quomodo ? non cognitione intui- ciua , cum non fimus intelligentiæ , ergo per difcurfum ab aliquo notiore , hoc autem notius , erit aliquis effectus notus ſenſibus , a quo progredientes vt a nobis notiore , forma hominis inuefti- gabimus , hic autem progreſſus eſt demonftratio quia . Medium igitur potiſsimæ ſi eſt forma fub tantialis , quocunque modo cognofcatur , ſemper per demoſtrationem Quia , cognofcitur , ergo immediate cognofci non poteſt , Melius ergo illi , qui dicunt , non conſtitui effentiale difcrimen potiſsimæ demonftrationis ab Auerroe penes modum cognoſcendi medium ipſius , fed penes alias differentias ( quamquam & ipfi in alio peccant ) Hoc enim pacto concedunt in demoſtra- tionibus habere poſſe locum medij formas ſubſtantiales , quas excludere ſtultum forer , Aduer ſarius autem ne formas quidem accidentales eſſe poſſe in demonftratione potiſsima mediū tue ri poterit , cum alibi id neget , alterum enim accidés eſſe poſſe negat cauffam eſſendi alterius aç cidentis ; in demonftratione vero potiſsima medium eſſe inquit cauſſam & inferendi , & eſſendi fimul . Videat modo vter noſtrum nugas garriat . CAPVT DECIMVM Poſſe in caussis & cauſſatis ſenſibilibus prius sentiri effectum , quam caussam , & contra . IBRI ſexti logicarū diſputationum cap . 11. inquit aduerfarius , falfum effe in can fis , & cauffatis fenfibilibus vt aliquis prius fentiat cauffam , quam effectum , & hanc co- gnoſcat fine cauſſa cognitione , quomodo enim poteft quispiam , exempli gratia , fentire folis eclipsim & non fentire lunam , quæ illius eclipsis cauſſa eſt , interponi inter folem , & nos ? fimul abſque vllo dubio vtrunque sentit , & cognoscit . hinc optime philoſophus in fecundo post.cont . 1. fecus finem dixit : fi verò eſſemus fuper lunam , non vtique quereremus neque ſi ſit videlicet eclipsis lune , neque propter quid fit , ſed ſimul manifestum eſſet vtrunque , quia tunc vtrunque eſſet ſenſile Hanc ego refponfionem ſecundo Critico cap . 7. reprehendi inquiens ex hac aduerfarij ſenten- tia conijcere licere aduerfarium viſu eſſe præditum longe alio , ac nos ceteri homines ſumus , cú in eclipſi ſolis cernere videatur non ſolum eius lumen nobis deficiens , verum etiam tempore co dem lunam ipſam huius cauffam eclipſeos , fi quidem ex animo loquitur , dum fibi videri ait fie ri non poffe , vt qui eclipſim ſolis videt , luna non videat . Ego.n. ingenue ( dixi ) fateor me pau- cis ab hinc annis ſcire cauſſam ſolaris eclipſeos , nempe interpofitionem luna . & cum anno fa- lutis MDLXVII . ( me puero ) contigiſſer ſolis defe & us ſub meridiem , eo tempore cauffam eius eclipſeos mihi fuiſſe ignotam , & notum effe & um . Quin memini domeſticas mulieres , qui buſcum id ætatis verſabar , valde cómoueri , ac diaitare trepidantes mundi intericum adeffe . eum enim portendi ſolis lumine hebeſcente . Hæc & alia huiufmodi ferebantur inter mulieres , quæ ſi roi huiuſce cauſſam vidiffent , nihil certe timuiſſent.fic contra exiſtimo poſſe aliquem vi- dere cauſſam ſolaris eclipſeos , antequam videat eclipſim . fi quis enim ſtatueretur inter ſolem , & lunam , eo tépore , quo luna interponitur inter folem , & terram , lunam quidem eſſe ſub ſole vi deret , effectum tamen illum , nempe eclipſim , non neceſſario videret , illi viderent , qui in ea ter- rarū regione verſarentur , cui tum ſol ipſe lucem fuam ægram oftenderet . Di & um vero Ariftote lis quid aduerfario profit non video.non enim ait philoſophus , ſi eſſemus fupra lunam , neceffa- rio euenturum vt cerneremus & eclipfim lunæ , & eius eauſſam fimul , ſed id euenturum ne- ceffario , fi oculos ad terræ orbem defle & eremus : ſi enim terram non inſpiceremus , ſed lunam tantum , interpoſitionem eius non videremus , lunaris tamé luminis defe & um neceflario videre mus , quia lunam abſque lumine confpiceremus . Itaque hæc aduerfarij ſententia ſupponit alia in co eſſe virtutem viſiuam a noſtra connaturali . Refpondens ad hæc in propugnatione inquit aduerfarius : Ratione , & exanimo loqui coattus fui , dum fieri non poſſe dixi vt qui folis eclipsim videt , lu- nam inter folem , & nos interpofitam non videat ; loquendo de eclipsi , quæ fit vel in magna folaris corporis parte , vel in eius toto corpore , faltem ex parte noftri , & in aliqua terreni orbis parte , non autem de ea qua fit in aliqua parua eiuſdem ſolaris corporis parte , quoniam tunc euenire potest , vt ex accidenti propter ma- gnam folis luminis copiam , luna interpoſita inter folem , & nos non cernatur . Ne tum quidem videri Junam , cu fit eclipſis in toto ſolari corpore ſaltem ex parte noſtri , ratio ipſa perfuadere aduer- ſario debuit . lunæ enim corpus huiufmodi quidem eſt , vt luce , non ſua luceat , verum aliena , hoc eſt ſolis ipfius : hinc fit vt in coniunctione lunæ , ac ſolis , quæ fingulis fit menfibus , quia tum lunæ globus ſuperne tantú illuminatur , ex inferiori parte lumine deſtitutus a nobis minime vi- deatur . idem prorfus ipfi contingere dicendum eſt , cum inter nos , & folem interponitur : ca enim interpofitio coniun & io lunæ cum ſole eſt , tum autem inferne luna videri non poteſt , cum co tempore a ſolis radijs inferior lunę pars , ca nimirum , quæ terram ſpectat , omnino deſtitua- ⚫tur , quonam igitur modo in eclipſi tolis lana videri poteft ? non enim videtur a nobis luna ni- ſi cũ nobis lucet ; at vero in eclipſi ſolis lucere nobis luna non poteſt ; Videri quidé poteſt ſub fole tenebroſum quid , quod fit lunæ corpus , coceda id . at tenebræ tantú abeft vt monſtrét , & ſenſibile faciant aliquid , vt contra id ſenſibus eripiant . fed & fi luna videri poſsit ( quod no niſi ar tificio aliquo adhibito fieri poſſe credo ) ſat mihi eſt ea poſſe etiá nó videri ( quod imprudenter ad uerfarius mox cócedet ) dū eclipſim videc ſolis.immo no videri ipsa ab ijs etiã q acutiſsime cer nunt , niſi arte adhibita , nemo debet ambigere . Non ne . n . ſolaris , ac lunaris eclipſeon cauſſæ per multas states ignoratæ veteribus fuerunt ? quare vt portenta quædam exiſtimate magnum ho minibus minibus terrorem iniecerunt ? Thales ille Mileſius vnus ex pleiade ſapientum qui cauffas eclip- fium inuenerit , aut primus , aut in primis fuiſſe perhibetur , & tamen ante Thaletem non deerat , qui acutiſsime cernerent : ij tamen eas cauffas non ſunt oculis affequuti.noſter autem aduerfa- rius non alio ( vt fatetur ) viſu præditus , ac ceteri homines , ca videt , quæ ceteri non viderunt : ( Vti nam vero ea videret , quæ ceteri vident : non male cum eo ageretur ) fic enim ille : Quod pertinet ad Criticum , ciufque domesticas mulieres , quibus ( vt refert ) contigit folis defectum vidiffe , eius autem defe- Etus cauffam ignoraffe , dicimus id eis cueniffe , quoniam non confiderarunt , ficuti euenire folet ſpeculantibus vniuerfale , vt particularia ignorent , quia non aduertunt : veru ſi oculis fuis vitreos orbiculos admouiſſent , facile eam cernere potuiffent , & melius fortaffe , quam ego qui non longe alio visu praditus , ac ceteri homi- nes , eam fine confpicilijs vidi . Salue verò mi Endymio , cui ſoli ſe ſe luna , cum latet alios , offert con- fpiciendam . Nunc audiamus cetera : fi id verum fit ( inquit ) vt confpici poffit folis eclipsis , luna au- tem inter folem & nos interpofita nequaquam , falfum diceret vir tuus clarißimus cap . 17. de ſpeciebus de- monftrationis , vbi ait : Si quis nullam habens ſolaris eclipſis cognitionem , videat lunam interpo fitam inter ſolem , & nos , ſtatim per cauffam cognofcet eclipſim fieri : ſi ex eius fententia non potest videri luna interpofita inter folem , & nos quin Statim videatur folaris eclipsis , ergo fimul videntur luna in ter folem , & nos interpofita , ac folaris eclipsis , contra opinionem tuam : ex ijfdem viri clariffimi verbis con- jcitur falfum effe vt prius folis eclipsis cauſſa , que est luna interpofita inter folem , & nos sentiri poffit , qua folis eclips , cum affirmet interpofita luna inter folem , & nos statim cognosci ſolarem eclipsim . Non in- quit vir clarifsimus videri non poffe lunam interpofitam inter ſolem & nos quin ſtatim videa- tur eclipſis , fed inquit cam co modo videri non poffe quin ſtatim cognoſcatur eclipſis.aliud eſt autem videri , aliud cognofci . fi quis enim ſtatuatur in orbe lunæ , in ſuperiori nimirum eius re- gione , qua ſolem refpicit , & videat eam in ecliptica cum ſole coniungi , certe eam videbit inter folem , & fublunaria corpora interponi , eclipſim tamen non videbit , ſed cognofcet , hoc eft intel liget fieri : ex quo demonftrationem condere poterit largientem vtrunque eſſe , ſcilicet effectus & cauffa , fi quidem per coniunctionem lunæ , vt per cauffam notam oftendere poterit effe Aum ignotum , nempe eclipſim ſolis : quæ eſt Auerroiftis demonftratio potifsima : quòd fi priuſqua eclipfis folaris cauffam infpexerit , ( cum nimirum eſſet in terris ) ei videre contigerit eclipſim , tū certe ex Auerroiftarum ſentétia habita cauſſa demonftrationem eclipfis efficiet , largientem fo lum effe cauffa , quæ per eos eſt demonftratio propter quid tantum . Hæc eſt eorú viri clarissimi verborum fententia , quam facile aduerfarius aſſequutus fuiſſer , ſi eius interiores oculi exteriorű aciem exzquarent . Pergit aduerfarius : Quod verò pertinet ad exemplum a Critico allatum pro fuæ opinionis cõprobatione , vt fcilicet poßit aliquis fcire cauſſam ſolaris eclipsis antequä ex ea colligat eclipsim , affirmamus eumën exemplificando non recedere a fubtilitate præceptoris fui . Quomodo ( obſecro ) aliquis con- Sticutus inter lunam , & folem potest cognofcere lunam effe cauſſam ſolis defectus , fi videt ſolem ſplendere , quamuis fub co luna exiſtat ? nunquam id fcire poterit , quoniam refpectu illius fol nequaquam deficiet . Non videbit is quiden ſolis eclipfim , cum fit inter ſolem , & lunam , at vero cauffam videre pote- rit , nempe lunæ ipfius interpofitionem , ex quo & cognofcere poterit lunam efle eo tépore cauf- ſam , vt quæ fub ipía funt , luminis folaris defe & um patiantur , videbit igitur cauffam , & cogno- fcet , effectú vero non videbit , ſed cognofcet tantum , ac ſciet , & æque ſciet , ac fi videret , ( fi qui- dem verum dixit Ariftoteles primo pofter , videlicet tum ſcire nos , cumcauſſam cognofcimus ) & fi in qua terrarum parte fiat ignorabit.non eft enim ad eclipsis ſcientiam neceſſarium , vt ſcia tur ex quanam terrarum regione videri poſsit.terra enim haud eſt de eſſentia eclipſis folis , ne- que locú vllum in ea habet . & fi enim terra non effet , adhuc fieri poffet eclipſis , fat illi eft vt ſciat ſi qui ſub lună co tépore fint , qui id videant , ijs lumen ſolis hebes & infirmű videri . Quod vero concludit : Quare falſa eſt Critici exiftimatio , vt fciri poßit , aliquid eſſe cauſſam folaris eclipsis , antequam ex eo colligatur eclipsis : hoc nó ſequi ex ijs , quæ diximus , vnufquiſque intelligere poteft.nos enim diximus , fi quis in globo lunæ ſtatuatur , quo tempore fit ſolis eclipfis , ita vt ſolem poſsit videre , viſurú cú interpoſitioné lune , ipſam tamen eclipſim non vifurum.ex his non fequitur fi quis co- gnoſcat lunæ interpofitionem effe cautſam ſolaris eclipſeos , eum non continuo cogniturum fo lis eclipſim.aliud eft enim videre , aliud cognofcere.poffumus enim cum cauffam videmus , effe- Aum non videre , quia poteſt ante oculos noſtros cauſſa conſtitui , effectus autem aliquo opaci corporis impedimento a conſpectu noſtro remoueri . at vero de cognitione intelle & iua longe alia ratio eſt . At inquiet : tute dixiſti , ſic contra exiftimo poſſe aliquem ſcire caußam folaris eclipseos , antequam antequam ex ea colligat eclipſim . Fateor id me dixifle . Hæctamen verba ad propofitum non effe nemo non intelligit , cum non loquamur de cognitione intellectiua , ſed de ſenſitiua , nempe de viſu , quare hic to fcire , & τὸ colligat mutanda eſſe in το videre , & id videat qui non videt , is cecus eft . ego enim ( ut dixi ) in toto eo capite loquor de viſu , & ad confirmationem commemo ratorum iam verborum exemplum affero viſus , non cognitionis , inquiens : Si quis enim ſtatuere tur inter folem , & lunam co tempore , quo luna interponitur inter ſolem , & terram , lunam quidem effe fub Jole videret , effeftum tamen illum non neceffario videret . Hoc igitur eſt erratum ( vt vulgo dicitur ) ca- lami . quod certe emendaſſem , ſi meum archetypum Criticorum , quod ad chalcographú tranſ- miſi Venetias , recognofcere ſaltem potuiſſem , vel ſaltem ipſi imprimendo præeſſe , poſt vbi ip- ſum mihi exfcribere non fuit otiú . Quod igitur ſolis eclipſis videri poſsit , & non videri eius cauf- ſa & contra ( hoc.n.contendo ) tū ratione , tu au & oritate fatis probatú eſt . Reliquum eft vt videa- mus quid aduerfarius ad primum Ariftotelis contex.2.poſter.dicat.Demum fi diftum ( inquit ) il- lud philofophi in 2.post.loco citato Criticus diligenter ponderaſſet , quid mihi profit optime vidiffet.quamuis enim ibi philoſophus hæc verba explicite non pofuerit , videlicet : & videremus obie & am terram : asta- men fubintelliguntur , quia in primo poſt.cont.43.circa medium , feu cap.22.ca expreßit , inquiens ; Quare & ſi ſupra lunam eſſemus , & videremus obie & am terra , non vtique ſciremus cauſſam defectus . fentiremus enim nunc quod deficit , & c . quare textus ille hunc in modum iacere debet , nimirum : li effe mus fuper lunam , & videremus terram obie & am , non vtique quæreremus neque ſi fit eclipſis , neque propter quid fit , ſed ſimul manifeſtum eſſet vtrunque , & hoc non alia de cauſſa , nifi quia fi- mul vtrunque videremus.non enim perfpici poteſt oppoſitio , niſi constent ea , inter que verſatur.colligitur er go ex Ariftotelis textu non poffe prius cauſſam cognofci , quam effectum , neque effectum fine cauffa , quando vtraque viſibilia funt . Cognoſci quidem cauſſam non poffe prius effe & u , ſi tibi concedam , non ſequitur ex hoc eam prius non poſle videri , cum ( vt dixi ) aliud fit videre , aliud cognofcere . Sed hic exiftimo aduerfarium accipere to cognofcere pro tῷ videre.de viſu enim , non de intelle- tione fermo eſt : alioqui non eſſent ad propoſitum ea , quæ dicit . Quod igitur ad viſum attinet : ego dixi verba illa Ariftotelis , ſcilicet , ſi eſſemus fuper lunam , non quæreremus neque an fit eclipsis , ne que propter quid fit , ſupponere nos intueri obie & am terram , alioqui falfaeſſe.fi enim ( dixi ) nolimus in luna exiſtentes intueri terram , eclipfis quidem cauffam , hoc eſt interpofitionem terræ ignorabimus , ipſe autem reſpondet ſubintelligenda eſſe in textu illo verba hæc , ſcilicet , videremus obiectam terram . at quare ſubintelligenda ? vt verum ſit di & um Philofophi , non ne ? ergo nifi hæc fubintelligantur , eſt falfum dicere nos ſi eſſemus in orbe luna ne- ceffario cognituros cauffam eclipfis lunaris , cum non poſsit perſpici , niſi terra obiecta videatur . quamuis ergo videatur lunæ eclipsis , adhuc tamen ex Ariftotele cauffa non videtur , licet ſupra lunam transferamur , nifi obie & am terram intueamur . poteſt ergo videri & ſentiri ef- fectus non videndo , nec ſentiendo cauffam , & contra , præter aduerfarij ſententia ex ipſiuſmet aduerfarij verborum Ariftotelis expofitione . Aduerfarius igitur mihi dum refragari vult ſuf- fragatur . Et tamen clamat ex hoc Ariftotelis loco colligi , prius cauſſam non poſſe ſentiri , quä effectum , neque effectum fine cauffa , quando vtraq ; viſibilia funt : idque me non vidiſſe , quia ver ba illa fine confpicilijs legi . At vidit hoc , qui verba illa fine iudicio legit . Si hoc diceret Arifto teles , negaret ſenſum : & falfam argueret eſſe Auerrois ſententiam , exiftimantis aliquas eſſe re runs cauffas ſenſiles , ex quibus fiat demonſtratio potifsima ad demonſtrandos earum effe & us ignotos . Poſtremo illam veritatem , vt ſcilicet videri poſsit effectus ſenſilis cauſſe ſenſilis , non videndo cauffam , vt aduerfario os occludamus , ipfiusmet teſtimonio comprobabimus.is enim libri 7. logic . duſput.cap.3.inquit : Cum terra interpofitio nobis infra lunam existentibus , beneficio fenfus nota effe non poßit , quia oculis noſtris penitus occulta eſt , clare patet demonſtrationem illam de luna defectu propter terræ interpofitionem non poſſe ex Auerroe dici potissimam , fed propter quid tantum . Ne gat hic aduerfarius cauffam lunaris eclipſis poſſe videri , cum tamen effectus ille optime videa- tur . ergo poteſt videri effe & us ſenſilis , cum eius cauſſa oculos latet . Confugiat nunc ad conſpi cilia . : : 13 CAPVT VNDECIMVM Aduerfarium dicere non poſſe ſe per demonstrationes propter quid tantum in . tellexiſſe ſolas demonstrationes factas per cauffas externas . V M a viro clarifsimo decretum eſſet libro primo de medio demonſtrationis , non omnia accidentia per formam fubie & i demonſtranda eſſe , ſed ea folum , quæ ab ca immediate fluunt : ea verò , quæ non habent cauſſam ſui proximam formam fubie & i , ac proinde non fluūt immediate a forma , ſed ab alijs accidentibus in co dem ſubie & o inhærentibus emanant , per eadem accidentia , vt per proximas cauſſas oftendenda eſſe , non per formam fubie & i , neque idcirco demonftrationes haſce , in qui bus medium eſt accidens , & cauffata cauffa , fatendum non efle potifsimas demonftrationes , id ipſum & rationibus , & auctoritatibus Ariftotelis , & Auerrois , eius libri cap . 14. comproba re conatus eft inquiens : Hanc eandem fententiam colligit ex verbis Ariftotelis , ac declarat Auerroes in 3 1. particula quarti libri phyſici . cùm enim dicat ibi Ariſl . bona definitionis munus effe , vt cauffam decla * ret omnium rei definite accidentium , Auerroes boc dictum interpretans inquit , illud quidem verum effe , fed non reciprocari . omnis enim bona definitio debet cauffam tradere omnium accidentium rei definita , fed non omne id , per quod traditur cauſſa accidentium , eſt definitio illius fubiecti : proinde mediu non ſemper evit definitio fubiecti , cum plura dentur accidentia , qua non per eam , fed per alia accidentia eiuſdem ſubie- Eti demonstrantur . quod declarans Auery.incom . 56.lib . 1.poſt . inquit , magnam partem demonstratio- num celebratarum fieri ex accidentibus effentialibus . Aduerfarius autem libri ſui ſeptimi logi.difput . cap . 3. ad illam Auerrois auctoritatem in 4. phyſ.com.3 1. ita refpondet , quando Comentator ait : Sed no omne id , per quod redditur cauſſa accidentium fubiecti , eſt definitio ipfius : Per cauffam intel- ligit cauffam inferendi ſolum . Ad aliam verò in com.65.primi poſter . inquit Auerroem per demonftrationes celebratas non intelligere tantummodo potiſsimas , fed omnes demonſtratio- ' nes a priori , quamobrem optime dixit , magnam partem demonftrationum celebratarú , ideft , a priori eſſe per accidentia eſſentialia , intelligendo per magnam partem celebratarum demon- ſtrationum omnes illas , quæ funt propter quid non potiſsimæ , & c . Dixi igitur ego pofterioris • Critici capite vltimo : Ex hac aduerfarij verborum Auerrois interpretatione ſequi demonſtra- tiones fa & as per cauffam , quæ fit aliud accidens , ne dum eſſe demonftrationes propter quid , fed vix , ac ne vix quidem appellandas demonftrationes Quia , falfum eſſe igitur eas eſſe demo ſtrationes propter quid , vt eas ipſe vocat , ac falſum proinde , demonftrationes has efle adeo celebratas , vt inquit Auerroes . Falſum etiam effe , quòd eæ fint à priori , vt exiſtimat aduer- farius , neque enim eas a priori effe , neque a pofteriori . Quod non mereantur dici propter quid , inde probavi : Quod demonſtrationes propter quid ſunt a cauſſa eſſendi , non a cauffa inferendi tantum , dant enim propter quid effectus : præterea demonſtrationes propter quid habent neceffario maiorem per ſe , at vero demonſtrationes a caufla inferendi tantum , nullum habent in maiore neceffarium connexum medij cum maiori extremo . Eas nec efle a priori cla rum eſſe dixi . vbi enim non eſt proceſſus a cauſſa ad effe & um , aut contra , ibi non eſt illa ratio prioris , & pofterioris , a qua vocari folent demonſtrationes a priori . Pugnantia ergo aduerfariū dicere , fi quidem inter ſe pugnant hæc duo , Demonftratio eadé eſt a cauſſa eſſendi , & eadem a cauſſa inferendi tantum : qui enim dicit propter quid , dicit cauflam effendi . Reſpondet in ſua propugnatione aduerfarius inquiens : Accidentia propria ſpecierum , vel interna funt , qua vo- cantur aptitudines , vel externa , quæ vocantur actus.hec vero , qua vocantur actus , non a ſola manant fpe- cici forma , fed et ab obiecto extra.vt eclipſatio luna , que eſt eius altus , non a fola natura , & forma luna pro- ficifcitur , sed ab obiecto extra , quod eft interpoſitio terre . Hoc poſito dico & me , & Auerroem reycere eas demöftrationes , in quibus vna fubiecti aptitudo per aliam demonstratur , omnia enim accidentia propria interna fubiecti , ab ipſius forma fubiecti producuntur , non autem vnum accidens ab altero , quare cum vnu accidens non ſit effectus alterius , non poteft vnum per alterum demonſtrari . Atque huiusmodi quidem ac- cidentia per folam fubiecti formam vt per aquatam , & Jolam eſſendi cauffam demonstrantur , Accidentia ve ro externa vt funt actus ſpecierum , & per formam fubicfti , & per caufam externam ( vt eclipsis , & per form am luna , & per interpoſitionem terre ) demonstrantur . Dico igitur Celebratasillas demonftrationes ab Auerroe diftas non eſſe eas , quæ fiunt per ſolam inferendi cauffam , fed eas , qua demonstrant actu fpe cici de ſpecie per naturam speciei , & cauffam extrinfecam , quod eiufdem fpeciei accidens externum dici po- test . Auctoritas autem Anerrois 4. Phys.com . 31. vbiinquit : Sed non omne id , per quod traditur cauſſa accidentium eſt definitio illius fubie & i : Ita intelligi debet , vt per cauffam accidentium intelli- gatur cauffa externa pafsionis demonstranda , vt inter pofitio terra est cauſſa eclipsis : ita vt fenfus fit , licet omnis quidditatiua fubiecti definitio fit cauſſa pafsionis illius fubiefli , non proinde conuertitur , vt omne , quod est caußa passionum , fit earum fubiecti quiddiatiua definitio , cùm efficiens & finis fint femper cauſſa paßionum , forma autem fubiecti earum paſsionem non femper fint . Noua hæc eft foluendi ratio , quam hic inijt aduerfarius , negando quæ afferuerat . Prius dixerat , Auerrois auctoritatem 4. phyſi- co intelligi de cauſſa illa accidentium , quæ eſt inferendi tantum , nunc vero inquit intelligieum locum de cauffa accidentium efficiente , ac finali , quæ funt effendi . O præclaram difputandira- tionem . Macte virtute Martiali pugnator egregie . Iam hoc nouum didici concertandi genus . Quid quęris ? abeo doctior . Ad cetera . In primo autem ( inquit ) Poster.com . 56.intelligitur Auer vois auctoritas de externis accidentibus proprijs fubiecti , qua ( vt dictum est ) eiufdem fubiecti actus ap- pellantur , corumq ; vnum eſt alterius non folum cauſſa vt inferatur , fed etiam vt fit : hinc optime dixit co- mentator loco citate , magnam partem demonstrationum celebratarum , idest demonftrationum propter quid fieri per accidentia eſſentialia , hoc eft per externa accidentia propria , quorum vnum in alterius defimtione ponitur , quod internis accidentibus proprijs non euenit . Recte verò . Demonſtrationes igitur cele- bratas vocat Auerroes , quę rarò locum in ſcientijs habent ? Nemo enim ignorat in ſcientijs raras eſſe demonſtrationes a & uū , pleraſque enim coſtat eſſe aptitudinu . Noua igitur affertur ab aduerfario non folum foluendi , fed & interpretandi ratio . At plures eius Auerrois loci funt in terpretes , eſt Burana , eſt Abraham , eſt Mantinus . Burana vertit celebratas . At clarius Abraha , reddens , Demonstrationes fimpliciter . Sed clariffime Mantinus , reddens demonstrationes fimplici- ter , fiue abfolutas , quod eſt ditu , Potifsimas . Atliceat per nos aduerfario verſiones has reij cere : concedamus in hac verſione impegiſſe omnes . Quid ? An impegit etiam ipſemet aduer ſarius ? qui in expofitione ſua , qua hic ex logicis diſput . deſcripſimus , inquit , Auerroem per de- monftrationes celebratas non folum potiſsimas intelligere , fed omnes demonſtrationes a prio ri in cóparatione demoſtrationű a poſteriori , quæ potius ſyllogiſmi , qua demoſtrationes voca ri folebant , quamobrem ſubdit optime Auerroem dixiffe , magnam partem demonftrationum celebratarum , ideft , a priori , eſſe per accidentia effentialia , intelligendo per magnam partem demonftrationum celebratarum , omnes illas , quæ funt propter quid no potiſsima . At vero có-- cedit aduerfarius demonſtrationem per cauffam cauffata , qua demonſtratur accidens vnú per aliud internú accidens , vt eſt demoſtratio accretionis luminis in luna , eſſe demoſtrationem pro pter quid , negans tantum eam eſſe potifsimam , cum cap.10.lib.7 . logic.difp . dicat . Firmiſſima duo illa philofophi fundamenta fuperius commemorata manifeſtiſsime indicant , efficiens extrinfecum tantu , vi eſt ſola terra interpofitio ad demonſtrandam eclipfim de luna , & internum , quod fubiecti accidens fit ad aliud accidens de eodem fubiecto demonſtrandum , vt ſphæricum effe ad oftendendam accretionem luminis de luna , medium effe in demonftratione propter quid tantum , in potißima vero minime : & cap . 5 . demonſtrationem hanc accretionis luminis in luna , & omnes alias , quæ fiunt per cauffas cauflatas , eße propter quid , affeueret.ergo falfum eſt per celebratas demonſtrationes intel ... ligi tantum ab Auerroe demonftrationes factas per accidentia exter- na , non autem demonſtrationes factas per interna , ac propria , At- que hæc fatis . Manet nobis velut tertius come- diz actus Apologeticorum pri- mus defendendus . Defenfionis Poſterioris Critici FINIS . 11 Laus Deo , Virginiqs Deipara . Γ DEFENSIO DEFENSIO PRIMI APOLOGETICI 1 59 1 CAPVT PRIMVM Virum clarissimum recte dixiffe habitum , seu facultatem eſſe genus logice remotum . VM vir clarifsimus priore libro de natura logicæ genus eius inquireret , il- lud nempe genus , quod in eius facultatis definitione eſſet vt propinquiſsi mum omnium collocandum ; quamobrem capite eius libri octauo non ſa- tis habuit eam vocare artem , ſumendo artem pro quauis artificioſa ope- ratione , ſeu cogitatione , quo nomine quælibet ſcientia vocari ars poteft ; per hoc enim nomen , inquit , Proximum eius genus non exprimitur , fed remo tum , & valde commune , neque adhuc cognofcimus fub quo intellettuali habitu habi tus logica conſtituendus fit , capite nono oftendit eos etia , qui logicam neque ſcientiam , neque ar- tem , ſed facultatem vocat , ſi quidem facultatem in ea figuificatione capiunt , qua ceteras ſcie cias facultates dicimus , nimis amplum , & remotum logicæ genus dicere . Ex quo patet , virú- clariſsimű de ijs loqui , qui in definitione logicæ ponebant facultatem tantum , at vero imme diatum logicæ genus , nempe habitum inſtrumentalem , omittebant . ij autem erant illi , qui lo- gica hoc modo definiebant : logica eſt facultas in quaque re diſcernendi verű a falſo , & c . vel lo gica eſt facultas diſſerendi , & c . Multi enim huiufmodi definitiones vſurpant , omittentes logicæ genus proximum , quod eſt habitus inſtrumentalis , quod quidem genus & a Cicerone , & a Boetho , & ab alijs compluribus , immo , & a Platone ipſo in afferenda logicę vel definitione vel deſcriptione omittitur . Non ergo loquitur de ijs , qui in logicæ definitione genus eius pro ximum collocant , nempe habitum inſtrumentalem , fiue diſciplinam inſtrumentalem . Cú ergo aduerfarius libri primi diſputationum logicarum cap . decimo definiat logicam eſſe diſciplina inſtrumentariam probantem inftrumenta vtrique phiſoſophiæ parti inferuientia , & c . hæc cla- rifsimi viri animaduerfio ad eum non pertinet , cum ipſe genus logicæ proximum non omittat in eius definitione aſsignanda . Nihilominus aduerfarius anſam arripiés calumniandi , vt hæc viri clar.reprehéfio ad ſe pertinere videatur , primo capite inquit habitu eſſe genus logicæ proximű , & cap . 3. virum clariſsimű dicentem eŭ eſſe genus logicæ remotu , ea ratione nititur refellere , quod , inquit , ſi logica accipiatur prout diftinguitur ab intelle & u , ſcientia , ſapiétia , prudentia , & arte , qui funt habitus præcipui , tunc habitus rationalis dici poterit genus logicæ proximum . Quod fi logica accipiatur prout diftinguitur a grammatica , quæ & ipſa eſt habitus inſtrumen tarius , tum verum erit eius proximum genus eſſe habitum inſtrumentarium , ficuti animalra- tionale ( Dato nunc ſecundú Porphyriŭ plures eſſe Deos , eoſque eſſe animalia rationalia ) dicie tur genus hominis proximu , comparando hominem cum dijs , at hominem comparando cum brutis , genus eius proximum eſt animal . Hanc ego reſponſionem aduerfarij primo Apologe- tico cap . 2.reprehédi tú quia , dato habitu dici poſſe reſpectiue logicę genus proximú , cú tú có parando cũ genere logicæ propinquiſsimo recte vir clarifsimus dixit remotu , cum ipſe venare- rur genus illud logicæ , qd ' in eius definitione eſſet neceſſario exprimēdű , videlicet proximű fim pliciter ; tú quia ſolű genus , quod immediate de re definita prædicatur , proximű dici meretur , alia vero omnia remota dici debent.Refpódet igitur in hac ſua propugnatione his verbis aduer Larius . Ex Aristotele fecundo post . 1. 19. fecundum veterem ſeftionem , omne copofitum , ſeu omne , quod aft fub aliquo genere , ex duobus eſſe , nempe ex vno tamquam genere proximo , & ex altero tamquam pro- Ga xima xima differentia . ex quo ſequitur intellectum , ſapientiam , ſcientiam , pradentiam , & artem effe ex habitu rationali , veluti ex genere proximo , & ex principali , veluti ex proxima differentia : a pari , ex duobus effe logicam , & grammaticam , ex eodem ſcilicet habiturationis , vt ex proximo genere , & ex inſtrumenta vio , vt ex proxima differentia , ergo proximum logice hoc modo fumpta genus eft habitus rationis , non ha- bitus instrumentalis . Concedo proximum hoc modo ſumptæ logicæ genus effe habitum rationis ( quamquam id re vera falſum eſt . vnum enim eſt ſemper logicę genus proximum , nimirü illud , inter quod , & logicam nullum aliud intercedit genus.cetera remota funt , & femper eodem mo do remota , quia pedes non habent , neq ; mouentur , vt propinquiora fieri poſsint ) quid ex hoc ſe quitur ? ergo non recte eum vir clarifsimus appellauit genus remotum in comparatione pro- pinquioris ? Immo cú vir clarifsimus cap . 9. dixiſſet ſe quærere genus logicæ propinquius ha- bitu ( hæc enim funt eius verba : Sed magis propinquum in prafentia logica genus indagandum propo fuimus :) neceffario debuit habitum vocare genus logicæ remotum ; & qui hoc neget , non folum ignorat logicam , fed etiam fonfu communi caret , id etiam fateri cogitur aduerfarius , qui di- xit logicæ genus proximú eſſe modo habitum rationalem , modo habitu inſtrumentalem , qua do ergo genus logica proximum eſt habitus inſtrumentalis , tum non eſt proximum habitus rationalis , ergo remotum , ergo recte cum vir clar , vocat remotum . Auctoritas autem Ari- ſtotelis ex fecundo poſter . allata quantum fit ad propofitum nemo non videt . Illa certe con- ſequentia , nimirum Ariftoteles inquit omne compofitum ex duobus conftare , ex vno tam- quam genere proximo , & ex altero tamquam proxima differentia , ergo ſcientia , & c . eft ex ha bitu rationali tamquam genere proximo , & ex habitu principali , vt ex proxima differentia : & logica ité eſt ex habitu rationali vt ex genere proximo , & c . eft ex conſequentijs aduerfario fa- miliaribus , quæ nullam habent necefsitatem , ac proinde cogitatu , nedum commemoratu in- dignæ funt . Non referam hic multa alia , quę in eandem ſententiam dicit aduerfarius non mi- nus inepta ijs , quæ retulimus . pudet enim me ea perfequi , cum præfertim ea omnia cadem , quá attulimus , adhibita reſponſione corruant . Dixit etiam vir clarifsimus in calce illius capitis no ni : Illud præterea animaduertere illi debuerunt , qui logicam dicunt effe facultatem , quòd per hanc eo- rum refponfionem difficultas , quæ in præfentia nos vrget , non foluitur . Cùm enim conftet logicam habitu effe intellectualem , & credendum fit plenam , & fufficientem eſſe talium habituum enumerationem , quam Aristoteles in fexto libro de moribus fecit , attamen nondum apparet ad quem ex illis habitus logice redigendus fit , immo nos ad nullum corum redigi poſſe demonstravimus , quia logica neque est scientia , ne- que intellectus , neque ſapientia , neque prudentia , neque ars . Quiigitur facultatem effe dicunt , fi facultatem alium quendam habitu effe putant prater illos quinque , Aristotele in habituum enumeratione mancu , ac dimi nutum faciunt : fi vero non alium , fed corum aliquem , id declarare debebant , & argumenta , quæ nos attuli- mus , foluere , quod ipsi neq ; fecerunt , neq ; facere , vt arbitror , potuerunt . Reſpodit aduerfarius . Nego fuffi ciente eſſe ea habituŭ enumeratione , quă poſuit Aristoteles in fexto de moribus , quia ibi philoſopus nõ diuidie habitum rationalem in genere , fed alteram eius ſpeciem , videlicet habitum rationalem præcipuum , in quo est verum per ſe . Si ergo ponamus facultatem habitum quendam diuerfum a quinque illis præcipuis habitibus , non video quomodo Aristotelem in habituum enumeratione mancum , diminutumque faciamus . Dixiego primi Apologet . cap . 2. aduerfarium non intelligere vim illius obie & ionis . Vis enim ( dixi ) obie- Fionis viri clariffimi in his eius verbis eſt , ſcilicet : Attamen nondum apparet ad quem ex illis habi- tus logicæ redigendus fit : hoc eft , per hanc folam vocem , facultas , non apparet ad quemmam ex enume- ratis ab Aristotele bhabitibus , aut ad quem nam alium logica facultas redigatur . Non folum fcilicet reprehen dendi aduerfarij ( hoc est illi , qui logicam dicunt effe facultate diſſerendi , non autem eam eße habitum inſtru- mentalem ) quòd facultatem folam pro genere logice nominantes , loco generis proximi capiunt remotum ; ve rum & eo nomine accufandi , quod nihil addentes magis peculiare , vt instrumentale , aut aliquid aliud tale , faciunt vt hereamus neſcientes cuiufmodi habitus logica fit . Quod quidem realis effe non poßit , rationes in præcedentibus capitibus a viro clar.allate probare videntur ; quas ij , qui logicam folum vocant facultatem , aut habitum , fi realem exiftimabant , foluere debuiffent , non eas filentio præterire , ſin vero hanc facultatens putabant alium effe habitum a realibus , id quoque declarare , & quomodo Aristoteles mancus non effet eo habitu prætermiffo , ostendere . optimum ergo fuerat fi ij ad amouendas dubitationes faltem dixiffent logică effe habitum realem , fiue inſtrumentarium.cum ergo aduerfarius refpondeat , Aristotelem non videri maneu , reliqua a nobis relata , nemo non videt hanc eius reſponſionem non effe ad propofitum . Nos enim ab co in prafentia non querimus quemnam babitum putet effe logicam , aut cur mancus non fit Ariftoteles : fed dici L mus mus eum tunc , cum logice genus attulitinmedium , cuiufmodi habitus eſſet logica diferte pronunciare debuif fe , & in eius definitione eum exprimere , proinde reſponſia eius in co pofita effe debet vt oftendat id ei neceffa rio agendum non fuiße ad remouendas , quas diximus , dubitationes . Quibus ego verbis fuppono aduer - farium tueri partes eorum , qui dicebant logicam eſſe facultatem differendi , & corum fufcipere perfonam , propterea cum ipſe reſpondeat : Adillud vero , quod dicit , me tunc cùm logica genus in me dium attuli , qualis habitus effet logica , diferte pronunciare debuiffe , ne bereamus nefcientes cuiufmodi habi tus ea fit , refpondemus tantum abeſſe vt diferte id præstiterim , vt contra potius , & prater rationem preſti surus fuiffe videar fi aliter feciſſem : Nam logica genus limitari , & contrahi non poterat , nifi per differen tias , qua tum a fubiecto , tum ab eius fine defumuntur . Verum fi adhuc ea , que differentias largiuntur , non erant inuenta , quo iure , quando logice genus in medium attuli , qualis habitus eßet logica , pronunciare deba- bam ? Sut mihi fuit in loco id opportuno effeciffe , nempe cap . 10.libri primi log , difp.vbi dixi , conſtituto quan sum per nos licuit logica genere , fubiecto , & fine , confequens eft vt eſſentialem eius definitioné ponamus & c . in qua quidem definitione cuiufmodi habitus effet logica optime expreßi , quod vir clarißimus non perpen- dens , capite decimo prioris libri de nat , logica ante eius fubiefti , ac finis inuentionem imprudenter affirmauie logica genus eße habitum instrumentalem . Quare ego verba illa , in quibus ( vt ait Criticus ) vis obiectionis po fita erant , data opera præterij . ijs enim appoſitis , vel remotis nihil refert : hæc eius refponfio non eſt ad propofitum . ipfe enim fuam logica definitionem cap . 10. allatam tuetur , vir auté clar.oppugnac definitionem illam , in qua fola facultas vt genus logicæ proximum ponebatur , aliud præterea ni hil . Et quoniam inquit aduerfarius virű clar.libro priore de nat.logica capite decimo ance cius fubie & i , ac finis inuentionem imprudenter affirmafle , logicæ genus effe difciplinam inſtrumen- talem , dato nunc neceffario cognitionem fubie & i & finis ipſam proximi generis logicæ faculta- tis cognitionem præcedere debuifle , ne diſputatie longe nimiú protrahatur , ut vnuſquiſque in- telligat hoc eum imprudentiſsime viro clar.obijcere , & in eo ſe ſtupidum oftendere , qui non vi- derit in co capite virum clar.clarifsime finem logicæ , & eius fubie & um , quantum fatis eft ad co gnitionem hauriendam generis logice , prodidiffe , non nulla ex eo capite referam . Inſtrumento- rum autem inquit eo cap . 10.vir clar.duo funt genera , alia namque a natura , alia a nobis fiunt . Quæ vero a nobis fiunt alia corporea funt , vt omnia arte falta calia vero incorporea : qua in fola mentis conceptione confiftunt : fabricat enim illa intellectus , vt ijs inuetur ad rerum cognitionem adipiſcendam , hec non funt , niſi conceptus animi , qui voce articulata , folent a nobis fignificari : Non ne hæc verba : vt ijs iuuetur intelleftus ad rerum cognitionem adipiſcendam : logica finem explicant , qui eſt cognofcere verum , & id a falſo difcernere ? Eundem clarius ſignificant quæ habentur in calce huius capitis . 10. nempe : logica ve rò ſcopus est viam ac methodum tradere , qua ad rerum notitiam adipiſcendam vti debeamus . Pergit mir clar . Duplex autem eft eiufmodi vox . alia namque fignificat conceptum rei , vt bomo , animal , alia vero con ceptum conceptus , vt genus , ſpecies , nomen , verbum , & c . propterea ha vocantur fecunde notiones , illa au- tem prime , prius enim mens rem concipit , deinde in eo conceptu alium conceptum effingit . Voces quidem pri- me notionis non funt instrumenta , fed figna conceptuum , vel faltem ipſi primi rerum conceptus nulla ratione inftrumenta funt , fed imagines rerum . At voces ſecunde notionis inftrumenta dicuntur , quoniam conceptus , qui per ea fignificantur , funt inſtrumenta nostri intellectus , nam fingere in conceptibus rerum alios fecundos conceptus non oportuiſſet , nifi aliquam nobis vtilitatem præftituri fuiſſent , fed cum vtiles fint , & ad rerum cognitionem capeſſendam maxime conferant , digni fuerunt , de quibus aliquæ difciplina conflituerentur , nón quidem per fe digni , fed propter alia , ad que vtiles funt . propterea he discipline vocantur instrumentales , quia non propter ſe , ſed propter alias tradita funt . En ſubiectum logica , conceptus nimirum primi in quibus ſecundi a logico finguntur . Quos quidem primos conceptus non appellat formalitor nomine fubiecti , cum hoc ad intelligentiam naturæ generis proximi ipfius logicæ quantum at- tinet ad præſens nullo modo pertineat . Finem autem logicæ formaliter expreſsit , vt exprime- re fuit neceffe , antequam ipfius generis natura cognofceretur ; quoniam inftrumenti natura pen det a fine , ob id in co cap . 10. & finem , & fcopum logica nominauit : & eam eius attulit cogni- tionem , quæ ad naturam habitus inftrumentarij , quod eſt logicæ genus , fatis effet . plenam auté eius finis cognitionem tradidit poftmodum capite 1 3. A cuius cognitione venatus eſt etiam per fectam cognitionem fubie & i , quoniam materia inſtrumenti , vt & cius natura pendet a fine.quo nia enim u.g.finis gladij eſt incidere , ideo materia cius duriſsima fit oportet , ac proinde ferrea . quare a fine eius materia determinatur , ob id vir clar.prins logice finem , deinde vero materia cius cum difputatione determinauit . Aduerfarius autem perturbato ordine ( vt hoc obiter dica prius de materia vel fubiecto logicæ , deinde autem de eius fine verba fecic . & reprehendere tamen audet methodum viri clarıſsimi , quam nullatenus intelligit . Tandem in calce capitis tertij dixit aduerfarius aperiendum fuiſſe reſpectu quorü habitus inſtrumentarius fit genus lo gice . Reſpondi ego primo Apologetico id a viro clar.abunde præſtitum fuiffe , cum is in eo capi te decimo , & circa medium , & clariſsime circa finem dixerit habitum inſtrumentalem eſſe ge- nus logicæ , & grammatica proximum . en eius verba : Ex ijs , quæ diximus , manifestum'eſt logicam vua cum grammatica fub intellectuali instrumento , tamquam fub proximo genere contineri . Ad hæc inquit in ſua propugnatione aduerfarius : hoc non ſat fuit . erat enim neceffarium aperire etiam refpectu quorú genus illud non effet logica proximum , cùm habitus rationis inſtrumentarius non fit reſpectu omnium proxi- mum logice genus , qua in re non vacat reprehenfione . Id quidem neceſſe fuit aperire fatuis , ac plū beis , & nullo rationis vſu præditis : Nam ( vt demus aduerfario habitum inſtrumentarium non eſſe reſpectu omnium proximum logicæ genus ) quis eſt ex ijs , qui in ſtudijs logicæ verſantur , ni fi craſsiſsima fit Minerua , qui non colligat ex eo quod habitus inſtrumentarius eſt propinquif fimum logicæ genus , ac propinquius habitu rationali , qui & præcipuū , & inſtrumentarium fub ſe eodem gradu continet , non eſſe proximum genus logica reſpectu habituum realium , ac præ- cipuorum ? Namque vir clar . dixit logicam eſſe ſpeciem habitus , habitum autem dixit eſſe ge nus remotum , ſub hoc genere dixit eſſe habitū realem , & instrumentarium , eamque dixit conti neri ſub habitu inſtrumentario , vt ſub genere proximo , non fub reali . Qui nequit ex hoc collige re reſpectu quorum habituum inftrumétarius habitus logicæ genus proximum non fit , is æqui uoce ( vt ita cum Auerroe dixerim ) homo eft . 1908 10 % " L CAPVT SECVNDVM !!! ひこひ Viri clarifsimi de fubiecto logica fententia , cum reprehenfionibus aduera Sarij , & defenfione viri clar.fententiatra 1 borg EQVITVR difputatio de ſubiecto , ſou de materia logicæ . Viri clar . ſententia eft priore libro de natura logicæ cap . 19. fubiectum logica proprie appellatum fubie Aum operationis eſſe res omnes fiue primos earum conceptus , aut primas inten- tiones in ea locum eundem occupantes , quem in arte ſtatuaria occupat as , & la- pis , in fabrili ferrum , ac lignum & in medicina corpus humanum . nam quemad modum ſtatuario proponitur æs tanquam materia , in qua formam efficiat ſtatuæ , quæ eius ar- tis ſcopus eſt ac finis , ita logico proponuntur res omnes , fiue earum conceptus tanquam fubie Aum , in quo ſecundæ intentiones effingantur , vt fint inſtrumenta nos iuuantia ad rerum notitia adipiſcendam.Hanc inquit ſententiam omnium teftimonio , & Auerrois auctoritate confirma ri.omnes enim dicunt logicum ſecundas intentiones tractare primis applicatas , quod nihil aliud fignificat , quam primas intentiones eſſe ſubie & tum , in quo logicus efficit ſecudas , quæ funt finis logica.fecundæ enim fine primis neque effe , neque mente cocipi poffunt . A uerroes autem in vlt . cap.epit . libri Categor.afferit Decem categorias eſſe ſubiectum & in ſcientijs , & in logica , duo- bus tamen diuerfis modis , in logica quidem quatenus eis contingunt intellecta ſecunda , ideft , quatenus eis ſecundæ intentiones imponuntur , in ſcientijs vero quatenus funt conceptus rerum , quæ extra animam funt , & c.Logicus itaque res omnes confiderat non fecus ac philofophus , di- uerſa tamen , vt di & um eſt , ratione . Hæc opinio ( inquit aduerfarius ) cum veritate non conuenit , neque enim ( inquit ) logica diſcipline , neque Logici operantis res ipfa funt fubiectum : non Logica difcipli na , quia in ea , ficuti in mechanicis artibus res confiderata funt inftrumentaiam confecta , neque Logici operan tis , nam fi res ipfa eßent eius res cõſiderata , feu operationis fubiectum non fecus , ac ſtatuary as , tapis , pro feltò res eſſent pars materialis Logicoruminftrumentorum , ficuti as , & lapis ſtatua : quemadmodum igitur Statuarius , gratia exempli , ex are , & figura Mercurių efficit eius Statuam , ita Logicus ex rebus , & fecundis intentionibus deberet fua inftrumenta conftruere , quod tamen falfum eft , vt inferius apparebit . Ad oïum ve vo teftimonium , quòd fateantur omnes , Logicum fecundas intentiones tractare primis applicatas , dicimus , ea verba in bonum fenfum redacta noſtram interpretationem recipere , vt , fcilicet , res fint fubiectum , ideft , fun damentum , in quo fundantur fecunda intentiones . A qua communi fententia non recedit Auerroes loco cita- 60 , quia per decem categorias intelligit ſubiectum profundamento . Quod res fint tantummodo fundamentu fecundarum : Jecundarum notionum , non fubiectum , ante Juniorum oculos ponimus . Sit in libris Priorum ex regulis à phi- lofopho ibi traditis compoſitus fyllogifmus , quem in fua principia refoluemus , vt recte cognofcere poffimus ex quibus fuerit confeftus , cum compoſita ex illis conſtruantur , in qua refoluuntur . Syllogifmus itaque imme diate refoluitur in propoſitiones , qua non funt res , ſed ſecunda intentiones in rebus fundata : propoſitiones deinde in terminos fimplices , qui etiam non funt res , fed fecundæ intentiones rebus applicata . Subiectum ita- que operationis Logici in fyllogifmorum constructione non funt res , fed termini fimplices , & propofitiones , quia ficuti in rerum naturalium generatione elementa , in qua corpora naturalia refoluuntur , funt fubiectum operationis natura in mixtorum productione , & hæc , videlicet , mixta in animalium generatione , ita termini fimplices , quos rebus applicatos aſſumit Logicus in libro categoriarum , ſunt eius fubiectum operationis , cir ca quod verfatur in conſtructione propofitionum , & he , fcilicet , propofitiones funt fubiectum eiufdem Logl- ci , circa quod verfatur in efficiendo fyllogifmo , qui non ſecus , ac cius ſubiectum operationis , fundatur in rebus . Non funt itaque res ſubiectum operationis Logicorum inſtrumentorum , fed fundamentum . Hæcaduerfa- rius . Noſtræ autem opinionis de ſubiecto operationis Logici defenfio hoc fundamento nititur , dari , ſcilicet , in rebus Logicis duplicem compofitionem , & duplicem refolutionem : vna com- pofitio eft ex partibus eſſentialibus , népe , ex materia , & forma , vt gratia exempli , lapidea Mer- curij ſtatua ex lapide , tanquam materia , & effigie Mercurij , tanquam forma , componitur.alte- ra vero eſt ex partibus integrantibus , vt ſunt in eadem lapidea Mercurij ſtatua eius mébra , nem pe , caput , brachia , thorax , crura , & c.quæ confiderata cum reſpectu ad totū non inepte dici pof- funt materia Mercurij , quia partes , quæ toti ſubſternuntur , per analogiam quandam dicuntur materia totius , cum illud reſpectu earundem partium dicat forma , & fi partes illæ feorfum con- ſideratæ videntur fingulæ conftitutæ ex materia , & forma , vt pes ex materia , videlicet , lapide , & forma pedis , & fic de aliis . Ad duplicem vero compoſitionem ſequitur neceffariò duplex re- folutio , cum id , quod componitur , in ea reſoluatur , ex quibus componitur . huius duplicis com pofitionis fyllogifmus quoque , quod eſt Logicum inſtrumentum , capax eſt . Primum eſt mani- feſtum eum admittere ſecundam compofitionem ex partibus integrantibus , componitur enim fyllogifmus ex propoſitionibus , & propoſitiones ex terminis , vt ex partibus integrantibus , quæ dici etiam confueuere materia fyllogifmi . Quòd autem fyllogifmas admittat etiam prima com- poſitionem , ex materia , ſcilicet , & forma , ex materia vt eſt lapis in ſtatua Mercurij , & ex forma , vt in eadem eſt eius effigies , probaui ipſe ex eo , quòd hæc compofitionis ratio inuenitur in fin- gulis partibus fyllogifmi , totum auté non debet carere eo , quod reperitur in vnaquaque ipfius parte integrante . Ve oftenderem ſyllogifmi partes huiufmodi compofitioné habere , accepi tres notiſsimos terminos , minorem , fcilicet , & maiorem extremitatem , ac medium , in quos tanquam in partes vltimas integrantes diffoluitur fyllogifmus , coſque conftare ex re , & ſecunda notione , non autem effe meras notiones ſecundas , ita probaui : Vnuſquiſque ex iam dictis terminis id no bis vere ſignificat , de quo veræ eſſe reperiuntur regulacin Logica traditæ , quodque Logicis defi- nitionibus explicatur : Sed regulæ in Logica traditæ de terminis fyllogifmi , & eorum definitio- nes verificantur non de ſecundis nudis intentionibus vt ſeparatis à primis , fed de ijs quatenus primis impofitæ funt , immo de primis quatenus funt velatæ fecundis , ergo vnufquifque ex ijs ter minis non eft nuda intentio ſecunda , fed prima , quatenus operta eſt ſecunda : fyllogifmus igitur totus ex primis conflatur , & fecundis notionibus , non ex fecundis ſolum . Maior clara , minor probatur exemplo . Regula enim eft in primo modo primæ figuræ , nempe in Barbara , ( ex qua vna diſcemus omnes , ) vt , ſcilicet , in eo fyllogifmo maior extremitas affirmetur de medio vniuer faliter ſumpto in maiore propofitione , in minore autem mediú affirmetur de minori extremo & ipfo vniuerfaliter prolato , vt ſequatur conclufio vniuerfalis affirmativa . Definitiones autem terminorum fyllogifmi vniuerfaliter ita traduntur , Medius terminus eſt , qui bis in utraque præ- miſſarum reperitur , vel de akero prædicatus , vel alteri ſubiectus : Maior extremitas eſt termi- nus , qui in priori propoſitione cum medio affumitur , de eo prædicatus , vel ei ſubiectus : Minor extremitas eſt terminus , qui in poſteriori propoſitione ſubſumitur , de medio prædicatus , vel ei fubiectus . At hæ regulæ , ac definitiones de vtris ( quæſo ) veræ funt , de ſecundis ne intentionibus , an verò de primis , vt tamen opertæ ſunt ſecundis ? ſi de ſecundis , ergo Logicus ſyllogifmus eſſer huiufmodi , medius terminus vniuerfaliter ſumptus eſt maius extremum , at minus extremum vniuerfaliter acceptum eſt medius terminus , ergo minus extremum vniuersè conſideratum eſt maius extremum . quo quid abſurdius ? idem etiam fequeretur abſurdum , ſi definitiones com- TITAS memorata memoratæ non primis , ſed ſecundis intentionibus conuenirent.Sequitur ergo , vt hæc omnia de primis , vt ſecundis operti ſunt ; conceptibus rerum vera ſint , exempli gratia , de terminis reali- bus his , rationali , riſibili , & homine , in hoc fyllogifmo : omne rationale eſt riſibile , omnis ho- mo eſt rationalis , omnis igitur homo eſt riſibilis . His poſitis , ad reſolutionem ſyllogifmi ab ad- uerfario confideratam primum refpondi , ea ( ſi dari poffet co modo , quo ab eo intelligitur ) effe in partes integrantes . deinde dixi eſſe falfum , propofitiones , in quas primo refoluitur fyllogif- mus , & terminos , in quos primos reſoluuntur propoſitiones , eſſe ſecundas , non primas notio- nes , cum fint re vera compoſita quędam ex primis , & fecundis notionibus , quamuis ergo reſol- uatur fyllogifmus in propoſitiones , & propofitiones in terminos , qui ob reſpectum ad fyllogif- muin , cuius funt partes integrantes , materia eius quandoque vocantur , nó tamen ob id ſunt ma- teria , ſeu operationis fubiectum Logici operantis , qua termini funt , & ex duplici conceptu ſunt compoſiti , ſed ſunt potius prima quædam opera Logici . quare peccat , dixi , aduerfarij ratio ex #quiuocatione nominis materiæ , propterea illud exemplum generationis rerum naturaliú nó eſt vllo pacto accommodatum eius fententiæ de ſubie & o Logici , cum elementa non fint partes mixti integrantes , verum eſſentiales ; quinimmo eſt magis accommodatum , imo aptiſsimum ad declarandam , & confirmandam opinionem noſtram.ficuti enim ſe habent elementa ad corpus mixtum , ita & res ipfæ ad ſecundas notiones à Logico fabricatas . Demum contra Aduerfarij interpretationem illius Auerrois auctoritatis in vltimo capite Epit . libri Categoriarum , vt.f.fubie & u ab Auerroe accipiatur pro fundaméto , argumétatus ſum in húc modū . Vel ipfe pu tat notiones ſcias effe fundatas in rebus , hoc eſt , eſſe quidé elicitas ex primis conceptibus rerú , ipſas tí à Logico tra & ari ſeorfum à rebus , ita vt Logico nullú fit cú rebus , aut primis concepti- bus negotium , vel ipſas res exiſtimat neceſſario a logico tractari . Si primo modo velitres effc fundamentum ſecundarum notionum , iam fateatur neceſſe eſt , res ipſas nullatenus pertinere ad Logicum , neque dici poffe Logicales . Atqui id repugnat Auerroi loco citato dicenti , & in fumma ex eo quòd contingunt eis , hoc est , decem rerum generibus , intellecta ſecunda , quorum inuentio certe est in intellectu , folum erunt Logicalia , quia ars Logica certe tribuet regulas de iſtis generibus ab intellectis Quod fiis ita velit eſſe primos conceptus fundamenta ſecundorum , vt fine illis a Logico tracta ri , & intelligi non poſsint , vt imprudens fatetur , ficut mox oftendemus , ſine dubio noftræ ſen- tentiæ ſubſcribit : nulla etenim in re diſſentimus , lis eſt ſolum in verbis , quia id , quod a nobis dicitur fubie & um , ab eo vocatur fundamentum . Si enim res ipfæ neceſſario ſumuntur a Logi co cum fecundis earum conceptibus , aut vt corum materia fumuntur , aut vt forma , quo.n.alio modo capi , & vfurpari valeant , non video . Sed res à logico non confiderantur , neque tratan tur vt formæ , quia formæ funt finis , & opus logici in logica facultate , ideoque a logico fingun tur , remanet ergo , vt fint loco materiæ . Quòd autem aduerfarius nolit a logico ſecundos co- ceptus intelligi , ac tractari poſſe abſque primis , ex eo patet , quia inquit , logici materiam eſſe có ceptus ſecundos fimplices applicatos primis , idq ; pluribus in locis libri primi log . Difput.con- firmat , præfertim in fine capitis quarti , dum ait , Hinc perfpicitur omnes ſcienter dicere , logicum fecu das intentiones tractare primis applicatas , ideſt , habere pro subiecto operationis fecundas intentiones fim- plices primis applicatas , in illiſque fundatas , cum fecunda intentiones abfque primis effe non possint . Sum ma hæc fit , vel effe vult Aduerfarius logicæ fubiectum ſecundas notiones abſque primis confi- deratas , vel eafdem neceſſario applicatas , hoc eft , intelle & as , & confideratas cum pri- mis , ideft , rebus ipfis , fiue earum conceptibus , Primum eſſe falſiſsimum oſtendi- mus ad eius argumenta reſpondentes : Secundum quoque falfum eſſe probauimus alias , nimirum cum ſecundas notiones primis applicatas non verè ſubiectum , hoc eſt , non pri- mum logici ſubiectum , fed primas : eius opera eſſe demonftraui mus.igitur vtro libet modo intellecta eius opinio falſa eft . 1 CAPVT TERTIVM Propugnatio aduerfarij , & eius confutatio . D hac reſpondens aduerfarius inquit : Vi iuniores huius Critici ſumme arcis ruinam facile percipere poffint , bos duos non tectos , fed planos agimus cuniculos , quorum primus ille fit , Materiam ex Ariftotele 8. meta.t. 12. duplicem effe , vnam , ex qua , nimirum cam que potentia est , & fimul cum forma compofitum conſtituit : alteram , in qua , nempe fubiectu actu existens , conflatum ex materia & forma . Alter vero cuniculus huiufmodi fit , instru- menta fcilicet , & res omnes logicales duobus modis confiderari poſſe , vel in ſe , quatenus ſcilicet funt a fcien- tiarum materia abiuncta , & feparata , idest , vt forma materia ex qua , nundate , licet fine materia , in qua , extra intellectum ſubſiſtere non poßint , quo pacto ab Aristotele accipiuntur in proprijs logica difciplinali-- bris , qui hoc nomine logica vniuerfalis nuncupantur : Vel quatenus earundem fcientiarum materiæ applican- tur , veluti forma materia ex qua , quo quidem modo a philofopho confiderantur in fingulis ſcientijs , ex quo ortum duxit logica particularis . His pofitis prope Critici arcem cuniculis , eam funditus corruere vnuf quifque facile intelligere poterit , quoniam in logica difciplina fecundæ intentiones fiue fint ille fimplices , fiue composite , carent penitus materia , ex qua , non autem materia , in qua ; cum ( vt dictum eft ) fine ea extrain- tellectum fubfiftere non poffint . Genus enim gratia exempli , non componitur ex re tamquam materia , ex qua , & fecunda intentione , veluti forma , fed eſt pura , & nuda intentio ſecunda fundata in re , nimirum , in ani- mali : & illud idem verificatur etiam de omnibus intentionibus fecundis , & fimplicibus , & compoſitis , que in logica difciplinæ libris conſiderantur vt forma accidentales in primis rerum conceptibus fundata , pro pterea fecunde intentiones compoſite in libris illis non poffunt componi , niſi ex partibus integrantibus : at re- bus applicate componuntur vtique ex materia , & forma . Papa papæ , cuniculos arci noſtræ minatur Martialis iſte alter Plautinus Pyrgopolinices Acacidinis minis expletus . At videat ne & ipſe in Periple & omenon inciderit . Nunc iſtos cuniculos exploremus . ac prius naturam ſecundarum intentionum , ( quam non optime tenere profefforem logicæ turpe eſt ) ab aduerfario minime co gnitam fufius explicemus , vt logici iſtius meri logi oſſe cuniculi videantur . Cum inter nos , at- que aduerfarium conſtet dari aliquas ſecundas notiones , quæ fint abſque materia ) , ab hoc no- tionum genere de quo inter nos conuenit , incipiendo dico , cùm ſecunda notio , quæ eſt pura que dam forma , fiat per a & um collatiuum intellectus , hoc eſt per comparationem ab intellectu fa- & am inter rem , & rem , cuiufmodi funt primæ intentiones , neceffario hanc collationem præſup- ponere res aliquas , videlicet intentiones primas . Non enim poteft fieri collatio , nifi præcedant ea , inter quæ fit , hoc eſt res collatæ , & ab intellectu cognoſcantur , antequam fiat inter eas colla tio ; quæ quidem res collatæ funt fundamentum , ac terminus eius collationis , ac ſecundæ notio nis , vt paternitatis , quæ eſt collatio inter patrem & filium , fundamentum eſſe dicitur homo ha- bens filium , aut filios , & terminus homo habens patrem . Sicuti ergo antequam paternitatem in- telligamus , neceſſe eſt vt paternitatis ipfius fundamentum , & terminum intellexerimus , verbi gratia homines duos , fic antequam ſecundam intentionem fabricare aut intelligere poſsimus , eit neceſſe in nobis præcedere notitiam primarum , in quibus ſecundæ fundantur , non poffumus : enim noſſe quid fit ratio generis , nifi præcognouerimus fundamentum genercitatis , quod fit ver bi gratia anımal , in quo genereitas fundatur , & eius terminum , vt hominem , equum , & c . Priuf- quam igitur in animali cognofcam genercitatem , neceffario cognofcere ipſum debeo , & cum ſpeciebus , vt cú homine , & equo conferre , quapropter ſecunda intentio ſemper cadit inter duo obieta cognita , quorum alterum eſt fundamentum , alterum vero terminus . Sicuti autem aliud eſt relatiuum , aliud relatio . Relatio.n.cſt reſpatus ipſe relatæ rei ad ré , ad qua refertur , vt pa- ternitas eſt reſpectus verbi gratia Gaij patris ad Sempronium filium ac vero relatiuum eſt id , in quo fundatur refpe & us ille , nimirum Gaius pater , itaque relatiuum connotat ſubie & um , relatio non item : Sic etiam aliud eſt genereitas , aliud genus ; illa nullum connotat ſubie & um , hoc vero fubie & um connotat , primam ſcilicet intentionem , verbi gratia animal.generitas enim eſt purus . ille reſpectus animalis vt ſuperioris ad hominem , & ad equum , vt ad inferiora , at vero genus eſt ! ipſum animal prout eo reſpectu præditum eſt . Eodem quoque modo albú dicimus eſſe ſubiectú albedine cóformatú , at albediné purā formā abſque ſubie & o . Recipiunt ergo ſecundæ intentio nes eadé diſtinctioné , qua relatiua , & quá ét accidentia realia . ficuti ergo realia accidétia alia in abſtrato dicuntur , alia in concreto , in abſtrato vt albedo , in concreto vt albu , ſic etia ſecundæ intétiones aliæ in abſtracto dici pit , vt genereitas , aliæ in cocreto , vt genus . Ac in abſtracto qui- dé confiderantur a metaphyſico , ex do & ifsimorú virorü fententia , in concreto aût a logico ipſo . logicus.n.non definit genereitaté neque ſpecialitaté , neque indiuidualitaté , ſed genus , ſpém , & indiuiduű ; quod aut definit , illud confiderat , non aliud . quod non definiat genereitaté , ex eo pa tet , quia in Ariftotelis logica nulla inuenitur definitio genereitatis , aut ſpecialitatis , & c . At di- ces , genereitatis definitionem efle ipſam generis definitionem . hoc falfum eſt , cum verú non ſit genereitaté prædicari in quid de pluribus ſpeciebus , vt prædicatur genus , quod de pluribus ſpe- ciebus in eo quod quid eſt , prædicari a logico definitur . Similiter prædicationes apud logicum non traduntur de ſecundis intentionibus in abſtrato , ſed de ſecundis in concreto . Quádo enim dicit logicus , exempli gratia , propoſitio primi modi dicendi per ſe eſt , in qua genus enunciatur de ſpecie , per genus non intelligit genereitatem , fed illud , quod oft genereitate præditű , hoc eſt primam intentionem , vt genereitatis forma præditam , ſeu primam intentionem , quæ eſt genus . Falfum eft enim genereitatem de ſpecialitate prædicari , nam falfum eſt dicere ſpecialitas eſt ge- nereitas.Sed obijciet nobis aduerfarius , inquiens , at falfa & hæc eſt propoſitio , nimirum , Genus eſt ſpecies , & tú dicitur genus de ſpecie prædicari , & verè dicitur . falſo ét dicitur medius termi- nus eſſe maius extremú , & tń maius , extremű de medio termino prædicari verè dicitur . non ſe- quitur ergo , ſpecialitas non eft genereitas , ergo genereitas de ſpecialitate non prædicatur , quare nec ſequitur in logica non definiri genereitaté , nec tradi regulas de genereitate , & c . Refpondeo igitur , in hoc dicendi modo , videlicet , ſpecies eſt genus , capi ſpém pro ſpecialitate , & genus pro genercitate : proinde falſa eſt hæc propofitio , illa aut , ſcilicet , Genus de ſpé prædicatur , eſt vera , quia in illa fpecies , & genus fumuntur in diuerſa ſignificatione . Sciendu eſt.n.ipfa quidé realia ac cidentia tum quæ in concreto , tum que in abſtrato ſunt proprias habere nominationes , itaque aliter vocantur quæ in concreto ſunt , & aliter quæ in abſtracto.u.g.accidens diſgregatiuú viſus in concreto ſumptú , dicitur albu , at idem in abſtracto dicitur albedo : ſecundæ aut intentiones tú quæ in cocreto , tú quæ in abſtracto ſunt , code noie vocari ſolent.genus.n.tú pro genere ſumitur , hoc eſt pro intentione prima , quæ ſubſter intentioni ſecundæ , genereitati nimirű ipfi , tū pro ipſa genereitate , idemque dicendum de medio , & maiori & minori extremo : cum ergo dicimus ſpe- cies eſt genus , ambigi põt , ne per ſpém , & genus intelligamus ſpecialita é , & genereitaté : immo in hac propofitione , ſpés eſt genus , potius accipimus hos duos terminos , ſpém , & genus , pro ijs , quæ in abſtrato , a pro ijs quz in cócreto funt.hinc fit vt ad fugienda ambiguitaté ac ſcrupulů , in quo facilis eſt offenſatio , ſcdæ intétiones plurimæ vt modi prædicétur quidé prædicatione fi- gnata , exercita aút prædicatione non ité . Scdæ intentiones vt modi dúr illæ , quas ia vocauimus Icdas intentiones in concreto ; ficuti ſcdæ intétiones vt quid dír illæ , quas vocauimus ſcdas inten tiones in abſtrato . prædicatio aút ſignata dicitur cú inter ſubie & ú , & prædicatú propoſitionis ponitur aliquid qd ſignet , hoc eſt ſignificet prædicatú dici de ſubie & o , vt cú dicimus , Aíal prædi catur , ſeu dicitur de homine.in hac.n.propofitione , verba illa prædicatur , ſeu dicitur ſignificant qå aïal fit prædicatú reſpectu hominis , & quod homo dici poſsit aial : Prædicatio verò exercita eſt cú abſque illa nota ſignante , prædicatú dicitur de ſubie & o , vt cú dicimus , homo eſt aial . Dicitur aût exercita , qm exercet id , qd ſignificatur in ſignata . in ſodis ergo intentionibus plerifque , quæ funt in concreto , vera eſt pdicatio ſignata , ſed falſa exercita ; ac falſa quidé , qm in ea potius ter- mini ſupponunt pro ſodis intentionibus in abſtrato , pro fodis in concreto , ob id apud logicu no ſolent dari prædicationes exercitæ ſcdarū oíum intétionú , quarū dant ſignatæ , qm ij ſolú có fiderant ſcdas intentiones in concreto , in prædicatione ait exercita de ſcdis intentionibus ter- mini vt plurimű fignificant ſcdas intentiones in abſtracto , ex quo fit vt dicatur a logico , Maius extremű prædicatur de medio , Minus extremű fubijcitur maiori , & cetera hmõi , & id vere dica tur : at vero apud en dicere non liceat , Mediú eſt maius extremu , & cetera . Dixi aut vt plurimü in exercita prædicatione terminos propofitionis fignificare ſcdas notiones in abſtracto , nó ſodas in concreto , qm qúque termini hmõi ſignificant ſedas in cócreto qń nimirű prædicantur ſupe- riora de inferioribus , vt cú prędicatur vniuerfale de genere aut de ſpé , tu.n.dicere licet , genus eft vniuerfale , ſpés eſt vniuerſale.prædicationes.n.fuperiorú de inferioribus rete fiút tú in entibus realibus , tú in entibus ronis tā fignata a exercitæ , & ta in ſcðis notionibus in abſtracto , qua in ſe cundis in concrero.proinde rete dicitur , aial prædicatur de homine , ergo ho eſt aſal , vniuerfale prædicatur de genere , ergo genus eft vniuerfale , ſcia intétio prædicatur de genereitate , ergo ge nereitas eſt ſeda intétio , at no tener conſequétia , genus prædicatur de ſpé , ergo ſpés eſt genus , quia ! 1 - quia termini huius propoſitionis inter ſe no habét rõnem ſuperioris & inferioris ob id dicitur in terminis fcdarū notionú diſparatis ( funt aut ſede notiones diſparatæ , quæ no coordinátur joui- cé ſcium fub , & fupra , ve ſunt ſpés , quæ fub codé genere collocantur , vt fcda intétio ſpéi , & fcda intétio generis , q fub vniuerfali , vt fub genere eodé gradu coſticuuntur ) in hmõi inqua terminis no tenere cóſequétiá a pdicatione ſignata ad exercita.no ſequitur.n.genus de ſpé pdicatur prędi catione ſignata , ergo de cade prædicari pot exercita prædicatione . quia ſcdæ notiones in cocre- to diſparata aliud fignificat in prædicatione ſignata , aliud in exercita . ( cda aut quęuis notio in abſtracto in vtraq ; prædicatione code ſp capitur mo , proinde de hmói notione vel affirmatiue , vel negatiue fiat conſequentia , a prædicatione exercita ad ſignata & cótra , ( p valida eft . Quare optime fequitur , ſpecialitas non eſt genereitas , ergo hzo de illa non prædicatur : quod proban- du ſuſcepimus.Sed hæc , quz a me dicta funt , quod.l.notiones fcdz tű ez , quz in cocreto , tú illa , quz in abſtracto cócipiútur , eodé appellétur noie , no ex ppria , ſed ex alioru ſentétia dicta efle ſciendú eft.neque.n.ego vera eſſe puto , niſi ad reaú quēdā lensú pertrahatur . Quauis.n.verú fic intétiones ſcdas plerunque no przdicari prædicatione exercita cu altera de altera prædicari de ſed tantú ſignata id tí haud inde fit quia notiones ſcdę eodem vocentur nomine tum in concre- to ſumptz , tum in abſtracto . Genus enim , ſpecies , fubiectum , prædicatum , & c . fignificant proprie concreta , non abſtrata . notio.n.illa in abſtracto , quz genus coſtituit appellatur gene- reitas , nó genus , & ſpecieitas , aut ( vt ipfi dicunt ) ſpecialitas illa notio in abſtracto , quæ format ſpecie , non ſpecies & c . Verú quidem eſt Generestatem , ſpecialitatem , & nomina alia huiufmo- di raro vfurpari.fed hoc ideo fit , quia ſcdarum in abſtracto notionum raro facimus mentionem . quare infrequens rei mentio quominus frequens vocis eius proprię métio fit , in ca videtur eſſe , aliud præterea nihil . Non prædicantur autem intentiones ſecundæ de alijs intentionibus ſecun- dis exercita prædicatione , quoniam cum ipſa dicant realem conceptum rei vt velatum ſecunda notione , ille in prædicatione earum exercita contingeret error , quòd cum verbi gratia ſpecies fut res gerens ſecundam notionem ſpeciei , quæ habet intrinfece vt generi ſubiecta fit , & co inte- rior , dicendo ſpecies eſt genus , intelligeretur , illud quod gerit notionem ſpeciei id ipſum quate- nus eſt ſpecies , eſſe genus , ac proinde id ipfum qua fubie & um , & inferius eft , eſſe ſuperius , quod maxime eft abſurdum . Cum enim ſecundæ notiones in concreto ex duobus conſtent , ex prima intentione vt ex fubie & o , fiue materia , & ex fecunda in abſtracto , vt ex forma , in prædicatione exercita dicunt connexionem fubie & i , & prædicati non ex parte materiæ , fed ex parte ipfius for mæ , vt cum dicitur , ſpecies eſt genus , in hac propofitione intelligitur ſpeciem quoad ſpecialita- sem , quam concernit vt formam , eſſe genus quoad genereitatem , quam concernit genus vt for mam : vt perinde ſit dicere ſpeciem eſſe genus , ac ſpecialitatem eſſe genereitatem . Ad hunc fen- ſum trahendo quod dicitur ab alijs , ſecundas nimirum intentiones in abſtracto vocari nomini- bus ſecundarum in concreto , hoc eſt , dum ſecundæ notiones in concreto prædicantur de ſe- cundis item notionibus in concreto exercita prædicatione in huiufmodi propoſitionibus ter- minos ipſos non dicere connexionem materiæ , ex qua conſtant , ſed forma , quæ eſt ſecunda notio in abſtracto , ac proinde in hoc caſu nomina ſecundarum notionum in concreto vt prin- cipale connotatú dicere ſcdas notiones in abſtracto , quz ſunt partes formales ſecundarum no- sionum in concreto , hoc inquam modo dictum illud interpretando , verum eſt . Atque hæc pluribus in gratiam tyronum dicta funto . Nunc ad propofitum redeundo dico breuiter , no- ciones fecundas diuidi in abſtratas , & in concretas , ſcu in notiones ſecundas in abſtrato , & in notiones ſcdas in concreto : & eas q ſunt in abſtracto eſſe vt formas caré , quz ſunt in cocreto . Quare notio fecunda in concreto dicit primam in abſtracto , ac præterea materiam , fiue ſubie- Aum , cui notio illa in abſtracto impoſita oſt , vt impoſita eſt forma ſtatuæ lapidi , aut zri . & de hac ſecunda in concreto agit logicus , cum hanc definiat , non autem de nuda eius forma per ſe ſumpta , cum hanc per ſe ſumptam non definiat , neque de ea regulas , aut precepta tradat . Nunc vero quanti fint aduerfarij cuniculi videamus . Inquit primum notiones fecundas non habere materiam , ex qua , dum in proprijs logicæ diſciplinæ libris ab Ariftotele ſumuntur , fed habere tantum materiam in qua . Quomodo habent materiam , in qua , dum ſumuntur in pro- prijs logicz libris ? An vt partem , cum qua ab intellectu concipiantur , vt concipitur album , quod non poteft abſque ſubiecto concipi , cum fit accidens in concreto ? an vero vt merum fun- damétum , veluti habere materiam dici pot ipſa paternitas , hoc eft fundamentu , in quo funda- tar , verbi gratia Sophroniſcum Socratis patrem ? Si dicat habere materiam ve album , iam fen- cit tit nobifcum , & contradicit fibi.non funt enim amplius , vt ipſe putat , ſecundæ notiones logicz puræ quædam formæ , & inftrumenta logica non componuntur amplius ex partibus ſolum inte- grantibus , fed & ex partibus eſſentialibus , to ſcilicet modo effentialibus vt componi dicitur ſta tua ex lapide , vel ex ære , & forma ſtatuæ , & cetera arte facta , vt domus , ſcamnum , & c.ex pro- pria materia , & propria forma , quorú quidem partes proportione quadā rident partibus com- poſiti naturalis ; vel eo etiam , modo effentialibus , vt componi dicitur album ex ſubiecto in actu , & forma albedinis , itaq ; hæc aduerfarij materia , in qua , coincidit cum noſtra materia , ex qua , per materiam enim ex qua conftituuntur notiones ſecundæ , intelligimus nos materiam in actu , non in potentia , fed tamen proportione quadam reſpondentem materiæ rerum naturalium , quæ eft in potentia ad formam ſubſtantialem.omnis enim materia , ex qua conſtat aliquid , vel fit potentia , vel a & u , dici poteſt materia , ex qua . Si vero per materiam , in qua , capit fundamen- tum , vt eſt Sophroniſcus pater fundamentum paternitatis , vt certe capere debet , fi verum effe vult inſtrumenta logica non ex alijs conftare partibus , dum in logica ſumuntur , quam ex inte- grantibus , & notiones ſecundas ſumiſcorſim a rebus , & in fumma fi falfam effe vult opinionem noftram quod ſcilicet ſecundæ notiones non fint pura forma , ſed compoſita quædam : iam fa- teatur neceffe eſt a logico definiri , ac vſurpari fecundas ſolum notiones in abſtracto , & de ijs ab co regulas & præcepta tradi , quod eſſe falſiſsimum demonftrauimus . Sed in hac opinione ſua inconſtantiam aduerfarius præſefert , vt inferius oftendemus . Dicit quoque aduerfarius res logicas , dum ſcientijs applicantur , habere materiam , ex qua . Quomodo hoc dicere pofsit inhæ rendo ijs , quæ tanquam fundamenta ab eopræiacta funt , equidem non video . Nam fi per ipſum materia , ex qua illa eſt , quæ in pura potétia eſt , & cú forma eſſentiali copoſitū facit , quonam pa Ao res logica applicatæ rebus , quæ funt adu , & pera & um cognofcuntur , manentes adhuc lo- . gica ( cum ipſe nolit logicam applicatam degenerare poffe in realem ſcientiam , cui applicatur ) materiam , ex qua habere dici poffunt ? falfum ergo dicit quod logicæ res applicatæ habeant ma teriam ex qua , aut fi verum eft hoc , cuertit iam ſua fundamenta , quod ſcilicet duplex fit materia , vna , ex qua , & fit illa quæ eft in pura potentia , altera in qua , & fit illa , quæ fumitur pro funda- mehto , & eft in actu & c.præter has enim duas tertia quædam danda fuerit , quæ cum in actu fit , dici tamen poſsit ex qua , & pro parte eſſentiali rei compofitæ ſumi , vt eſt ſubie & um acciden- tiú , & artefatoru , quod neceffario fumitur in corum definitione , & ut eſt mä rerum logicarum , dú ipſæ rebus applicata ex ma coſtare dir . Ad cetera . Inquit : Inſtrumenta autem logicalia in logi- ca difciplina confiderari ab Ariftotele ut formas a materia , cui anncati poffunt , feparatas , declaro , na ex com- muni omnium expoſitorum fententia philofophus in libris priorum docet conftruere fyllogifmum , quatenus forma eft a materia ſciuncta , ergo in illis ad mentem eius non potest dari fyllogifmi compofitio ex materia , forma , ficuti ex lapide tanquam materia , & Mercurij effigie tanquam forma componitur lapidea eiufdem Mercury Statua . & licet Ariftoteles in fyllogifmi constructione tradenda exemplificet in materia , id facit ( ipfomet teste ) vt addiſcentes facilius fentiant . Ruit igitur illa duplex in rebus logicis compofitio , & refo- lutio vt in logica difciplina confideratis , & c . In libris priorum docet philoſophus conftruere ſyllo- gifmum quatenus eſt a materia ſeiun & us , non ab omni prorfus quomodocunque accepta ma- teria , fed a materia neceffaria , accepta prout neceſſaria eft , quæ in poſterioribus analyticis con fideratur , & a contingenti , accepta prout eſt contingens , quæ in topicis pertra & atur , & c . Ac ego non de hoc modo ſumpta materia loquor dum dico ſyllogifmum prioriſticum conſtare ex materia , ſed eam intelligo , cui ſecunda notio fyllogifmi eſt impofita , quæ eſt quidem realiter aut neceffaria , aut contingens , formaliter tamen non concipitur fub vlla ratione aut neceffa- riæ , hoc eft pofterioriſtica , aut contingentis , hoc eft topicæ , & c . fed capitur confufe pro fubie & o terminorum fyllogifmi . Medium enim , maius , & minus extremum dicunt inten- tionem ſecundam cum prima . habet ergo duplicem fyllogifmus materiam , vnam lapidi re- ſpondentem in ſtatua Mercurij lapidea , alteram , quæ in omni compoſito ex partibus integran- tibus , & quantitatiuis reperitur . Medius enim fyllogifmi terminus , maius , & minus extre- mum habent quidem formas ſignificantes mutuos corum inter ſe reſpectus , ipſa tamen no ſunt pura forma , Medius enim terminus u.g.in primo modo primæ figuræ dicitur quodlibet ens rea le prout ita eſt affectum ad aliud ens reale , vt cum ei ſubijciatur , includat in ſe rationem , ob qua illud ens reale quod de co prædicatur , de alio reali ente prædicetur . Quare medius ipſe termi- nus nihil eft aliud , quam ens reale cum modo confiderandi intentionali . Propterea re & e dicunt aliqui definiri in logica entia ipfa realia vt quod , intentionalia verò vt quo.nam quod definitur , quando 33 : quádo u.g. definitur medius terminus , eſt exépli cauſſa rationale , at vero quo definitur , eſt rá- τιο medij , fiue ( vt ita dica ) mediatio , quia tū rõnale non confideratur ſcdum propria nam , fed tantummodo fecundum illam rationem medij , quam ei logicus imponit . ob id varijs in libris lo gicis iuxta varias quas accipit notiones , varias etiá ſortitur definitiones . In libris peri hermen . a logico rationale confideratur vt fubie & um , vel vt prædicatum , co igitur in libro definitur per fubijci , & per prædicari ; in libris priorum confideratur vt medium , vel vt maius extremum , ibi igitur definitur per refpe & um medij inter vtrunque extremum , aut per rationem maioris extre mi , quod eſt predicatum concluſionis , & c.In libris vero poſteriorum vt ſubie & um in propoſitio ne ſecundi modi dicendi per ſe , aut vt prædicatum in propoſitione primi niodi , aut vt medium quod fit cauffa inhærendi , & c . Adreliqua . Dixiego in primo Apologetico regulas in logi- ca traditas de fyllogifmis non eſſe veras de ſecundis , fed de primis tantum intentionibus , cum abſurdum fit dicere u.g.medium eſt maius extremum , & tamen regula illa vera fit , ideoque mi- nime abſurda , ſcilicet , Maius extremum in prima figura de medio termino prædicatur . Ad hæc refpondet inquiens : Criticus abfurdiſſimum eſſe vult quod in via philofophi congruum , & conueniens est . Non ne falsum est dicere B.eße A.C.effe B. C.effe A ? attamen primus modus prima figura ab Ari- ftotele hoc patto aßignatur , Omne B.est A.omne C.est B.ergo omne C.eft A. A pariinconueniens non erit fi etiam his terminis aßignetur , omnis medius terminus est maius extremum , omne minus extremum est medius terminus , ergo omne minus extremum est maius extremum , licet falfum fit medium terminum effe maius ex- tremum . & c . Primum aduerfarius mihi concedit eſſe verum quod medius terminus non fit ma- jus extremum , quo mihi conceffo concludo contra ipſum quod volebam , nempe regulas logi- cas non effe veras de notionibus ſecúdis quatenus ſecundæ funt ac fupponût pro ſe ipſis , vel pro ſecundis in notionibus abſtrato . Deinde cum ab exemplis Abecedarijs faciat confequentiam ad terminos ſecundarum notionum , ſe quod dicit non intelligere aperte oftendit . Exempla qui- dem Abecedaria in libris prioru ( vt & in ceteris logicæ libris ) ſumuntur vt fupponunt pro inten tionibus primis , non vt fupponunt pro ſcdis , quia funt exempla quædam , in quibus logicorum præceptorum , ac canonum veritas actu pratico ( vt aduerfarij verbis vtar ) manifeſtatur , fumun tur autem huiufmodi exempla fita pro veris ( fi & a dico , quia in his ſupponitur A. effe . B.quod eſt per ſe falſum ) quo melius formæ ſyllogiſticæ vis intelligatur , & abfque vllo errore percipia- tur , quod non tam facile eueniret exempla vera proponendo , cum in his fæpe materiæ neceſsi- tas nobis imponat , & vt ex ea necefsitatem formę dimetiamur efficiat . Propterea dicitur in prio ribus analyticis omne A.eſt B. & omne C.eſt A , ergo omne C.eſt B.quæ funt prædicationes exer citæ , quia vult logicus ut A fupponat u.g.pro rationali B. pro riſibili , C.pro homine , vt idemfit , omne A.eſt B.quod , omne rationale eſt riſibile . & hæc quidem fuppofitio a quocunque fit , qui in ea incidat exempla , nulla præcedente admonitione , quia nemo ignorat A.non effe B.ideoque id per ſuppoſitionem dici cognofcit . At vero eodem modo dici non poteſt , medius terminus eſt maius extremum , & c.non folum quia cum de ijfdemmet terminis regulæ tradantur , per cofdem met explicari , ac declarari illæ non poffunt ( non poteſt enim idem fieri notum per ſe ipfum , nifi per ſe alio atque alio modo ſumptum ) verum etiam quia vt dixi ſecundæ notiones prædicari nó poffunt de ſecundis alijs notionibus prædicatione exercita , nifi adfit refpe & us ille fuperioris , & inferioris , fed prædicantur ſolum predicatione ſignata . non valet ergo confequentia , dici poteſt A. cit B. ergo etiam dici poteſt medius terminus eft maius extremum , quia in illis haber locum prædicatio exercita , in his vero non item ; & idcirco in his locum non habet , quia pe- riculoſa in ijs eſt ſuppoſitio ita , vt in ea decipi addifcentes facile poſsint : quia in prædicatione exercita termini propofitionum huiufmodi formaliter fupponere folent , non materialiter , in fi- guata vero materialiter , itaque maxima fieret confufio , in prædicationibus vero quæ fiunt in exemplis Abecedarijs , termini in utraque prædicatione codem ſupponunt modo . Sed vt Afri- ca ſemper aliquid noui , fic nouam aduerfarius huc quoque affert ridendi materiem . In- quit enim . Ad rationem , quam format Criticus contra meam interpretationem ad illam Auerrois aucto- ritatem , refpondeo me velle fecundas notiones , & fi in rebus fundatæ funt , quoniam fine eis extra intellectu fubfiftere non poffunt , a logico in logica difciplina tractari feorfim a rebus , non proptered fatear neceffe est , res ipfas nullatenus ad logicam pertinere , neque dici poſſe logicales . funt enim eatenus logicales , quatenus in eis actu practico , vt facilius fentiant addifcentes , logicus aliquando manifestat regularum fuarum veritate , non autem vtex eis tamquam materia , & fecundis notionibus tamquam forma intra fue facultatis limites Logicus inſtrumenta componat . Res igitur ex aduerfarij fententia ita funt logicales , vt huius propu gnationis auctor eſt Martialis.nomen enim habent logicalium , aliud præterea nihil . Animal er go verbi gratia idcirco dicetur effe logicale , quia logicus in declarando genere exemplum af- fert animalis , inquiens genus eft quod prædicatur de pluribus ſpeciebus , vt animal prædicatur de homine , & leone . Tune hæc tuis diſcipulis ? O cœlum , o terra . Nec eum pudet dicere : Qua Sententia eff Auerrois loco citato , vbi non potest intelligere fubiectum pro materia . Sed cur ( dicet aliquis ) id cum pudeat ? Non ne perpulchram , & cedro dignam affert rationem ? inquiens : Alioquin Auerroes contra fua dogmata cogeretur concedere materia formas contingere , & accidere , cum decem ge- nera fint materia , & fecunda notiones fint forme . Salue Auerroiſtarum anteſignane . Heus tu vnde hanc exculpis conſequentiam ? ſemper ne in coſequentijs faciendis eris tui fimilis ? Inquit Auer roes res efle materiam ſecundarum notionum , & fecundas notiones effe formas huic accidétes materiæ , ergo fuis Auerroes dogmatibus aduerfatur ? Quibus dogmatibus ? An unquam nega- ret Auerroes materia in a & u , vt eſt materia arte factorum , quæ compoſita ſunt ex materia in adu , & forma accidentali , formas artificiales contingere , atque accidere ? Tandem inquit : Su- bie & tum igitur ab Auerroe non potest fumi , niſi pro fundamento . Quamuis enim res ipfa a logico neceffario Sumantur cum fecundis carum conceptibus , non vt corum materia fumuntur , nec vt forma , ex quibus logica mfirumenta componantur , fed vt fundamentum , in quo fundantur . Quodfi Criticus nõ vidit , nil mirum , quia varo videt qua cum veritate conueniunt , vt patet quando ex co quod in multis locis logicarum difputationi affirno logicum fecundas intentiones traftare primis applicatas , idest habere pro fubiecto operationis fecun das notiones fimplices primis annexas , in ijſque fundatas , infert ad mentem noftram res a logico in logica di- Sciplina fumi , vt materiam , ex qua construere valeat logica instrumenta . Si legiſſet aduerfarius ea , quæ ab alijs de ſcdis intentionibus ſcripta ſunt , vidiffet vtique hoc neceſſario inferri , cùm penes illos ſcdz notiones applicate vocentur ille , que ſunt in concreto , & conftant ex rebus , ac ſcdis notio nibus in abſtracto taqua ex mä , & forma , cú ipſi propoſitioné illa Boethi decantatâ quod.l.lo- gica ſit de ſedis intentionibus applicatis primis , hoc mo intelligat , quod.f.logica agat de ſcdis notionibus in cocreto , nó aút de ſcðis in abſtra & o , vt præter oium exiftimatione intelligit ad- uerfarius . Quod fi neget adhuc inferri hoc ex ſuis verbis , qm ipſe per ſcdas notiones applicatas intelligere ſe aperte ſignificarit ſcdas notiones in abſtracto , cú per applicatas primis , intelligi a ſe dixerit eas quæ fundatæ fint in primis , quę vero fundatz in primis ſunt ex ſunt ſeda in abſtra- ao , nó aut ſcaz in cócreto : dico id quoq ; eſſe falsú , qm ij qui de ſcdis agūt notionibus res ipſas vocat fundaméta nó ſolú ſcðarú notionú in abſtracto , ſed et ſodarū in cocreto , cú aíal ipsů u.g. mõ fubiectú , mõ fundamétú vocét ſede illius notionis , qdé genus , q eſt ſcda notio in cócreto cú ergo ſcdz notiones in cocreto dici poſsint eſſe in primis fundatæ , & propriú eatú fit eff : ap- plicatas , illatio a nobis fa & a ex cius verbis optima eſt . Sed antequá caput hoc cócludo libet hu- ius viri in coſtituédo logicz ſubiecto retegere incoſtátia.hoc.n.loco inqt : Quauis.n.res ipfa a logi- co neceffario fumatur cũ ſodis earŭ cõceptibus , no ve earŭ materia fumitur , nec vt forma , fed vi fundamēru . cocedit ergo ſumi a logico res ipſas neceffario cú ſcdis notionibus , & ita cócipi.qd cófirmant q fubdit , nimirű logicu tractare ſodas notiones primis annexas . cú hæc verba , pprie ſignificēt logicú tra Aare ſodas notiones non abfq ; primis , fed cu ijs cóiun & as , hoc eſt cú tumere vna cú ſcðis et pri mas , vero dixit res iő dici logicales , & eſſe catenus logicales , quatenus in eis actu practico , vi faci- lius fentiat addifcentes , logicus aliquando manifestat regularū fuaru veritate.qd hoc fignificet , ex ſuperio ribus apparet , vbi dixit : licet Aristoteles in fyllogifmi conſtructione tradenda exemplificer in materia , id facit , ipso met teſte , vt addiſcentes facilius fentiant . fignificat igitur res eſſe logicales , quatenus adhi- bentur aliquando in exemplum regularum logicarum . At exempla non ſunt fundamenta , nec neceſſario ſumuntur , ergo res in logica ex aduerfario ſumuntur neceffario , & non ſumuntur ne- ceſſario : & funt fundamenta , & no lunt fundamenta . Antea etia dixerat res ideo eſſe fundamen- ta notionum ſecundarum , quoniam hæ fine illis extra intelle & um exiſtere non poffunt , quaſi di- ceret , in intelle & u exiſtere poſſunt abſque primis , ( ed non extra intelle & um : hunc enim ſenſum ea verba faciunt : at hoc eft contrarium fere eius quod poſtea faſlus eft , quod ſcilicet res a logico fumantur hoc eſt concipiantur cum ſecundis notionibus : nam fi hæ non nifi extra intelle & um indigent primis , quorfum igitur concipiuntur neceſſario.cum primis ? Præterea hic Applicatas interpretatur fundatas in primis non vt ex ijs tamquam ex materia conſtantes , at ſuperius di- xit : fecunda intentiones compoſite in libris logica non poßunt componi nifi ex partibus integrantibus , at rebus applicate componuntur vtique ex materia , & forma . Præterea dixit in hoc capite ſuz propu- gnationis , definitiones logicas non verificari de notionibus primis , nifi quatenus prima funt velata ſecun- 2 h dis : dis : & in defenfione capitis 10.libri primi log.diſput , huius fuæ propugn.pag . 6. logicus & fi levem quandam , & confufam rerum omnium cognitionem habet , eas tamen in facultate fua non cognofcit vt res Junt , fed tanquam fecundis intentionibus fubiacentes . Ergo res ſunt fubiectum ſecundarum notionum , non autem merum fundamentum . Quid eſt ſi non hæc inconſtantia eſt ? certe quo id alio vo- cem nomine , niſi grauiori verbo vtar , nefcio . CAPVT QVARTVM De externo logice fine aduerfarij , & viri clarifsimi fententia , cum vtriufque oppugnatione , ac defenfione . OLVNT nonnulli externum logicæ finem eſſe diſtinguere verum a falſo , bonum que à malo , quam de bono , & malo additionem ſuperuacaneam eſſe exiſtimac vir clariſs . lib . priore de nat . log . quia veruin , & falfum , eorumque cognitio non modo in contemplatiua , ſed etiam in a & iua philoſophia , & in omnibus artibus locum habent , id tamen intereſt , quod cótemplatiuæ nullum alium fine n habet , quam cognitionem , reliquæ verò omnes cognitionem non per ſe quærunt , fed propter opera- tionem . Quoniam vero bonum , & malum funt propriæ materiei conditiones non ſecus , ac calidum , & frigidum , durum , molle , & huiufmodi , quas logica , atq ; adeo omnia logica inſtru menta accidentarie reſpiciunt , ideo ſi in logicæ definitione ſumeremus bonum , & malum , per- inde eſſet , ac ſi multas quoque alias materiei conditiones acciperemus , dicendo , logicam effe inftrumentum , quo diſcernimus bonum , a malo , calidum a frigido , & durum à molli ; quæ om- nia cum inconuenientia fint , inconueniens eſt etiam in logicæ definitione ponere alium finem , quam eum , vt diſcernat verum a falſo . Et licet Ariftoteles in Moralibus finem , ac ſcopum a & i- uz philoſophiz a & ionem nominare maluerit , quam cognitionem , id ab eo hac ratione factum ait , quoniam a & io ibi principalem locum tenet , cum fit vltimus , ac præcipuus finis , ad quem omnis earum difciplinarum cognitio dirigitur , quare aliter loqui non poterat Ariftoteles de fi- ne actiuæ philoſophiæ . De logica autem ( vt vocant ) adæquato ſubie & o deridendos eos eſſe di- xit , qui ſecundas notiones tanquam rem confideratam , deinde vt inftrumenta notificandi po- nunt tanquam modum confiderandi : qui quidem error , vt palam fieret , notandum voluit , ſu- bie & o modum conſiderandi apponi ad coarctandum non rem confideratam , vt multi putant , ſed potius eius conſiderationem , vt gratia exempli , fi quis diceret eſſe in aliquo libro ſubiectu animal , quatenus eſt rationale , is non recte diceret , quia fi hæc locutio eſſet admittenda , opor- teret omne animal eſſe rationale , qui enim ita loquitur , videtur ſupponere omni animali ra- tionale ineſſe , vel ſaltem non ſimpliciter animal ſumit , ſed reſtrictum , & pro ſolo homine , perinde ac ſi di diceret , homo quatenus rationalis , fic enim re & e diceret , etiam fi eandem rem bis exprimeret , ſemel quidem tanquam rem confideratam , deinde iterum tanquam modú confiderandi , quoniam in conſtituendo vero ſcientiæ contemplatiur ſubiecto modus conſide- randi æqualis eſſe debet rei conſiderate . Licet enim dicere homo , quatenus homo , fed non reto dicitur animal , quatenus homo , niſi animal pro homine ſolo accipiatur : dum enim dieit animal quatenus eſt homo , non omne animal ſtatuit rem confideratam eſſe , ſed ſolum hominé , quia bos non poteſt conſiderari quatenus homo : cuius confideratio cum fit multiplex , reſtrin- gitur , poteft enim homo conſiderari vt ſanabilis , vt fælicitatis capax , & alijs fortaſſe modis , ideo dum dicimus ſubiectum eſſe hominem , vt homo eſt , vel vt eſt rationalis , ad hanc vnam confiderationem hominem coarctamus , & alias excludimus . Quæ ſi vera ſunt , duplicem ef- ſe dixit illorum errorem , qui ponunt ſecundas notiones pro vt funt inſtrumenta notificandi ef- ſe ſubie & um logicæ , etenim rem confideratam reſtringunt , quod faciendum non eſt , confide- rationem autem non reſtringunt , quam potius reſtringere debuiffent . Secundæ quidem no- tiones latius patent , quam inftrumenta notificandi , a Grammatico namque ſecunde notio- nes conſiderantur , quz inſtrumenta notificandi non ſunt : videntur itaque ſic dicentes rem ip- ſam reftringere . At ſi ſecundas notiones non amplè ſumant , ſed ſtrite pro illis tantum , quz a logico confiderantur , & funt inſtrumenta notificandi , nihil reſtringunt , dum dicunt , pro ve ſunt inſtrumenta notificandi ; rem enim non reſtringunt , vt manifeſtumeſt , ſed neque eius confi- derationem , quia harum nulla datur alia conſideratio , quam pro vt funt inſtrumenta notifi candi . Ad hæc refpondet aduerfarius libro primo logic.difputatio . capite 9. hunc in modum , inquiens : cum opinio noſtra de externo logice fine fit fundata fuper illa philoſophi auctoritate in Moralibus , tantum abeft , vt aliorum refponfio opinionem , quam ſequimur , funditus euertat , vt potius tam confirmare videatur . quoniam ſi hac de cauſa philoſophus in Moralibus finem , ac ſcopum actiuæ philoſophiæ a & ionem nominare maluit , quam cognitionem , eo quia actio principalem locum tenet , cum fit vltimus , ac præcipuus finis , ad quem omnis earum diſciplina- rum cognitio dirigitur , & per quem a & iua a contemplatiua philoſophia ſecernitur , ita etiam nos hoc nomine addimus difcernere bonum a malo , vt magis ſignificare poſsimus mentem phi- loſophi de logica effe , vt inſtrumentum fit vtriufque partis philoſophiæ , quod fieri non poteſt per id folum , vt diſcernat verum a falſo , quia licet verum , & falfum , eorumque cognitio non tantum in contemplatiua philoſophia , ſed etiam in a & iua locum habeant , manifeftius tamen atiua per id , vt diſcernat bonum a malo , quam per id , vt diſcernat verum a falſo , ſignificatur . An verò deridendi fint qui ponunt ſecundas notiones fimplices tanquam rem confideratam , deinde vt inſtrumenta notificandi , ideft , quatenus ex illis inſtrumenta notificandi , quæ ſunt ſe- cundæ intentiones compofitæ , conſtruenda funt , tanquam confiderandi modum logici operan- tis , alijs iudicandum relinquimus . Quod autem ad reliqua pertinet , eos ( inquit ) fibi ipfis , & philoſopho aduerfari , ſuamque poſitionem non fatis animaduertere exiftimamus , afferendo enim non rem conſideratam , ſed eius conſiderationem reſtringi debere , fibi ipſis repugnant , cum alibi dicant : Res quidem confiderata non est cuiufque ſcientiæ propria , fed potest ei cum alijs eſſe communis , modus autem confiderandi cuique proprius est , & rem conſideratam restringit , que ipfa per se communis erat . Deinde putantes in vero fubiecto ſcientiæ contemplatiuz conſtituendo modum confiderandi æqualem efle debere rei confideratæ , ſfimul & philofopho , & fibi ipfis contradi- cunt . Nam philoſophus in ſecundo phyſico . tex , 18. & 20. ait , in re confiderata poſle conueni- re plures contemplatiuas ſcientias , in modo autem conſiderandi nequaquam , & ipfi ( vt paulo ante diximus ) affirmant rem confideratam non effe cuiuſque ſcientiæ propriam , fed poffe plu- ribus communem eſſe ; modum autem conſiderandi cuique proprium . Si itaque res confidera- ta poteſt eſſe pluribus communis , & modus confiderandi cuique proprius eft , quomodo affe- runt in conftituendo vero fubiecto ſcientiæ contemplatiuæ modum confiderandi æqualem eſſe debere rei confideratæ ? Demum ponendo id , quod negligunt , pofitionem fuam parum ani- maduetere videntur . Nam rem aliquam confideratam , quæ pluribus modis confiderari pof- fit , ad vnum ex illis coar & ari , & restringi , nihil aliud eft , quam oes alios eius cófiderandi modos excludere , & illorum vnú ſeligere.vt gratia exépli , cum poſsit homo conſiderari vel vt ſanabilis , vel vt fælicitatis capax , fi aliquis excludendo , vt eſt fælicitatis capax , acciperet , vt eſt ſanabilis , diceretur ad hunc , non ad alium conſiderandi modū hominé reſtringere , ergo ponunt , quod ne- gligunt . Hæc cum vera fint , tantu abeſt , vt in duplici verſentur errore , qui ponunt ſecundas no- ciones fimplices , pro vt ſunt inſtrumenta notificadi , id eſt , pro vt ex illis conftruenda funt inſtru menta notificandi , eſſe logici operantis adequatum fubie & ü , vt potius eorum fententia fit pe- nitus ad mentem philoſophi . Accipiunt enim ſecundas notiones fimplices latè , pro vt etiam a Grammatico confiderantur , eaſque ad modum confiderandi Logici reftringunt , quod fecundú Ariftotelis præcepta loco ſuperius citato faciendum erat . & hoc præſtare , videlicet ; rem aliquam ad vnum ex pluribus eius confiderandi modis coar & are , nihil aliud eft , quam eiufdem rei con- fiderationem reftringere . Hæcego primi Apologetici cap.fexto confutans dixi Logicam eſſe inftrumentum commune omnibus facultatibus , quare ſi communem Logicæ fru & um peculia- rem eſſe dicamus vſum vtriufque philoſophiæ , tum afficimus iniuria reliquas facultates , dú eas excludimus , & vfum inſtrumenti huius nullis per ſe concluſum finibus , certis quibuſdam termi- > nis coercemus.non erat igitur in Logicæ definitione peculiaris facienda mentio vfus illius , quem Logica pręſtat Morali philofophiæ , neque timendum , ne ambigat aliquis , an hæc facultas vtilis fit Morali , & eius quoque fit inſtrumentum , cum verum illud , cuius mentio fit in Logicæ defini- tione , ſumatur vniuerfaliter vt genus ad omne verum.quem vanum timorem arguit ( dixi ) aduer- farij reſponſio , metuere enim videtur niſi in definitione Logicæ peculiariter fignificetur eam ef- ſe inſtrumentum philoſophiæ moralis , ne quis putet hanc facultatem non effe inftrumentum niſi philoſophiz contemplatiuæ , & non effe inuentam à philoſopho niſi ob contemplatiua . quo- niam hoc modo ratiocinatur , ſi ſola cognitio veri ſtatuatur , atque exprimatur pro fine in Lo- gicz definitione , poteſt adhuc ambigi , an ibi verum intelligatur illud etiam , quod fecundo re- fpicitur fpicitur à Morali , ' an illud tantummodo , quod præcipue ſpectatur à contemplatiuo : Propterea ſatius exiſtimat ad tollendam omnem dubitationem , addere verba illa , ad diſcernendum bonu à malo.fic enim liquido cognofcitur , Logicam eſſe inſtrumentum etiam philofophiæ moralis . Secundo , & vitimo defendi alteram opinionem , quòd , ſcilicet , ſubiecto modus confiderandi ap ponitur ad coartandum non rem confideratam , fed potius eius confiderationem . Cuius verita- tem prolixa oratione oſtendi ; Et ad obie & iones Aduerfarij reſpondens , probaui nec ſibi ipfi , nec Ariftoteli Virum clar , aduerfari , neque ſuam ignorare pofitionem . Et primo ſibi ipfi non ad uerfari , licet alibi dixerit , rem confideratam à confiderandi modo restringi , ſi ſano modo verba intelligantur.Confiderare enim ( dixi ) aduerfarius debuit , multa in tractationibus prius confu- ſe dici folere , poftea vero explicatius , qui mos fuit Ariftotelis ipfius . Verti igitur nobis vitio nó debet , quòd primum dixerimus rem ipſam reftringi , deinde id negauerimus . Primű enim con- fuſe tradita eſt bipartita illa conſideratio ſfubie & i , cum ad eum tátum finem eo loci de ipſo men- tio facta fit , vt cognofceretur ſimilitudo inter ſubiectum demonftrationum , & fubiectuin opera tionis : propterea non neceffe fuit diſtinguere rem confideratam ab eius cófideratione , fatis fuit eam diftinguere à modo confiderandi , vbi autem fuit neceffarium confufa diftinguere , & expli care , ideoque notionem vnamquamque ſuo nomine vocare , diftin & a funt hæc , res confiderata , confideratio rei , & modus confiderandi , ac difertè pronunciatum eſt , modum confiderandi eſſe #qualem rei confideratæ , & eius confiderationem , non rem ipfam confideratam reftringere ſo- lere . Neque igitur nobis contradicimus , neque Ariftoteli repugnamus , fiquidem ipfi quoque di cimus , modum confiderandi effe cuique ſcientiæ proprium , licet is totam ample & i debeat rem confideratam : contradiceremus quidem Arift.ſi ſententiam aduerfarij ſequeremur , quæ eſt de- terrima , ob id eam iure reprehendimus . Tandem non ponimus quod negligimus , quia non pro- prie tem confideratam exemplis restringimus , ſed determinamus ad vnum conſiderandi modū , nifi verbum reftringendi cum verbo determinandi confundamus . & tum rem ipſam reftringen- tes , hoc eft , determinantes , nobis non contradicimusalibi dicentibus , rem confideratam non debere reſtringi . ibi namque reſtringere nobis ſignificatimmutatam ( vt fic dixerim ) & non inte gram accipere rem confideratam , vt fianimal confideremus , vt rationale , quod vitium eſt ma- ximum . Summa hæc fit , proprie loquendo res conſiderata non debet à modo conſiderandi re ſtringi , ſed determinari : proprie autem reſtringi dicitur nó res , fed confideratio rei , quæ ex mul tiplici fit à modo confiderandi fimplex.quod fi res confiderata non debet à modo confideran- di reftringi , fequitur , modum confiderandi eſſe rei confideratæ æqualem . Ariftoteles autem pro prie non diceret rem confideratam à confiderandi modo reſtringi , fed diceret ab eo propriam effici alicuius ſcientiæ , quod idem eſt , ac determinari , ſicuti etiam his verbis dicitur in Lib . de tribus præcognitis cap . 2. Nam res confiderata poteft huic fcientia cum alijs diſciplinis effe communis , at modus confiderandi cuique ſcientia proprius est , & fubiectum proprium efficit . CAPVT QVINCTVM Viri clariffimi de logic a fine fententia defenditur . ESPONDENS aduerfarius in ſua propugnatione inquit : Dicimus id quod ponit Criticus tanquam firmum , logicam ſcilicet effe inſtrumentum adeo commune omnibus facul- tatibus , vt nulla excludatur , philofopho penitus aduerfari primo top.cap . 9. vbi expreſſe vult logicam adminiculari vtrique philoſophie parti , inquit enim , quædam problematum veile eft fcire tantum ad eligendum , vel fugiendum , quadam autem ad ſciendum tantum , quadam verò ipfa per fe quidem ad neutrum horum , adminiculantia autem funt ad aliqua talium . Qua- re ex Critici fententia philoſophus reprehenfione dignus est , cum logice communem fructum dicat effe triusque philofophie vſum , reliquas enim facultates excludendo , iniuria eas afficit , ſeque ignorare often- dit logica vſum , cum ex Critico nullis perſe finibus ille fit concluſus , ab eo autem loco citato certis quibuf- dam terminis coerceatur : Hæc eft ex conſuetis aduerfarij conſequentijs , ſcilicet , Ariftoteles dixit logicam adminiculari vtrique philoſophiæ parti , ergo non vult logicam adminiculari alijs facul tatibus , quare non poteſt eſſe inſtrumentum aliarum facultatum : ac fi dicentibus nobis culter incidit panem aliquis inferret , ergo non incidit carnem . Nihil ergo probat contra nos aduer- I farius farius . Subdit : Non fuit itaque neque vanus , neque non varius meus timor , cum minime timuerim licet oppofitum Criticus affirmet , qui mibi falſo imponit , quod in reſponſione mea dixerim : Ideo fi fola - cogni tio veri ſtatuatur atque exprimatur pro fine in logicæ definitione , poteſt adhuc ambigi an ibi verum intelligatur illud etiam , quod ſecundario reſpicitur a morali , an illud tantummodo quod przcipue ſpe & atur a contemplatiuo : Verba enim formalia fub initium noni capitis libri primi logic . disp . huiufmodi funt : fi hac de cauffa pbiloſophus in moralibus finem ac fcopum actiue philoſophiæ aftione nominare maluit , quàm cognitionem co quia actio principalem locum tenet , cum fit vltimus , ac præcipuus fi nis , ad quem omnis earum difciplinarum cognitio dirigitur , per quem actiua a contemplatiua philoſophia fecernitur , ita etiam nos hoc nomine addimus difcernere bonum a malo , vt magis ſignificare poßimus men- tem philoſophi de logica eſſe , vt inſtrumentum fit vtriufque philofophiæ partis , quod fieri non potest per id folum vt difcernat verum a falſo , quia licet verum & falfum , corumque cognitio non tantum in contempla- . tisa philoſophia , fed etiam in actiua locum habeant , manifestius tamen actiua per id , ve fcilicet difcernat bo num a malo , quàm per id , vt difcernat verum a falſo ſignificatur & c . Nihil profecto falfi aduerfario impofui , nam etſi verba eius formalia non vfurpaui , fententiam tamen , quæ ex ijs verbis elici poteſt , bona fide retuli : Quæ enim ipſe hic recitat formalia verba eam , quam ego retuli , præſe- ferunt fententiam , ob id dixi ea verba vanum eius timorem arguere . Quod eam præfeferant ſententiam , vel me tacente , qui ea perpendat intelliget . id tamen probate non grauabor . Inquic aduerfarius per id vt logica diſcernat verű a falſo non ſatis ſignificari menté philoſophi efle , ve ea fit inftrumentum etiam philoſophiæ moralis , tum quæro ab ipſo quare his verbis mens phi- lofophi non ſatis ſignificetur ? quid rídet ? nihil certe aliud , nifi quia non intelligitur tam clare per hæc verba an philofophus voluerit logicam eſſe inſtrumentum philoſophiæ moralis . inquit enim manifeftius tamen actiua perid , vt fcilicet difcernat bonum à malo , quàm per id vt difcernat verum a falſo ſignificatur , ergo ambigi poteſt an philoſophi mens fit logicam eſſe inftrumentum philoſo- phiz moralis : ergo qui illam expreſsionem boni , & mali neceſſariam in logicæ definitione pu tat , ideo neceffariam putat , quia timet , ne illa omiſſa dubitet & ambigat aliquis an logica de- ſeruiat morali , aliter enim , fi hoc non timet , quæ cum cauſſa impellat ad prolixiorem efficien- dam definitionem ijs additis verbis , equidem non video , cum in ſcientijs oratio prolixior effici foleat ad rem melius declarandam , hoc eſt ad eum finem , vt omnis ex animo ſtudioſorum dubi- tatio circa rerum cognofcendarum veritatem eximatur.cum ergo eam expreſsionem neceffa- riam putet aduerfarius , ergo timet , ne abſq ; ea inens philoſophi de fine logicæ intelligi non pof fit . Non impono igitur aduerfario aliquid , quod eius verba reſpuant . Hunc igitur ego timo- rem eximere volui aduerfario inquiens non poſſe dubitari ne logica ſit inſtrumentum vtriufque philoſophiæ , cum in vtraque philoſophia verum a falſo diftinguatur , logica autem diftinguat in omni re verum à falſo . fi enim in omni re , ergo & in vtraque philoſophia . Contra quæ ſi inſter ipſe dicens per hæc ſola verba non intelligi philoſophi menté eam efle , quam dixi , neque per illa ( dicam ego ) intelligitur philoſophi mens ea effe , nifi dicatur logica finem eſſe difcernere verum a falſo , & bonum a malo , cum expreſsione auctoris huiuſce opinionis , addendo , fecundum Ari- ſtotelem , aut aliquid tale . An forte dicet , ſe voluiffe dicere ſolam expreſsionem veri & falfi in de- finitione logicæ non oſſe ſatis ad ſignificandum philoſophi mentem ſcilicet logicam effe in- ſtrumentum vtriufque philoſophiæ , hoc eſt logicam eſſe inſtrumentum vtriuſque philoſophiæ tantum , non autem aliarum facultatum ? fi hoc dicere voluit , primum , verius eſt culpa , fi non percepta eſt eius fententia , cum ipſius verba hoc non dicant , neque innuant ? Deinde hanc effe Ariftotelis mentem ex verbis eius relatis minime colligitur , quemadmodum oftendimus , vt fci- licet logica fit inſtrumentum vtriufque philoſophiæ tantum , non etiam aliarum facultatum , cá eas Aristoteles per ea verba , quæ ex cap.9 . primi topici refert aduerfarius , non excludat . Sed de his fatis , ac fortafle nimium . Adalia . Inquit : Altera defenſio omnia in ſe falſiſſima continet . A quo obfecro ( inquit ) Peripatetico accepit rem confideratam etiam confuse accipi poſſe pro eius confideratione ? id enim erat vel auctoritate , vel ratione probandum . Tu vero a quo Peripatetico accepiſti artis ex- teriorem finem ab artifice operante attingi non poffe , & finem externum efle artis confide- randi modum ? & tot alia , quæ gratis a te dicta funt ? Cur ego teneor omnia mea verba auctori tate aliqua , aut ratione probate , tu verò legibus ijs eris ſolutus ? A quo etiam philoſopho didi- citi eum qui defendit pofitiones ſuas , cas probare rationibus debere ? oppugnantis eſt proban - di munus , non propugnantisi logice ſexagenarie . Tume reprehendis quod dixerim modum confide- . : 1 Confiderandi coar & tare rem confideratam tamquam mihi cótradicentem , ego refpondeo a me rem confideratam cum ſua confideratione confundi , cum dico eam restringi a modo conſide- randi . Probandum eſt tibi rem confideratam confundi non poſſe cum eius confideratione ; mihi fatis eſt aſſerere eam confundi poſſe : vt certe poteſt , ſi non tuo , at doctorum , & re & am callen- tium docendi methodum iudicio : quibus haud improbari poteſt hæc confuſio rei confideratz cum eius confideratione , ſi ſpectent locum , vbi a viro clar . fit , ibi enim fit , vbi diftin & io harum rerum confufionem gignere potuiffet , & intempeftiue lectoris animo ingeſta primitias eius ( vt Boethi verbis vtar ) perturbare.Cum enim vir clariſs.cap . 15. fignificationes vocis , quę eſt , ſubie & um , enumeraret , fimilitudinem quandam breuiter oftendere voluit inter ſubiectum ſcientiz , & fubiectum difciplinæ operatricis , inquiens fubie & um ſcientiæ duas habere partes , vnam ve- luti materiam , quæ dicitur res confiderata , & alteram veluti formam , quæ dicitur modus con- fiderandi , cui quidem diſciplinæ operatricis ſubiectum & finis modo quodam refpondeant.re ſtringit enim finis ſubiectum operatricis diſciplinæ , ficuti modus conſiderandi reſtringit ſubie- Aum ſcientiæ . Dicere autem hic modum confiderandi ſcientiæ reſtringere conſiderationem ſu- biecti , non autem ipſum ſubie & um per ſe ſumptum , & quæ effet conſideratio , quid fubie & um per ſe ſumptum ſecluſa omni eius confideratione , pluribus explicare erat a propoſito alienum , & potius obeffe difcenti , quam prodeſſe poterat.fatis fuit idoneo loco , nempe cap.8.hæc diftin guere . In co igitur capite dictum eſt conſiderandi modum non apponi ad reſtringendum rem ipſam confideratam , ſed eius confiderationem . vbi confideratio & a re confiderata , & a modo confiderandi diſtincta eſt . Quamuis enim confundi poſsint res confiderata , & confideratio , at- queetiam conſideratio capi aliquando ſoleat pro conſiderandi modo ; attamen hoc loco di- ſtinguenda hæc omnia fuere ad rei veritatem penitus cognofcendam , quam ignorare præſe- ferabant illi , qui volebant in logica rem conſideratam eſſe notiones ſecundas , modum autem confiderandi , vt funt inſtrumenta notificandi ; ipſi enim reftringebant ſecundas notiones per il- lum confiderandi modum , eo nixi fundamento , quod modus confiderandi reſtringere dicatur rem confideratam . quam quidens propoſitionem eos non intelligere vir clarifsimus patefecit . Quare autem non intellexerunt ? quia non acceperunt rem confideratam cum tota eius conſi- deratione in huiufmodi enunciato , ſed ipſam rem confideratam nudam ſumpſerunt , quo qui- dem modo ſumpta re conſiderata , hoc enunciatum eſt falſum . Verum enim eſt rem confideratā reftringi a modo conſiderandi , fi res confiderata ſumatur cum tota ſua confideratione . tunc enim'confideratæ rei pars eſt eius confideratio , hæc autem fi contrahatur , & limitetur , quatenus ad a & um confiderandi pars eius aliqua tantum vocatur , contrahi videtur res ipſa modo quodā , ac limitari . Quod fi res ipſa capiatur ab omni ſua conſideratione ſocluſa , tunc modus conſide- randi cam minime reſtringere dici poteſt , ſed potius ipſi eſſe æqualis ; reftringit autem ſolam eius confiderationem . Quid per rem nudam confideratam , quid per confiderationem rei , quid per modum cófiderandi intelligamus , exemplis explico . fit in ſcientia , aut in tra & atione aliqua ſubiectum illius animal . Hoc poteſt confiderari vt ſanitatis , & ægritudinis , vt ſomni & vigiliæ capax , vt mortale , & c . qui ſunt plures eius confiderandi modi . Si omnes hi modi fimul animo concipiantur , hoc aggregatum dicitur animalis confideratio . Quod ſi animal nullo horum mo- dorum confideretur , fed tantummodo eius quidditas & effentia ſpe & etur , tunc dicitur animal nudum , & ab vniuerſali illa conſideratione ſecluſum confiderari . Modum igitur confiderandi reftringere rem confideratam & vere , & non vere dicitur . Vere dicitur ſi res vna cú eius confide ratione ſumatur : vt ſi ſamatur animal cum omnibus fuis conſiderandi modis , ad eum finem , ve vno aliquo eorum modorum confideretur : tunc enim vnus eius confiderandi modus ab intelle- Au noſtro delectus , ac ex pluribus illis depromptus illam conſiderationem ex multiplici ſimpli cem reddit , & rem prius ampliſsime confideratam ad vnicam reftringit conſiderationem . Non vere auté dicitur reſtringi ipſa res conſiderata , ſi abſque illa conſideratione fumatur , cùm enim poſtea ſub vno aliquo confiderandi modo fumitur , vt cum animal acceptum vt corpus animatū ſenſibile , poftea confideratur quatenus vigiliæ ſomnique capax eſt , non dicitur reſtringi , cum non fiat ex pluribus vnum : nec latius antea patuerit animal , quam nunc pateat , cum capitur ve vigiliz ſomnique capax , fed & prius , & pofterius vt æque patens accipiatur . Illi ergo qui ſecun- das intentiones in logica rem confideratam faciunt , & modum earum confiderandi eſſe vo- lunt , vt ſcilicet funt inftrumenta notificandi , rem confideratam ita reftringunt , vt non zque 4 . T la Jare pa late pateat , ac patebat prius . Aliud porro eſt rem confiderată ad prædicatum aliquod , quod fit que patens ac res ipſa patet , coar & are , aliud autem eam ad ſuam aliquam ſpeciem reftringe- re , cum enim fubie & um reftringitur ad vnicam confiderationem prædicati non minus late pa- tentis , maner adhuc ca res communis vt prius : at cum genus ad ſpeciem contrahitur ( vt ſecun dę notiones ad inftrumenta notificandi , quarum funt genus , ab aduerfario contrahuntur ) non eſt amplius commune ceteris ſpeciebus , vt infra ex Auerroe oftendemus . Nunc aduerfarij ac- cufationibus reſpondeamus : Idem ( inquit ) funt o bone Critice confideratio , & modus confiderandi ali- cuius rei , quot enim funt rei confiderate confiderationes , tot funt eiufdem modi conſiderandi . Concedo hoc , dixi enim aliquando confiderationem rei ſumi ſolere pro modo confiderandi . Sed nó ſequitur ex hoc , ergo confideratio nihil fignificat aliud quam modum conſiderandi . Nam illud aggrega- tum ex pluribus confiderandi modis , vt fomni & vigilię capax , & fanitatis , ac morbi , & mortis & vitæ , & fi qui funt alij , dicitur coſideratio aíalis , non ti dicitur conſiderandi modus aialis , nifi per confiderandi modum numero fingulari intelligamus omnes animalis confiderandi modos , quo quidem modo non intelligit aduerfarius confiderandi modum , cum inquit cum reftringe- re rem confideratam.omnes enim conſiderandi modi animalis fimul ſumpti ipſum non reſtrin- gunt . Subdit ; fi confideratio distingueretur a modo confiderandi , qui per Criticum rem confideratam de- terminat , & eius confiderationem restringit , fequeretur ex eiufdem Critici fententia , ſubiectum adequatum non constare ex duabus partibus , nempe ex re confiderata , & modo confiderandi , fed ex tribus , nimirum ex re confiderata , ex eius confideratione , & ex modo confiderandi , & c . Hem inftantias pueriles . ſubie- Cum femper confideratur vt conftans ex partibus duabus , vel re conſiderata , & peculiari ali quo modo cófiderandi , vel re cófiderata , & vniuerfali eius cófideratione.nãq ; extra particulares ſcientias diftingui poteſt in rem confideratam , & eius confiderationem in vniuerfali fumptam , in hac vero , vel illa ſcientia diſtinguitur in rem conſiderata , & peculiarem modum confideran- di . cum enim in vniuerfali illa conſideratione lateant plures confiderandi modi , ac infint poten tia , quando fubie & um particulari alicui ſcientiæ fubijcitur , ex potentia vocatur in a & um ille pe culiaris confiderandi modus , qui ſcientiam eſt determinaturus , & cius tantum , ac rei confide + ratæ habetur in illa ſcientia ratio , neglectis alijs conſiderandi modis . ſubiectum ergo adæquatu prout tale conftat tantum ex duobus , ex re confiderata , & parte aliqua confiderationis ipfius rei confideratæ , neglecta eius reliqua confideratione : quare illa reliqua confideratio , cum ne , gligatur , & nulla ipſius ratio habeatur , non facit numerum.Inquit . Non diftinguitur confideratio a modo confiderandi , nec ab eodem restringitur . nam fi modus confiderandi rei confiderationem reftringeret , quia multiplex eſt , quid modum conſiderandi reftringeret , cum & ipſe ſit multiplexi ? fi refpondeat aliquis , cum a nobis intellectus nostri ope restringi , a nobis criam codem modo reſtringetur eiufdem rei confideratio , non ( vt affirmat Criticus ) a modo confiderandi . Hæc ratio cotra te militat , fi enim modus cófiderādi non poteft reftringere confiderationé , quia is eſt multiplex , neq ; ergo re ipſam confideratam re ſtringere poterit , contra tuam fententiam . Quare enim , cum fit multiplex , rei confiderationem non reftringit ? dices certè quoniam æque late patet , acconſideratio : fed confideratio rei quæ eſt multiplex æque late patet ac res ipfa cófiderata , ergo modus cófideradi & ipfe æque late pas tet ac res cófiderata , non igitur eam vllo pacto reftringere poteft , contra quam a te dictum eft . Modus cófiderandi o bone de quo loquimur , no eſt multiplex , ideo que reſtringere poteft con- fiderationem , cum ea fit multiplex . Inquit : Modus confiderandi remconfideratam reftringit , terminat , alicuius fcientia propriam efficit.pro vno enim , & codem bec tria accipiuntur . nam fi modus confideran , di terminat rem confideratam ad vnam ſcientiam , eiuſque propriam efficit , cam quoque ad illam reftringit , contrabit : quia ficuti animal cum potentiam habeat ad rationale , atque irrationale , per rationale non quan tum ad fuam naturam , & effentiam , fed quantum ad fuam ( vt ita dicam ) potentialitatem reftringitur , itares confiderata cum poffit a pluribus fcientijs vfurpari , per modum aliquem confiderandi , jeu per aliquam ex multis fuis confideratiombus ad vnam eius poteſtas restringitur , non ad alias . ex qua ratiocinatione facile opparet falfum dicere virum clar , in primo de nat , logice cap . 18. quando pronunciat : Si quis dicerer efle in aliquo libro ſubiectum animal quatenus eit rationale , is non recte diceret , quia fi heo io- cutio effer admittenda , oporteret omne animal effe rationale qui enim ita loquitur , videtur ſuppopere omni animali rationale ineffe , vel faltem non fimpliciter animal ſumir , ſed reftrictú , & pro ſolo homine , vt perinde fit , ac ſi diceret , homo , quatenus rationalis , fic enim recte dice- ret : quoniam admißa locutione illa , non fequitur vt oporteat omne animal effe rationale , qui enim ita loqui- Currion i tur , non fupponit omni animali rationale ineffe , quia non accipit pro fubiecto animal quantum ad eius totam ( vt diximus ) potentialitatem , fecundum quam restringitur , fed quantum ad eius totam effentiam , fecun- dum quam ſubſtat rationali , & irrationali , & in hunc fenfum animal fimpliciter fumitur quantum ad effen- tiam , & naturam , quod poftea ſecundum fuam potentiam per rationale ad hominem , & per irrationale ad brutum veftringitur . Multis oftendere poſſum rationibus neque quo ad ſuam potentialitatem re ſtringi debere ipſam rem confideratam . Sed vnicam afferre me breuitatis ſtudium cogit in præ . ſentia , quæ ex ipſius rei natura deſumpta eſt . Dixiiam , ex duobus conſtare etiam extra ſcientia ipſam id quod ( cientiæ fubiectum eſt , ex re confiderata , & ſua conſideratione , cum vero fubijci- cur'ſcientiæ , deſumi ex multiplici ipfius conſideratione niodum aliquem peculiarem confide randi , fub quo res conſiderata ſcientiæ propria fit . Nunc addo rem ipſam confideratam & fi ſcientiæ fit propria per modum peculiarem confiderandi , eam tamen adhuc per ſe conſiderată habere potentiam , vt euadere poſsit aliarum etiam ſubiectü ſcientiarum.alioqui falſiſsima eſſer omnium exiftimatio dicentium rem conſideratam pluribus eſſe poſſe ſcientijs communem , mo- dum autem confiderandi , vnius proprium ac peculiarem ſcientiæ . Amittit autem illam potentia cú determinatur non a prædicatis ſibi æqualibus , & vniuerfalibus , fed a particularibus verbigra tia fuarum ſpecierum.ab eiufmodi enim prædicatis ita reſtringitur , vt definat eſſe genus , & non amplius maneat natura communis : quare alijs ſcientijs ſubſterni non amplius valet . Animal enim , exempli gratia , conſideratum cum attributo peculiari humanæ ſpeciei , videlicet vt ratio- nale , vel vt riſibile , non manet animal commune , ſed factum eſt animal quoddam , quod conuer- citur cum rationali : at vero animal in communi eſt animal , quod latius patet rationali , quare cum co non conuertitur , proinde animalis prædicatio de rationali , ſi capiamus animal , pro eo , quod reſtri & um eſt a rationali , eſt prędicatio vniuerfalis vniuerfalitate pofterioriſtica , vt auctor eft Auerroes , at vero fi capiamus animal pro eo , quod a nulla differentia ſpecifica contractú eſt , eius prædicatio de rationali non eſt vllo pa & o vniuerfalis , niſi vniuerfalitate prioriſtica . Quod animal vt rationale non ſit amplius commune ceteris tratationibus hinc patet , quod illud ani- mal , quod eſt rationale , neque eſt a & u , neque potentia irrationale.non ſeruat igitur , cu eſt con tra & um ad rationale naturam , quam habebat , antequam contraheretur , cum non maneat am- plius commune . Cum ergo animal vt res confiderata debeat ſub quocunque conſiderandi mo- do habere potentiam vt fit commune alijs facultatibus , & animal vt rationale non poſsit vllo pa & o fieri irrationale , neque communicari poſsit vlli animali præter hominem , neque fit genus , ergo animal rationale non poteſt vt animal eſſe res conſiderata . Quod animal vt rationale non fit amplius communicabile , ex Auerroe ipſo diſcimus , qui ipſum vocat animal quoddam , & vult eſſe medium inter animal commune , & hominem , & eſſe ipſum vult materiam hominis propriā alijs ſpeciebus minime communicabilem ; quod fuſe a viro clar . explicatur libri poſterioris de propofitionibus neceſſ.capite nono . Falſum ergo inquit aduerfarius , dum ait rem confideratam fecundum fuam potentialitatem reſtringi poſſe a confiderandi modo : ſed ſecundum naturam non poffe.fi enim ſecundum potentialitatem reſtringitur , etiam ſecudum naturam reſtringitur . alia enim eſt natura animalis in communi , alia in particulari , prout eſt homo , aut equus , aut leo . in communi enim animal eſt communicabile , in particulari autem non item , ergo amiſſa poren tialitate coar & atur eius natura , & fit alia modo quodam . Res ergo confiderata retinere debet ſuam potentialitatem , qua retinet , dum eius conſiderandi modus eſt aliquod prædicatum quod totum eius ambitum exequat , amittit autem , dum eius confiderandi modus minus late patet , vt funt prædicata ſpecierum . Tandem inquit : Verum difputandi gratia admittamus modum confide- randi rem confideratam non reſtringere , fed eam determinare , non ſequitur proinde modum confiderandi rei confiderata æquale eſſe , quoniam res conſiderata eſſe potest alijs ſcientijs communis , modus autem confideran di minime : qui licet totam rem confideratam quantum ad eius naturam & effentiam amplectatur , eam non amplectitur quantum ad cius potestatem . Modus confiderandi debet effe æqualis rei co nſideratz non æqualitate conſiderationis , ſed æqualitate predicationis.non enim vbicunque confideratur ipſa res confiderata , debet vnus & idem conſiderandi modus habere locum . Sed utique de quo cúque res ipſa prędicatur , & cófiderādi modus prædicari poſſe dét . & hæc æqualitas ſola eſt ſa- tis , illa vero non requiritur , immo nec requiri vila ratione debuerit , proinde non tener confe- quentia , modus confiderandi non poteſt eſſe communis alijs ſcientijs , ergo non eſt zqualis rei confiderate CAPVT SEXTVM Quod logica applicata fiat ſcientia illa , cui applicatur IRI Clar . fententia eſt libro priore de natura logicæ , facultatem ipſain logica cum duplex fit , auulſa a rebus , & ijs applicata , auulfam quidem non effe fcien tiam , at vero applicatam efle ſcientiam , contra quam Scotus exiftimauit . Verú que di & um vt falſum reſpuit aduerfarius primo difput.logic . cap . 13. & contra- riam tuetur ſententiam . Cuius quidem defenfionem eſſe vanam oftendere cona ti ſumus primi Apologetici cap . 8. Ipſe autem in hac ſua propugnatione , folum defendere ni titur logicam applicatam non eſſe ſcientiam illam , cui applicatur , meaque primum refert defen fionem inquiens . Multa pro hac fecunda reſponſione tuenda Criticus loquitur , quæ in pauca minime conferre decreuimus , ne dicere pofsit ( vt ſolet ) nos aliquid reliquiſſe , in quo tota vis defenfionis confistic . Inquit igitur ; vt hæc noſtra ſententia melius intelligatur , rem altius repetam . Logici quidem munus eft fabricare inſtrumentum idoneum ad notificandum ignotum , quod vel vnum , vel , præcipuum eſt ſyllogiſmus , hic ex propoſitionibus conftat , hæ ex terminis . Termini autem funt vel fubiectum , vel prædicatum , & hæc aut ſpecies , aut genus , & cætera huiufmodi , quæ omnia ex primis rerum conceptibus effita funt propter ſignificandas rerum inter ſe habitu- dines . Cum igitur agit Logicus de vocibus ſecundæ notionis , re ipſa de omnibns agit rebus pri ma notionis , ſed ſub huius , illiusue habitudinis ratione , verbi gratia quatenus res ipfæ aliarū rerum genera funt , aut ſpecies , aut fubie & a , aut prædicata . Præcepta iguur in Logica docente tradita videntur attinere ad res omnes in omnibus facultatibus pertractandas , ob id'logica do cens vniuerfalis quædam ars eſt , facukatumque omnium communis . Cum ergo nos docet logi , ca conficere demonſtrationem , virtute quadam nos docet demonftrare eclipſim de luna , rifi- bilitatem de homine , & in fumma omne accidens proprium de ſubie & to : quia demonſtratio logica eſt ſecunda quædam intentio impofita demonſtrationibus omnibus real bus , quæ fieri poffunt : ipfa tamen demonftratio intentionalis cum a tu ad ſpeculationem aliquam peculia- rem adhibetur , & applicatur particulari materiei , definit communiseſle , ac fit propria , dege- neratque in realem illāpeculiarem demonſtrationem , notiones enim logicæ dum cogitatione à nobis contrahuntur ad peculiarem primi cuiuſpiam conceptus fignificationem , cuadunt ille idem conceptus . Cum enim earum fubie & um fint primi omnes rerum conceptus , quibus ip- fa , vt formæ quædam inditz funt , ſi ſecluſis alijs vnicum rei conceptum apprehendimus cum fecundo conceptu , certè ſecundus ille conceptus actu contrahitur ad primum illum , quem ani mo comprehendimus , & cum eo fit idem , vt exempli gratia , genus in logica docente con- fideratum , non minus habet ſubiectum animal , quam corpus , quàm colorem , quam virtu- tem , & reliqua rerum genera , hic enim ſecundus conceptus à logico eft impoſitus primis qui buſque rerum conceptibus , quæ genera effe poffunt . Cum ergo hunc in phyſica ſcientia con- jungimus cum primo conceptu animalis , vel vt melius dicam contrahimus ad vnicum anima- lis conceptum , nihil aliud fignificat , quam animal , & idem prorfus videtur fupponere . ob id in vniuerſa philophia , atque adeo in omnibus artibus videmustam fæpe nominari genera , fpecies , fubie & a , prædicata , propoſitiones , fyllogifmos , quia ibi fecundæ hæ notiones ca piuntur pro peculiaribus notionibus primis , & non funt amplius logicæ notiones , ſed vel phy- ficz , vel metaphyſica , vel mathematice , vel aliæ , neque ſunt inſtrumenta niſi ſignificandı pri mos rerum conceptus ; idcirco distinguenda hæc funt ; alba enim corum ratio eft , cum explican tur in logica , & alia cum vfurpantur in ſcientijs . quod vt bene intelligatur , confideremus pra- xim logici inſtrumenti . Primum logica docens regulas tradit vniuertales , verbi gratia , de de- monftratione , videlicet , in demonftrationis à priori maiore propoſitione collocari pro ſubie to debet cauffa , pro eius attributo effectus ; in minore autem fubie & um effe debet illud ip- fum , quod in conclufione fubijcitur affe & ioni demonſtrandz , de quo quidem fubie to enuncia da eft cauffa , que ſubijcitur in maiore , quz & immediata effectus demonſtrandi cauſſa , & co notior debet effe , hæc quidé in logica docéte præcipiuntur , que nos ſcire oportet , ſi demonſtra re aliquid re ipfa velimus , eadem etiam neceffario , cum aliquam facere volumus demonſtratio nem , repetimus , & cogitatione retra & amus ; quz dū ſumimus ſcorſum à terminis faciendæ realis demonſtrationis ( quam exempli cauffa dicamus eſſe demonſtrationem riſibilitatis de homine ) ( unt mera nobis inſtrumenta futura demonftrationis , & ab ea differút vt differre debet omne inftrumentum à re , cuius eſt inſtrumentum , dum munere furgitur inſtrumen ti , hoc enim negare non poffumus , eorumque ope præmiſſas indagare debeanus huius con- clufionis , nimirum , omnis homo riſibilis eſt . At inuentis deinde præmiſsis , hoc est rationale eſſe riſibile , & hominem effe rationalem , & illud huius eſſe ſubiectum , hoc illius predicatum , tum omnis inſtrumenti ratio ceſsat , affecutis iam nobis finem inſtrumento queſitum , nempe , ſcientiam conclufionis ; & applicando notiones illas ſecundas peculiaribus hifce primis , dum dicimus , rationale eſſe ſubiectum riſibilis , & hanc eſſe propoſitioné maiorem , idé nobis pror ſus incipit fignificare ſubiectum , & rationale , predicatum , & riſibile , fiue medium ; & maius extremum , neque funt amplius inftrumenta notificandı , fed tantum fignificandi : Non confun damus ergo terminos , fed diſtinguamus hæc , Logicam vt docentem , fiue habitum ipſius , quz eſt inſtrumentum vniuerfale potentia , non actu notificans ; Logicam vt mox applicandam , hoc eft , vt eam in memoriam reuocamus cum aliud cognofcere eius adminiculo volumus ; & demú Logicam vt applicatam , cum non eft nobis amplius inftrumentum notificans , fed potius ſi- gnificans , vt funt voces omnes primæ notionis . Si hæc diftinxerimus , abſurdum non videbi tur , Logicam fieri fcientiam , dum eam confideremus non quidem dum eſt inſtrumentum ſed defuncta iam munere inftrumenti , quo quidem pato non erit abſurdum eandé effe prius facientem , deinde factam , facientem quidem vt cauffam inſtrumentariam , non vt principa- lem . Efficiens enim principale concedere poffumus non euadere oppofitum , ſed de inſtru- mentario negamus hoc eſſe verum , maxime in ijs , quæ funt corporis expertia . Logicum enim inſtrumentum longe alia conditione eft , ac cætera inſtrumenta . nam ferra , verbi gratia , longe alia res eſt à ligno , vel à lapide , quem ſecat , tum quo ad materiam , tum quo ad formam : & fe- rè corporea inſtrumenta ſemper à rebus , quibus applicantur , aut materia , aut forma diffe- runt : fed & fi in vtroque conueniant , adhuc euadere non poffunt res ille , quarum funt inſtru- menta , quia corporea funt , corporea autem non poffunt ſe ſe penetrare vt vnum fiant . At ve- ro Logicum inftrumentum in materia eft idem cum rebus , quarum inftrumentum eft , cum res ipſe ſint Logicæ ſubiectum ; in forma etiam eatenus conuenit , quatenus habitudines rerum no- bis offert , quarum typi quidam ſunt Logicæ notiones , vt fic dixerim.quid igitur mirum fi Lo- gici conceptus applicati realibus , in eos degenerant , & fiunt ijdem formaliter ? dicamus ergo Logicam cauſſaliter eſſe ſcientiam , cum oft auulſa a rebus , at eandem applicatam fieri formali- ter ſcientiam : ficuti & intelle & us ipſe formaliter , dum a & u intelligit , fit res ipſa actu intelle & a , non quidem res extra animam , fed ipſa res in anima , hoc eft , ipſe rei conceptus , in ijs enim , ait Ariftoteles in libri tertij de anima particula decimaquin & a , quæ funt fine materia , idé eſt , quod intelligit , & quod intelligitur , ita vt intelle & us a & u intelligens rem intellectam fiat res ipfa in- telle & a , & contra res intellecta actu fiat intellectus . Similitudo igitur a viro clarifsimo ob hu- jusrei declarationem in libro priore de natura logicæ allata ftat in hoc , quod ficuti intelle- Ausin actu fit idé cum ſpecie intelligibili , quia natura vtriuſque incorporca , & immaterialis , non impedit , vt hæc duo , quæ prius erant impermixta , fic inuicem permifceantur , vt fiant vau , ad eundem modum fecundæ notiones , quæ prius erant inſtrumenta notificandi applicatæ pri- mis ab intelle & u conſideratis , in eum modum cum primis confunduntur , vt , earum natura ob inmaterialitaté non reluctante , fiant , & euadant prorfus vnum , quamobrem fecundæ notio- nes Logicæ non fint amplius logicæ , fed reales . Fundamentum ergo fimilitudinis eft imma- terialitas vtriufque partis : an vero in cæteris ita ſe habeant inſtrumenta Logica ad rerum ſcien- tiam , fiue ad res ipſas ( quæ pro vt funt in anima , non differunt à ſcientia ) vt ſe habet intelle & us ſeu potentia intelligens ad rem intelle & am , non laboramus . In hac fua defenfione Criticus ( in quit aduerf . ) totus fere fulfus est : quod manifeftifsimum erit fi ex Aristotele probauero logicum instru mentum applicatum non poffe fieri ſcientiam , cui applicatur , ad hoc enim diriguntur omnia , quæ in bac de fenfione a Critico dicuntur , vi fcilicet instrumentum applicatum fiat ſcientia illa , cui applicatur . Dicimus itaque quod philofophus top . 1. cap . nono determinat , vt de ratione , & natura logica fit vtrique phi- lofophiæ parti , vel ad mentem Critici , omnibus facultatibus adminiculari , & inferuire , quo munere fuo rum instrumentorum ope , & auxilio fungitur , fed instrumenta non poffunt actu adminiculari , niſi applicen sur . Nã clauis , exëpli grati a ſuſpenſa non claudit , et referat oftiü fed oftio annexa , ergo inſtrumēta logica 14 Scientia Jcientia applicata , no poſſunt fieri illa ſciëtia , cui applicatur , alioquin amitterent propriam ratione , et natura , que eſt , alteri inferuire notificado , ac ſcientia in nobis aggenerando , & in confecutione ide effet faciens , faltu , quod falsi eſt.femper itaq ; demostratio vel a rebus feiuncta , vel rebus annexa , inſtrumētu est , et cauffa organica ſcientia , diuerfa tamen ratione , quonia a rebus diuifa , & inlogica difciplina confiderata ſcientie cauffa eft potentia , rebus vero coniuncta , cauſſa eſt actu fcientia , vt patet tum ex fcientia , tuex ipfius demon ftrationis definitione . Scientia enim ex Arist . est habitus conclufionum acquiſitus per demonstrationem , non per cam , que eſt a rebus diuifa , fed per eam , que eſt rebus , vel earum conceptibus applicata : & demonstra tio ex codem philoſopho est fyllogifmus ſcientialis , ſecundum quem in habendo ipſum ſcimus . Cùm itaque ex Ariftotelis fententia demonftratio vel a rebus ſeiuncta , vel eis annexa ſemper ſit cauſſa organica ſcien- tie , vanum & ab eius mente alieniſsimum eſt affirmare , logicum inſtrumentum applicatum fieri adeo fcie tiam illam , cui applicatur , vt ratio , & natura inftrumenti non ſit diuerfa a ratione , & natura fcientia . Quod logica applicata ipſa met ſcientia fit , non auté inſtrumentu ſciendi , & veriſsimú eft , & a Græcis Peripateticis exiſtimatum , vt teftatus eſt vir clarifsimus , quorum vnus eſt Philoponus , qui in calce præfationis in primú priorú negans logica efle philoſophiæ partem , dū eſt a rebus auulla non negat tamen eandé eſſe parte philoſopiæ , cú eſt applicata..Nunc aduerfario reſpondentes dicimus eſſe verum quod inquit Ariftoteles , logicam adminiculari ſcientijs , quis enim id neget ? ſed dicimus hoc eſſe munus logicæ dum eſt logica , hoc eſt dum eſt inſtrumentum , at vero logi ca applicata non eſt inſtrumentum , neque eſt amplius logica , ſed eſt ipſamet ſcientia , cui eſt ap- plicata , ergo logica applicata , ſi propriè loqui velimus , non auxiliatur ſcientijs . Et quamuis lo- gicam applicatam vocemus nomine logicæ , non ob id exiſtimare debemus eam effe logicam , nam & hominem diſtinguere poſſumus in viuum , mortuum , ac pictum , cum tamen folus homo viuus fit proprie vocandus homo . Eſt porro inſtrumentum logica penitus auulſa , ac inſtrumen tú potentia ſolum notificans , eſt etiam inſtrumentum logica mox applicanda , ſed inſtrumen- tum actu notificans . huc vſque logica eſt inſtrumétum , at verò logica rebus iam applicata , no eſt amplius inſtrumentů , vt fuſe diaŭ eſt a nobis in his , quæ ex octauo capite primi Apologetici ſuperius relata ſunt . Veruntamen inquit aduerfarius inftrumenta non poffunt adminiculari , niſi applicentur actu , & anne & antur ijs rebus , quarum inſtrumenta ſunt . Concedo de inſtrumé tis plerifque materialibus , & corporeis , quæ nihil agere poffunt , nifi applicentur ad rem efficien dam , eamque contingant , & contingant quidem tatu phyfico ; at verò inſtrumentorum ſpi- ritalium ratio longe eſt alia , vt fuperius diximus . Quod fi non nulla inſtrumenta corporalia reperiuntur , quæ non tangunt rem , ſed longe pofita funt dum a & u munus obeunt inſtrumenti & non applicantur rei , cui deferuiunt , ita , vt eam phyſice tangant , quanto magisid inſtrumen- tis incorporeis euenire poſſe dicendum eſt ? Non valet ergo argumentum , clauis non aperit ni- ſi admota hoſtio , aut ſeræ , ergo instrumentum dignoſcendi verum a falſo non poteſt dici admi niculans , niſi applicatum primis rerum conceptibus . Præterea cum inftrumentum logicum , & fpiritale fit , & intelle & uale , ſat eſt vt intelle & ui ad rem aliquam cognofcendam accedenti ſe ſe offerat , vt in eo intelle & us imaginem videat progreſsionú earú , quas ipſe in rei venanda co gnitione , & rimanda veritate inſtituere debeat : hoc facto deinceps inſtrumenti ratio ceſſare po reft , & quod antea auulfum a re fuit vt norma futuræ operationis , cum deinceps rei applicatur , inftrumétum eſſe definere , & cum re ipſa commiſceri , atque idem ob immaterialitatem euade- re . Non eſt igitur abſurdum vt inſtrumentum ſpiritale dum applicatur , amittat rationem in- ſtrumenti , modo eam retineat , dum actu adminiculatur . Inquit deinde aduerfarius : ſcientia eſt habitus conclufionum acquifitus per demonſtrationem , non per eam , quæ eſt a rebus ſeiuncta , ſed per eam , quæ eſt applicata : ergo logica applicata eſt inſtrumentum , non autem ſcientia . Re flecto argumentum hoc modo , ſcientia eſt habitus conclufionum acquiſitus per demonſtratio né , non per eam , quæ eſt a rebus ſeiun & a , ſed per eam , quæ fit in ſcientia , ſed demonftratio il- la , quæ in ſcientia fit , & infert conclufionem , eſt pars ſcientiæ , ergo fi il la ex aduerfario vocatur logica applicata , logica applicata eft abſque vllo dubio pars ſcientiæ , ergo erit ſcientia . Quod autem demonftratio , quę fit in ſcientia , fit pars ſcientiæ , tam clarum eſt , vt id ridiculum fit proba re . Quapropter iplemet aduerfarius rationem nobis , & eam quidem optimam fubminiftrauit , ad noftram perfuadendam opinionem . Demonftratio igitur mere organica eſt illa , quæ mox ap plicanda eft , non aute ia applicata , ſi ergo logica applicata non eſt organica , optime congruut que per analogia dixit vir clar.de intelle & u , ac re intelligibili , & de logico inſtruméto , ac ſciétia quanuis د quanuis dicat aduerfarius non eſſe paré rationé de intellectu , & rebus intelligibilibus , ac de ſpi ritali inſtrumento , & ſcientia , inquiens : licet enim intellectus , & logicum inftrumentum immaterialia fint , non propterea ſequitur veriuſque eandem eſſe ſimilitudinem , vt fcilicet instrumentum logicum appling- tum fiat fcientiailla , cui applicatur , ficuti intelleftus fit res intelligibilis : eft enim hac in reinter intellectý , instrumentum logicum applicatum ratio diuerfitatis , quoniam intellectus ratione indiciy fit res intelligibi- lis cùm principale , & iudicans fit , inſtrumentum autem logicum applicatum minime fcientia illa fieri poteft , cui applicatur , nec enim principale , nec indicans eft , fed folum inſtrumentum . Et fi enim logicum inftru mentum non eft iudicans , ſat eſt vt fit immateriale hoc eft vt habeat aptitudinem ad id , vt fei- licetidem fieri pofsit eum re ſeibili . cum ca enim identificatur poftea fi non per ſo , at certe ex præfcripto iudicantis.ficutienim in intelle & u immaterialitas non eft caufla vt actu fiat res intel leta , fed vt fieri poſsit , fic in logico inſtrumento immaterialitas eſt cauſla non vt fiat a & u ſcien cia , fed vt fieri poſsit . & in hoc ſtat fimilitudo . Ac de his hactenus : 90000368 ٤٠ VIET CIGARVISEPTIMUM pandqololula jana alas Categorias Ariftotelis effe logicas & fi in co libro fecunda notiones primis sabella conceptibus actu non imponantur . OSTERIORE libro de natura logices exiſtimat vir clar.res ibi tractatas effe po tius fubijcibiles ſecundis intentionibus , quam a & u ſubietas , quia in ijs libris co gnofcendum proponitur ſubiectum logica , at vero fubiectum logica ex ipfius fen tentia funt primi rerum conceptus vt fabijcibiles ſecundis , nam primi conceptus aqualiter fubie & ſecundis.i.fimul accepti cum fecundis non funt amplius fubier Aum logici , fed prima eius opera , vt alibi oftendimus . Hanc ergo viriclar ſententiam confutas aduerfarius primi halogic.difputationum cap . 17. inquit , Contradictionem implicat dicere libruaril lum eſſe logicum , & rebus ibi confideratis non impofitas effe fecundas notiones nec reſponderi ( inquit ) pos test , in eo libro philofopbi ſcapumeſſe agere de vocibus rerum fignificatricibus vt vocibus focunde notionic tamquam fundamenta ſubſternantur , quia fi aftu in libre Categoriarum res non fubijceventan , fed fubijciki bes effent fecundis notionibus , fequeretur dibrumitlum non eße acha logicum , qumibires adta modo logisa në confiderentur , ergo frustra poſitus effet antelibrum peri bermenias , & c . Nonvulbergo aduerfariús librum prædicamentorum actu logicum diei poffe , nifi illa , quæ in co libro dicuntur , acquipſo ( non fola poteftate ) ſecundis intentionibus fubiecta fint , ita vt primi rerum conceptus co in lit bro fub ea ratione confiderari debeant , quatenus a & u ſubſtant ſecundis , vt liber ille dici logicus mereatur.ac pro codem capit dicere res in coflibro confideratas actu modo confiderandi legi ei ſubſterni , & des in eo libro confideratas a tu ſecundis notionibus effe fubietas , va valeat cop fequentia , res ibi nou confiderantur vet actu ſubſtantes intentionibus fecundistergo non fubter nuntur modo confiderandi logici . Quare ibi ex aduerfario ſubſterni aliquid modo confiderad di ipfius logici , non eft effe intentionibus fecundis ſola poteftate fubiectum fad eft effe ijs acqu ipſolſubie & um , vt eius verba clarifsime oftendunt , ita vt hæc duo , nempe confideraritos ve hulgi cibiles tantum intentionibus ſecundis , & eas modo conſiderandi logici ſubſterni opponantur inuicem vt potentia , & actus . Ego igitur negaui illud implicare cotradi & ionem , inquiens fimul ſtare poſſe vt res in categorijs conſiderentur vt ſubijcibiles tantum & c . Et vt liber ille dici logi- cus mereatur ideft , vt res in coconfiderata modo logici confidetandi non ſubſternantur adu ( accipiendo per ſubijci modo conſiderandi logici vt ſumebat aduerfarius , nempe actu fubijci intentionibus ſecundis ) & tamen vt illolibera au logicus dici pofsit . atque vſus ſum exemplo medicinæ inquiens , ſi implicat contradi & ionem dicere , in libro prædicamentorum agi de pri- mis rerum , non de logicis conceptibus & cum librumeffe logicum , implicabit quoque dicere , in ea parte medicinæ , quæ dicitur phyſiologica , agi de rebus phyficis , vt de elementis , de humo ribus , ac de humano corpore , ſeu de corpore ſanabili , non de tuenda , non de recuperanda ſani tate , quod eft , conſiderari in eo libro corpus ſanabile ita vt modoſconſiderandi medici non fub- ſternatur , & eam eſſe artis medicæ partem.fed hoc non implicat , ergo neque illud . Ad hæc in propugnatione reſpondet aduerfarius inquiens , refponfio Critici fic potius iacere debebat : Si bos contradictionem implicat , implicabit quoque dicere , in parte medicine phyſiologica agi de rebus phyficis modo confiderandi medici non ſubstratis , & eam eſſe artis medica partem . Quando poſlea fubdit , fed hoc non implicat , id negandum est , quoniam nihil ab artifice confideratur quod ab eius confiderandi modo recedas . Non eft quod meam hoc modo corrigat reſponſionem , vel , vt melius dicam , quod ſe putat cor- rigere non corrigit , cum nihil mutet per hæc fententiam , fi quidem ego quoque meis illis verbis dicere volo in parte phyſiologica de rebus agi modo conſiderandi medici non ſubſtratis . & cum dicam hoc non tion implicare , probandum ipſi eſt quòd non implicet . At probat per hæc , nimi rum : Quod nihil ab artifice confideratur , quod ab eius confiderandi modo recedat . At hæc propofitio vt vera fit ſano modo eſt intelligenda , nempe vt quicquid ab artifice confideratur , id ad regulas , & præcepta in arte tradita quoquomodo pertineat . & hoc modo cam intelligendo dico corpo .. ris humani cognitionem pertinere ad medicinam vt fubie & um , & item decem generum tra & a- tionem habitam in Categorijs pertinere ad logicum vt ſubiectum , cui ſecundas tandem impo- nat notiones : fic autem neque pars phyſiologica recedit a modo conſiderandi medici , neque ca tegoriz a modo confiderandi logici . licet enim illæ actu non ſubijciantur intentionibus ſecúdis , at fatis eft vt philoſophus qui eas confcripfit , actu voluerit vt carum tra & atio conferret ad affin gendas ipſi intentiones ſecundas , & actu fuerit ad eum librű confcribēdum impulfus ab illo fine vt liber ille præcognofceretur logicis præceptis ac regulis ; quemadmodum ſi faber ferrarius di- ſcipulum inſtituens , cum de natura ferri non nulla doceat primű , vt poftea facile diſcipulus in- telligat quæ ipfi præcepturus fit de varijs ferreis inſtrumentis elaborandis , is certe etiam dum agit de ferri natura , dici debet agere de ijs quæ modo confiderandi ferrarij fabri ſubſternuntur , & quatenus , ſubſternuntur.conſequentia igitur aduerfarij mox a nobis referenda accipiendo in ea ſignificatione rò fubijci modo confiderandi , qua nos hic accipimus , optima eſt , at vero ipſum capiendo in ea fignificatione , qua ipſe vſus eſt in logicis diſputationibus , vt ſcilicet per ſubijci modo conſiderandi ipſius logici aliquid nihil fit aliud , quam a & u fubijci intentionibus ſecun- dis , ridicula eſt . Inquic enim : Preterea dicit Criticus librum prædicamentorum eſſe aftu logicum , quia li- cet predicamenta fint poteſtate ſecundis notionibus fubijcibilia , actualis tamen eſt auctoris intentio ea fcri- bentis vt fundamenta rerum logicarum fint . fi actualis auctoris quatenus logici intentio eft vt categoria fint rerum logicarum fundamenta , ergo velit nolit debet eas confiderare aftu modo logico fubiectas , non poteſta- Be fubijcibiles : Quonam modo ſequitur hoc ? Voluiſti videlicet conſequentiam hane ex eadem officina depromptam , ex qua tot alias a me notatas deprompſiſti operi huic tuo quaſi coroni dem imponere , vt comedia in morem cum riſu perpetuo ad finem vſque perageretur . En con- ſequentiam ; Actualis Ariftotelis intentio eſt , vt prædicamenta , de quibus agit , fint fubiectum logica facultatis & vt fubie & um rerum logicarum cognofcantur , ergo ea con fiderari vult vt atu fubijciuntur , non vt fubijcibilia ſunt . En ſimilem huic confequentiam : Faber ferrarius in arte ſua diſcipulum inſtituens , de ferri natura non nulla ipſi cognoſcenda tradit ; qua de cauffa actualis eius intentio eſt vt quæ de ferro ab eo dicuntur tamquam de ſubiecto , di & a intelligan- tur , vt conferant diſcipulo ad intelligendum ea , quę poſtea de varijs ex ea materia conficien dis inftrumentis , formiſque illi imponendis eſt præcepturus , ergo iam actu difcipulum docer quomodo ex co ſubiecto varia fabricentur inſtrumenta , ac diuerſe in id forme inducantur . Spe & atores plaufum clarum date . FINIS . LAVS DEO OPT . MAX . VIRGINIQVE DEIPARAE . ) 1 Errata . Pag . Lin . II 20 propriæ 32 conceptus 13 19 Logica 22 te 14 15 I egri de 6 nec ullo pacto 16 13 præceperim 22 9 inquam.hee 26 34 adfcribet 40 fue fateri , ae 28 5 quoddam 45 qui em 29 37 adiutorem 32 29 accommodariam 35 6 ipſum ſi dupliciter 7 large , aliud 36 36 riſibilitas 48 terza 48 2 Correcta . ייייייייד homo eft : vſque ad : adri- dendum , & lin . 4. in ho- Delenda mine est : vfque ad , est aptitudo , & c . 58 8 paffionem 61 21 dato nunc : vfque ad , Delenda et 22 protrahatur 62 7 444 64 40 fis 65 25 Periplectomenon 82 15 ips proprie conceptibus nec eas ibi cõfiderare vllo pacto perceperim hec , inquam adfcriberet Sue faceri , & fateri a nobis ce- gnitam , ac auditorem accommodari tam ipfum dupliciter Large , & alind rifibile paffionuna Periplectomenë ipfis C. Nome compiuto: Ascanio Persio.